Θρόμβοι αίματος: Τα προειδοποιητικά σημάδια που δεν πρέπει να αγνοείτε, ακόμη κι αν είστε νέοι και γυμνασμένοι

Στα 28 του, ο Τζέιλεν Χερτς είναι ένας από τους πιο γυμνασμένους ανθρώπους στις ΗΠΑ. Ο quarterback των Philadelphia Eagles φημίζεται για την εξαιρετική δύναμή του, προπονείται εντατικά και βρίσκεται στην ακμή της αθλητικής του καριέρας.

Ωστόσο, αυτή την εβδομάδα διαγνώστηκε με μια δυνητικά θανατηφόρα πάθηση, η οποία συχνότερα συνδέεται με μεγαλύτερες ηλικίες, την παχυσαρκία και την καθιστική ζωή: θρόμβους που μετακινήθηκαν από το πόδι του στους πνεύμονες.

Η διάγνωση έβαλε τέλος στη σεζόν του στο NFL και πυροδότησε αντιπαράθεση για την ιατρική φροντίδα που έλαβε. Έγινε γνωστό ότι είχε κριθεί ικανός να αγωνιστεί, παρότι οι γιατροί είχαν ήδη εντοπίσει έναν λιγότερο σοβαρό θρόμβο στη γάμπα του.

Η Ένωση Παικτών του NFL ζήτησε να διεξαχθεί έρευνα, ενώ η λίγκα επιμένει ότι η αντιμετώπισή του ήταν κατάλληλη. Σύμφωνα με αναφορές, ο Χερτς είναι σε σταθερή κατάσταση και αναμένεται να αναρρώσει πλήρως.

Η περιπέτειά του ανέδειξε μια ανησυχητική ιατρική πραγματικότητα: οι θρόμβοι αίματος δεν αφορούν μόνο υπέρβαρα ή ανθυγιεινά άτομα. Μπορούν να εμφανιστούν και σε φαινομενικά υγιείς νέους, κάποιες φορές με ελάχιστη ή καμία προειδοποίηση, ενώ οι συνέπειες μπορεί να είναι καταστροφικές.

Ο quarterback των Philadelphia Eagles Τζέιλεν Χερτς λαμβάνει θεραπεία για πολλαπλούς θρόμβους αίματος που μετακινήθηκαν στους πνεύμονές του.

Σύμφωνα με τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των ΗΠΑ (CDC), έως και 900.000 Αμερικανοί εμφανίζουν κάθε χρόνο εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση (DVT) ή πνευμονική εμβολή, ενώ εκτιμάται ότι 60.000 έως 100.000 πεθαίνουν.

Σε περίπου μία στις τέσσερις περιπτώσεις πνευμονικής εμβολής, ο αιφνίδιος θάνατος είναι η πρώτη ένδειξη ότι υπάρχει πρόβλημα.

Οι γιατροί επισημαίνουν ότι μέρος του κινδύνου οφείλεται στο πόσο εύκολα τα πρώιμα συμπτώματα μπορεί να εκληφθούν ως κάτι ακίνδυνο, όπως ένα τράβηγμα μυός ή η συνηθισμένη δύσπνοια. Προειδοποιούν επίσης ότι ορισμένες καθημερινές συνθήκες, μεταξύ των οποίων τα πολύωρα ταξίδια σε καθιστή θέση, ενδέχεται να αυξήσουν τον κίνδυνο, ιδιαίτερα σε άτομα με προδιάθεση.

Ο δρ Γουίλιαμ Σουτς, αγγειοχειρουργός και αντιπρόεδρος της Εταιρείας Αγγειοχειρουργικής, δήλωσε: «Κάθε χρόνο πεθαίνουν πάρα πολλοί άνθρωποι από θρόμβους αίματος. Δεν είναι απαραίτητο να συμβαίνει αυτό».

Πώς μπορεί, λοιπόν, να εμφανιστεί ένας δυνητικά θανατηφόρος θρόμβος σε έναν τόσο γυμνασμένο άνθρωπο όπως ο Χερτς και ποια προειδοποιητικά σημάδια πρέπει να γνωρίζουν όλοι;

Η απάντηση ξεκινά από τη φυσιολογική αντίδραση του οργανισμού σε έναν τραυματισμό.

Πώς σχηματίζεται ένας θρόμβος και πότε γίνεται επικίνδυνος

Η πήξη του αίματος είναι απαραίτητη για την επιβίωση. Όταν τραυματίζεται ένα αιμοφόρο αγγείο, μικρά κύτταρα του αίματος, τα αιμοπετάλια, συγκεντρώνονται στο σημείο και μια πρωτεΐνη, το ινώδες, σχηματίζει ένα πλέγμα που βοηθά να κλείσει η πληγή και να σταματήσει η αιμορραγία.

