Ένα πειραματικό φάρμακο για την απώλεια βάρους, που δεν έχει λάβει ακόμη έγκριση από τις ρυθμιστικές αρχές, προσελκύει ήδη ανθρώπους οι οποίοι προμηθεύονται μη εγκεκριμένες εκδοχές του μέσω διαδικτύου. Ερευνητές χρησιμοποίησαν τεχνητή νοημοσύνη για να αναλύσουν τις εμπειρίες που περιγράφουν οι χρήστες και εντόπισαν αναφορές συμπτωμάτων που διαφέρουν από εκείνες των κλινικών δοκιμών.
Η ρετατρουτίδη ανήκει σε μια νέα γενιά φαρμάκων που δρουν στους υποδοχείς GLP-1 και έχουν σχεδιαστεί για να βοηθούν στη ρύθμιση της όρεξης και του σωματικού βάρους. Το φάρμακο εξακολουθεί να μελετάται και δεν έχει εγκριθεί για χρήση. Παρ’ όλα αυτά, κάποιοι αγοράζουν μη εγκεκριμένες μορφές του, οι οποίες δεν προορίζονται για ανθρώπινη κατανάλωση, και συζητούν για την εμπειρία τους σε διαδικτυακά φόρουμ.
Ερευνητές του Πανεπιστημίου της Πενσιλβάνια ανέλυσαν σχεδόν 150.000 αναρτήσεις και σχόλια στο Reddit, από περίπου 40.000 χρήστες. Η μελέτη τους, που δημοσιεύτηκε στο JAMA Network Open, αποτελεί την πρώτη συστηματική εξέταση πιθανών ανεπιθύμητων ενεργειών που αναφέρουν άνθρωποι οι οποίοι δηλώνουν ότι χρησιμοποιούν μη εγκεκριμένη ρετατρουτίδη.
Ένα εύρημα ξεχώρισε: ανάμεσα στους χρήστες των οποίων τα συμπτώματα μπορούσαν να ταξινομηθούν, η αυξημένη όρεξη ήταν το συχνότερο παράπονο. Το εύρημα ήταν ιδιαίτερα απρόσμενο, καθώς η ρετατρουτίδη έχει σχεδιαστεί για να μειώνει την πείνα, ενώ στις κλινικές δοκιμές Φάσης 2 οι συχνότερες ανεπιθύμητες ενέργειες ήταν κυρίως πεπτικές διαταραχές.
Τι εντόπισε η τεχνητή νοημοσύνη στις αναφορές για το φάρμακο
«Στόχος μας είναι να εντοπίζουμε υποθέσεις που προκύπτουν από διαδικτυακές συζητήσεις και τις οποίες μπορούμε στη συνέχεια να ελέγξουμε. Η τεχνητή νοημοσύνη μάς βοηθά να ανακαλύπτουμε επαναλαμβανόμενα μοτίβα στις προσωπικές αναφορές των ανθρώπων, συμπεριλαμβανομένων εμπειριών που μπορεί να μη γίνουν αντιληπτές από τα συμβατικά συστήματα παρακολούθησης της ασφάλειας των φαρμάκων», λέει ο Sharath Chandra Guntuku, αναπληρωτής καθηγητής Έρευνας στην Επιστήμη Υπολογιστών και Πληροφορικής (CIS), διευθυντής του Computational Social Listening Lab του Πανεπιστημίου της Πενσιλβάνια και κύριος συγγραφέας της μελέτης.
Οι ερευνητές τονίζουν, ωστόσο, ότι τα ευρήματα δεν αποτελούν απόδειξη για άγνωστες μέχρι σήμερα ανεπιθύμητες ενέργειες. Οι χρήστες του Reddit αποτελούν έναν πολύ διαφορετικό πληθυσμό από τους συμμετέχοντες στις κλινικές δοκιμές, ενώ οι αναφορές τους δεν μπορούν να αποδείξουν ότι το φάρμακο προκάλεσε τα συμπτώματα που περιέγραψαν.
Υπάρχει επίσης μεγάλη αβεβαιότητα σχετικά με το τι ακριβώς λαμβάνουν αυτά τα άτομα. Τα προϊόντα που πωλούνται έξω από τα ρυθμιζόμενα ιατρικά δίκτυα μπορεί να διαφέρουν από το γνήσιο πειραματικό φάρμακο ως προς τα συστατικά, την καθαρότητα και τη δοσολογία.
