Παιδική παχυσαρκία: Ποιες επιπλοκές απειλούν την υγεία των παιδιών – Νέες οδηγίες

Οι παιδίατροι επισημαίνουν ότι η έγκαιρη διάγνωση και η φροντίδα προσαρμοσμένη στις ανάγκες κάθε παιδιού είναι καθοριστικές για την αντιμετώπιση της παιδικής παχυσαρκίας.

Η παιδική και εφηβική παχυσαρκία είναι κάτι περισσότερο από ένα θέμα σωματικού βάρους: πρόκειται για χρόνια νόσο με πολλούς παράγοντες, που μπορεί να επηρεάσει την υγεία ήδη κατά τα σχολικά χρόνια. Πιθανές συνέπειες αφορούν τον μεταβολισμό, την καρδιαγγειακή λειτουργία, τον ύπνο και την ψυχική υγεία, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να αυξηθεί ο κίνδυνος προβλημάτων και στην ενήλικη ζωή.

Με αφορμή τις νέες κατευθυντήριες οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, η Ένωση Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Αττικής ζητά έγκαιρη αναγνώριση, φροντίδα προσαρμοσμένη σε κάθε περίπτωση και μακροχρόνια παρακολούθηση, με σεβασμό στο παιδί και ουσιαστική συμμετοχή της οικογένειας. Πρόκειται για χρόνια νόσο με πολλούς παράγοντες, οι συνέπειες της οποίας ενδέχεται να γίνουν ορατές από τα σχολικά χρόνια.

Τα νεότερα δεδομένα για την παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα

Οι νεότερες δημοσιευμένες μετρήσεις δείχνουν την έκταση του ζητήματος:

• Σύμφωνα με το ενημερωτικό δελτίο του ΠΟΥ για τον έκτο γύρο της ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας COSI, το οποίο περιλαμβάνει στοιχεία για το 2022–2024, περίπου το 37% των παιδιών επτά ετών στην Ελλάδα είχε υπέρβαρο ή παχυσαρκία και περίπου το 18% παχυσαρκία. Στις χώρες που συμμετείχαν, τα αντίστοιχα συνολικά ποσοστά για παιδιά 7–9 ετών ήταν 25% και 11%.
• Τα αποτελέσματα της πανελλήνιας έρευνας HBSC του ΕΠΙΨΥ για το 2022 έδειξαν ότι το 22,2% των μαθητών 11, 13 και 15 ετών εντασσόταν στην κατηγορία υπέρβαρου ή παχυσαρκίας, ενώ το 2018 το ποσοστό ήταν 19%. Η εκτίμηση προέκυψε από το ύψος και το βάρος που δήλωσαν οι ίδιοι οι έφηβοι.
• Σε πανελλαδική έρευνα γονέων, την οποία παρουσίασαν το Υπουργείο Υγείας και η UNICEF το 2024, αναφέρθηκε ότι μόνο το 20,6% των εφήβων ηλικίας 15–17 ετών γυμνάζεται καθημερινά για τουλάχιστον μία ώρα. Για δραστηριότητες εκτός εκπαίδευσης, οι έφηβοι περνούσαν κατά μέσο όρο τρεις ώρες την ημέρα μπροστά σε οθόνες.

Οι αριθμοί προέρχονται από διαφορετικές ηλικιακές ομάδες και τρόπους καταγραφής, γι’ αυτό δεν είναι άμεσα συγκρίσιμοι. Παρ’ όλα αυτά, υπογραμμίζουν την ανάγκη για παρεμβάσεις σε κάθε στάδιο της παιδικής και εφηβικής ηλικίας.

Οι επιπτώσεις της παιδικής παχυσαρκίας μπορεί να εμφανιστούν πριν από την ενηλικίωση

Η Ένωση επισημαίνει ότι οι συνέπειες της παχυσαρκίας είναι δυνατόν να αναπτύσσονται και όταν δεν υπάρχουν εμφανή συμπτώματα:

• Προδιαβήτης και σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2: η χρήση της ινσουλίνης, της ορμόνης που ελέγχει το σάκχαρο, μπορεί να μην είναι αποτελεσματική.
• Υψηλή αρτηριακή πίεση και διαταραχές στα λιπίδια, που επιβαρύνουν την καρδιά και τα αγγεία ήδη από μικρή ηλικία.
• Λιπώδης νόσος του ήπατος: το λίπος που συγκεντρώνεται στο συκώτι μπορεί να συνοδεύεται από φλεγμονή και, σε κάποιες περιπτώσεις, βλάβη που εξελίσσεται σταδιακά.
• Αποφρακτική υπνική άπνοια: το δυνατό ροχαλητό ή οι διακοπές της αναπνοής στον ύπνο χρειάζονται αξιολόγηση, ιδίως αν υπάρχουν επίσης υπνηλία ή δυσκολία στη συγκέντρωση.
• Ορθοπαιδικές ενοχλήσεις και μυοσκελετικός πόνος, που ενδέχεται να δυσκολέψουν την κίνηση, το παιχνίδι και τη συμμετοχή σε αθλήματα.
• Διαταραχές της περιόδου και σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών σε έφηβες.

Οι επιπλοκές αυτές δεν αφορούν όλα τα παιδιά, όμως το ενδεχόμενο εμφάνισής τους κάνει απαραίτητη την έγκαιρη κλινική αξιολόγηση. Σε βάθος χρόνου, η παχυσαρκία συνδέεται και με υψηλότερο κίνδυνο καρδιαγγειακών παθήσεων, καθώς και ορισμένων καρκίνων στην ενήλικη ζωή: του ενδομητρίου, του μαστού, του παχέος εντέρου και του ορθού, του οισοφάγου, του στομάχου, του ήπατος —ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα—, της χοληδόχου κύστης, του παγκρέατος και του νεφρού.