«Δεν μπορούμε να πούμε ότι η ρετατρουτίδη προκαλεί αυτά τα συμπτώματα, ούτε καν ότι οι χρήστες του Reddit λαμβάνουν πράγματι γνήσια ρετατρουτίδη, καθώς το φάρμακο δεν είναι νόμιμα διαθέσιμο και τα σκευάσματα της γκρίζας αγοράς διαφέρουν μεταξύ τους», λέει ο Lyle Ungar, καθηγητής CIS και συν-συγγραφέας της μελέτης.
Η έρευνα δεν επιβεβαιώνει νέους κινδύνους, αλλά δίνει στους επιστήμονες τη δυνατότητα να εντοπίσουν ερωτήματα που αξίζει να διερευνηθούν με πιο αυστηρές μεθόδους.
«Πρόκειται για την πρώτη εικόνα των εμπειριών ενός πληθυσμού που βρίσκεται εκτός των συμβατικών συστημάτων παρακολούθησης της ασφάλειας των φαρμάκων, επειδή λαμβάνει μη εγκεκριμένες εκδοχές ενός φαρμάκου που δεν έχει ακόμη ολοκληρώσει τις κλινικές δοκιμές», λέει ο Neil Sehgal, πρώτος συγγραφέας της μελέτης και υποψήφιος διδάκτορας στο CIS.
Πώς αναλύθηκαν οι αναρτήσεις στο Reddit
Το έργο βασίζεται σε προηγούμενη έρευνα της ομάδας του Πανεπιστημίου της Πενσιλβάνια. Σε εκείνη τη μελέτη, οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν μεγάλα γλωσσικά μοντέλα (LLM), την τεχνολογία τεχνητής νοημοσύνης που χρησιμοποιείται σε πολλά σύγχρονα chatbot, για να εξετάσουν περισσότερες από 400.000 αναρτήσεις στο Reddit σχετικά με τη σεμαγλουτίδη και την τιρζεπατίδη.
Η ανάλυση ανέδειξε αναφορές σε πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες, μεταξύ των οποίων διαταραχές της εμμήνου ρύσεως, οι οποίες ενδεχομένως δεν είχαν καταγραφεί πλήρως στις κλινικές δοκιμές ή στα επίσημα αρχεία ασφάλειας των φαρμάκων.
«Θέλαμε να εφαρμόσουμε την ίδια μεθοδολογία στη ρετατρουτίδη της γκρίζας αγοράς», λέει ο Sehgal.
Η ρετατρουτίδη παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, επειδή δρα διαφορετικά από τα ήδη διαθέσιμα φάρμακα GLP-1. Η σεμαγλουτίδη δρα σε έναν υποδοχέα ορμόνης που συμμετέχει στον έλεγχο του σακχάρου στο αίμα και στη ρύθμιση της όρεξης, ενώ η τιρζεπατίδη στοχεύει δύο. Η ρετατρουτίδη ενεργοποιεί τρεις υποδοχείς, κάτι που ενδέχεται να οδηγεί σε διαφορετικό συνδυασμό επιδράσεων σε όλο το σώμα.
Για να εξετάσουν τι βίωναν οι χρήστες, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν τεχνητή νοημοσύνη για να αναλύσουν σχεδόν 150.000 αναρτήσεις και σχόλια στο Reddit. Εντόπισαν περίπου 14.000 χρήστες που δήλωναν ότι είχαν λάβει προσωπικά μια μη εγκεκριμένη μορφή ρετατρουτίδης.
Στη συνέχεια, τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης εξήγαγαν τις περιγραφές συμπτωμάτων που οι χρήστες συνέδεαν με το φάρμακο και τις μετέτρεψαν σε τυποποιημένη ιατρική ορολογία. Έτσι, οι ερευνητές μπορούσαν να συγκρίνουν αναφορές, ακόμη κι όταν διαφορετικοί άνθρωποι περιέγραφαν παρόμοιες εμπειρίες με διαφορετικές λέξεις.
Αφού απέκλεισαν αναμενόμενες επιδράσεις, όπως η απώλεια βάρους και η μειωμένη όρεξη, οι ερευνητές εντόπισαν 7.823 χρήστες που ανέφεραν τουλάχιστον ένα σύμπτωμα το οποίο μπορούσε να ταξινομηθεί ιατρικά.
«Ένας ερευνητής θα μπορούσε να εξετάσει με το χέρι μερικές χιλιάδες αναρτήσεις στο Reddit, αλλά η μελέτη σχεδόν 150.000 αναρτήσεων θα ήταν τεράστιο εγχείρημα», λέει ο Sehgal. «Η τεχνητή νοημοσύνη μάς επιτρέπει να αναλύουμε αυτές τις συζητήσεις σε μεγάλη κλίμακα και να εντοπίζουμε μοτίβα στις εμπειρίες που μοιράζονται οι άνθρωποι, τα οποία διαφορετικά θα ήταν δύσκολο να αναγνωριστούν».
Το απρόσμενο εύρημα για την όρεξη
Η πιο εντυπωσιακή διαφορά αφορούσε την πείνα.
Στις κλινικές δοκιμές Φάσης 2 της ρετατρουτίδης —το φάρμακο βρίσκεται σήμερα στη Φάση 3, το τελευταίο στάδιο πριν από την έγκριση του FDA, του αμερικανικού Οργανισμού Τροφίμων και Φαρμάκων— οι συμμετέχοντες εμφάνισαν συχνότερα γαστρεντερικά ενοχλήματα, όπως ναυτία. Πρόκειται για γνωστές ανησυχίες σχετικά με φάρμακα που επηρεάζουν την όρεξη και την πέψη.
Στις αναφορές των χρηστών του Reddit που δήλωναν ότι έλαβαν μη εγκεκριμένη ρετατρουτίδη, η εικόνα ήταν διαφορετική. Η αυξημένη όρεξη αναδείχθηκε ως το συχνότερο σύμπτωμα που μπορούσε να ταξινομηθεί, παρά τη σημαντική απώλεια βάρους που έχει καταγραφεί στις κλινικές δοκιμές.
Οι ερευνητές συνέκριναν επίσης τα νέα ευρήματα με την προηγούμενη ανάλυσή τους για τη σεμαγλουτίδη και την τιρζεπατίδη.
Σε σύγκριση με τις παλαιότερες αναφορές στο Reddit, οι συζητήσεις για τη μη εγκεκριμένη ρετατρουτίδη περιλάμβαναν αναλογικά περισσότερες αναφορές σε αλλαγές της όρεξης, διαταραχές ύπνου, αυξημένο καρδιακό ρυθμό και συμπτώματα που σχετίζονται με τους μυς. Οι αναφορές για ναυτία και άλλα πεπτικά ενοχλήματα ήταν αναλογικά λιγότερες.
Οι διαφορές αυτές μπορεί να αντανακλούν τον τρόπο με τον οποίο η ρετατρουτίδη αλληλεπιδρά με τον οργανισμό. Θα μπορούσαν, όμως, να οφείλονται και στις διαφορές ανάμεσα στις ομάδες ανθρώπων που συζητούν για τα φάρμακα, στη χρήση άλλων ουσιών ή στο περιεχόμενο των μη εγκεκριμένων προϊόντων.
«Η ρετατρουτίδη δρα διαφορετικά από τα υπάρχοντα φάρμακα GLP-1, επομένως είναι πιθανό να διαφέρουν και οι επιδράσεις της στον οργανισμό», λέει η Jena Shaw Tronieri, ανώτερη ερευνήτρια στο Center for Weight and Eating Disorders του Πανεπιστημίου της Πενσιλβάνια και συν-συγγραφέας της μελέτης.
«Ωστόσο, μπορεί να διαφέρουν και οι άνθρωποι που συζητούν γι’ αυτήν στο Reddit», σημειώνει. «Οι χρήστες που είναι διατεθειμένοι να προμηθευτούν ένα μη εγκεκριμένο φάρμακο από τη γκρίζα αγορά πιθανότατα διαφέρουν από άλλους πληθυσμούς που συμμετέχουν σε κλινικές δοκιμές. Κάποιοι μπορεί να λαμβάνουν πολλά πειραματικά πεπτίδια και δεν μπορούμε να επαληθεύσουμε τι ακριβώς παίρνουν. Χρειάζεται περισσότερη έρευνα για να κατανοήσουμε τι σημαίνουν, αν σημαίνουν κάτι, οι διαφορές στα συμπτώματα που αναφέρουν οι ίδιοι».
Μπορεί η τεχνητή νοημοσύνη να εντοπίζει νωρίτερα ζητήματα ασφάλειας;
Πέρα από τα ευρήματα για τη ρετατρουτίδη, η μελέτη δείχνει πώς η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε ενδεχομένως να συμβάλει στον έγκαιρο εντοπισμό ζητημάτων ασφάλειας φαρμάκων.