Η ψυχική υγεία των παιδιών χρειάζεται αντίστοιχη φροντίδα

Τα πειράγματα, οι διακρίσεις για το βάρος και ο εκφοβισμός στο σχολείο μπορεί να οδηγήσουν σε ντροπή, απομόνωση και δυσκολότερη σχέση με το φαγητό. Επιπλέον, το στίγμα ενδέχεται να αποθαρρύνει το παιδί από τη σωματική άσκηση ή από το να ζητήσει ιατρική βοήθεια.

Η Ένωση αναφέρει ότι η αντιμετώπιση πρέπει να λαμβάνει υπόψη όσα διαμορφώνουν τις συνθήκες κάθε οικογένειας. Το βάρος επηρεάζεται από την κληρονομικότητα, τους βιολογικούς μηχανισμούς της πείνας, τον ύπνο, το άγχος και το περιβάλλον διαβίωσης. Η απόδοση ευθυνών στο παιδί ή στους γονείς δυσχεραίνει τη συνεργασία για τη φροντίδα.

Ο παιδίατρος είναι σταθερός σύμμαχος στην παρακολούθηση του παιδιού

Ο παιδίατρος παρακολουθεί την ανάπτυξη και έχει τη δυνατότητα να εντοπίζει έγκαιρα αλλαγές που μπορεί να χρειάζονται παρέμβαση. Στην αξιολόγηση εξετάζονται οι καμπύλες βάρους και ύψους, ο δείκτης μάζας σώματος, η αρτηριακή πίεση και το ιστορικό, ενώ αναζητούνται πιθανά συνοδά προβλήματα. Οι εξετάσεις καθορίζονται για κάθε παιδί με βάση την ηλικία, τη βαρύτητα και τα ευρήματα.

Η θεραπεία ορίζεται με σαφείς στόχους και τακτική επανεκτίμηση. Για ορισμένα παιδιά που βρίσκονται σε ανάπτυξη, μπορεί να επιδιώκεται σταθερό βάρος όσο αυξάνεται το ύψος. Αν η παχυσαρκία είναι σοβαρή ή υπάρχουν επιπλοκές, χρειάζεται έγκαιρη συνεργασία με εξειδικευμένη ομάδα.

Αλλαγές στην καθημερινότητα με τη συμμετοχή όλης της οικογένειας

• Σημαντικά μέτρα είναι να επιλέγεται νερό αντί για ποτά με ζάχαρη, να τηρούνται τακτικά γεύματα και να προσφέρεται μεγαλύτερη ποικιλία θρεπτικών τροφών. Χρήσιμο είναι επίσης το οικογενειακό γεύμα να γίνεται χωρίς οθόνες και το παιδί να κοιμάται επαρκώς. Η σωματική δραστηριότητα χρειάζεται να είναι ευχάριστη και να ανταποκρίνεται στις δυνατότητές του.
• Ο ΠΟΥ προτείνει για παιδιά 5–17 ετών τουλάχιστον 60 λεπτά μέτριας ή έντονης σωματικής δραστηριότητας την ημέρα κατά μέσο όρο μέσα στην εβδομάδα. Στον ημερήσιο στόχο μπορούν να συνεισφέρουν δραστηριότητες όπως το περπάτημα, η ποδηλασία, ο χορός και το παιχνίδι με κίνηση.
• Η θεραπευτική προσέγγιση μπορεί, για ορισμένους ασθενείς, να περιλαμβάνει φάρμακα, πάντα βάσει των εγκεκριμένων ενδείξεων της κάθε θεραπείας και με τακτική παρακολούθηση. Όταν η κατάσταση είναι σοβαρή, εξειδικευμένη διεπιστημονική ομάδα μπορεί να αξιολογήσει αν χρειάζεται χειρουργική αντιμετώπιση.

Η συμβολή της Ένωσης Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Αττικής

Η Ένωση Ελευθεροεπαγγελματιών Παιδιάτρων Αττικής αποσκοπεί στην υπεύθυνη ενημέρωση των γονέων, στην προώθηση της πρόληψης και στην έγκαιρη πρόσβαση σε φροντίδα που βασίζεται σε επιστημονικά δεδομένα. Επίσης, τονίζει πόσο σημαντική είναι η σταθερή συνεργασία παιδιάτρου και οικογένειας, ώστε να εντοπίζονται οι δυσκολίες, να σχεδιάζονται αλλαγές που μπορούν να εφαρμοστούν και να διατηρείται η συνέχεια της θεραπείας.

Ταυτόχρονα, επισημαίνει ότι χρειάζεται σύμπραξη της Πολιτείας, των σχολείων και των επαγγελματιών υγείας. Κάθε παιδί, ανεξάρτητα από την οικονομική κατάσταση της οικογένειάς του, πρέπει να έχει πρόσβαση σε ποιοτικά τρόφιμα, ασφαλείς χώρους για άσκηση και κατάλληλες υπηρεσίες υγείας.

Η έγκαιρη φροντίδα μπορεί να προλάβει επιπλοκές και να βελτιώσει σημαντικά την καθημερινότητα του παιδιού. Για την οικογένεια είναι αναγκαία η ενημέρωση και η υποστήριξη, μαζί με ένα σταθερό θεραπευτικό σχέδιο που θέτει στο επίκεντρο την υγεία και την ανάπτυξη του παιδιού.