Τα παραδοσιακά συστήματα παρακολούθησης βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στις κλινικές δοκιμές, στις αναφορές που υποβάλλονται στις ρυθμιστικές αρχές και στις πληροφορίες που συγκεντρώνουν οι επαγγελματίες υγείας. Άνθρωποι που προμηθεύονται πειραματικά φάρμακα από μη εγκεκριμένα κανάλια μπορεί να μην καταγράφονται σε αυτά τα συστήματα.
Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης προσφέρουν μια ακόμη πηγή πληροφοριών, καθώς μπορούν να βοηθήσουν τους ερευνητές να εντοπίσουν επαναλαμβανόμενες εμπειρίες που διαφορετικά ίσως περνούσαν απαρατήρητες. Ωστόσο, οι αναφορές αυτές πρέπει να διερευνηθούν ανεξάρτητα προτού θεωρηθούν αξιόπιστες ενδείξεις ότι υπάρχει πρόβλημα σχετιζόμενο με ένα φάρμακο.
Η ομάδα του Πανεπιστημίου της Πενσιλβάνια έχει ήδη διαπιστώσει πώς αυτή η προσέγγιση μπορεί να κατευθύνει περαιτέρω έρευνα.
Στην προηγούμενη μελέτη τους για τη σεμαγλουτίδη και την τιρζεπατίδη, οι ερευνητές εντόπισαν στο διαδίκτυο αναφορές για διαταραχές της εμμήνου ρύσεως. Τα ευρήματα αυτά ώθησαν στη συνέχεια μια άλλη επιστημονική ομάδα να εξετάσει παρόμοια συμπτώματα χρησιμοποιώντας τη βάση δεδομένων του FDA για αναφορές ανεπιθύμητων ενεργειών φαρμάκων.
Η επακόλουθη μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο Obstetrics & Gynecology, εντόπισε επίσης δυσανάλογα πολλές αναφορές για ορισμένες μεταβολές της εμμήνου ρύσεως. Παρότι τα ευρήματα δεν απέδειξαν αιτιώδη σχέση, έδωσαν επιπλέον λόγους για να διερευνηθεί η πιθανή σύνδεση.
Οι ερευνητές ελπίζουν ότι τα ευρήματα για τη ρετατρουτίδη θα οδηγήσουν σε ανάλογες ανεξάρτητες μελέτες, ιδιαίτερα καθώς το φάρμακο προχωρά στα στάδια της κλινικής ανάπτυξης.
«Αυτό ελπίζουμε να συμβεί και με τη μελέτη μας», λέει ο Sehgal. «Άλλοι ερευνητές μπορούν να αξιοποιήσουν όσα εντοπίσαμε στο Reddit και να αναζητήσουν τα ίδια μοτίβα σε άλλα σύνολα δεδομένων, χρησιμοποιώντας εντελώς διαφορετικές μεθόδους. Είτε επιβεβαιωθούν αυτές οι ενδείξεις είτε όχι, στόχος είναι να κατανοήσουμε καλύτερα τι βιώνουν πραγματικά οι άνθρωποι».
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε μέσω της Σχολής Μηχανικών και Εφαρμοσμένων Επιστημών και της Ιατρικής Σχολής Perelman του Πανεπιστημίου της Πενσιλβάνια. Συν-συγγραφέας ήταν επίσης ο Benjamin Rader από το Νοσοκομείο Παίδων της Βοστόνης. Μέρος της χρηματοδότησης προήλθε από το Penn Medical Communication Research Institute του Πανεπιστημίου της Πενσιλβάνια. Η Tronieri δήλωσε ότι έλαβε επιχορήγηση για έρευνα με πρωτοβουλία ερευνητή, εκ μέρους του Πανεπιστημίου της Πενσιλβάνια, από τη Novo Nordisk, καθώς και αμοιβές συμβούλου από την Currax Pharmaceuticals, LLC. Οι υπόλοιποι συγγραφείς δεν ανέφεραν σύγκρουση συμφερόντων.
Η χρήση φαρμάκων για την απώλεια βάρους και οι σχετικές αποφάσεις πρέπει να συζητούνται με τον γιατρό.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/retatroytidi-ti-apokalypse-i-techniti-noimosyni-gia-tis-anafores-christon-sto-reddit/25174