Μερικές φορές, όμως, αυτή η διαδικασία συμβαίνει μέσα σε μια φλέβα, χωρίς να υπάρχει εξωτερική αιμορραγία που πρέπει να σταματήσει. Θρόμβος μπορεί να σχηματιστεί όταν επιβραδύνεται η ροή του αίματος, τραυματίζεται το εσωτερικό τοίχωμα ενός αγγείου ή το αίμα αποκτά ασυνήθιστα αυξημένη τάση για πήξη. Οι γιατροί αποκαλούν αυτούς τους τρεις παράγοντες τριάδα του Virchow.

Οι θρόμβοι που σχηματίζονται στις εν τω βάθει φλέβες, συνήθως στα πόδια, ονομάζονται εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση (DVT). Ο μεγαλύτερος κίνδυνος προκύπτει όταν τμήμα του θρόμβου αποσπαστεί και ταξιδέψει μέσω της κυκλοφορίας του αίματος στους πνεύμονες, όπου μπορεί να σφηνώσει σε μια αρτηρία και να εμποδίσει τη ροή του αίματος. Αυτό ονομάζεται πνευμονική εμβολή.

Μια μεγάλη απόφραξη ή πολλαπλοί θρόμβοι μπορεί να εμποδίσουν την κανονική κυκλοφορία του αίματος στους πνεύμονες και να ασκήσουν μεγάλη πίεση στη δεξιά πλευρά της καρδιάς. Στις σοβαρότερες περιπτώσεις, η αρτηριακή πίεση μπορεί να καταρρεύσει, οδηγώντας σε καρδιακή ανακοπή και θάνατο.

Ο Χερτς εικονίζεται μετά τον αγώνα της 11ης Οκτωβρίου με τους Jacksonville Jaguars, τρεις ημέρες πριν διαγνωστεί με πολλαπλούς θρόμβους αίματος.

«Αν δεν γίνει κάτι αρκετά γρήγορα, η κατάσταση θα εξελιχθεί και ο ασθενής θα πεθάνει», προειδοποίησε ο Σουτς.

Οι παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο

Παρότι η πάθηση συνδέεται συχνά με την προχωρημένη ηλικία, το κάπνισμα και την παχυσαρκία, αυτοί δεν είναι οι μόνοι παράγοντες κινδύνου. Πρόσφατη χειρουργική επέμβαση, σοβαροί τραυματισμοί, παρατεταμένη κατάκλιση, καρκίνος και ορισμένες κληρονομικές διαταραχές της πήξης μπορούν επίσης να αυξήσουν την πιθανότητα σχηματισμού θρόμβου.

Τον κίνδυνο μπορεί να αυξήσουν και η εγκυμοσύνη, καθώς και φάρμακα που περιέχουν οιστρογόνα, όπως ορισμένα αντισυλληπτικά χάπια και θεραπείες ορμονικής υποκατάστασης.

Ένας λιγότερο προφανής παράγοντας είναι η ακινησία για μεγάλο χρονικό διάστημα. Σε μια πολύωρη πτήση ή διαδρομή με αυτοκίνητο, το αίμα μπορεί να λιμνάσει στα πόδια, επειδή οι μύες της γάμπας δεν συσπώνται τακτικά για να το προωθούν προς την καρδιά.

«Κατά την περίοδο της ακινησίας, η ροή του αίματος στις φλέβες, ιδιαίτερα στα πόδια, επιβραδύνεται σημαντικά και γίνεται πολύ νωθρή», εξήγησε ο Σουτς. «Έτσι δημιουργούνται οι συνθήκες για να αρχίσει να σχηματίζεται θρόμβος».

Για τους περισσότερους υγιείς ανθρώπους, ο απόλυτος κίνδυνος εμφάνισης θρόμβου κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού παραμένει χαμηλός. Ωστόσο, τα ταξίδια που διαρκούν περισσότερο από τέσσερις ώρες μπορεί να προκαλούν μεγαλύτερη ανησυχία όταν συνδυάζονται με άλλους παράγοντες κινδύνου, όπως πρόσφατος τραυματισμός, χειρουργική επέμβαση ή προηγούμενη DVT.

Στην περίπτωση του Χερτς, η αλληλουχία των γεγονότων είναι ιδιαίτερα αξιοσημείωτη. Ο quarterback δέχτηκε χτύπημα στη γάμπα από τις τάπες παίκτη κατά τη διάρκεια αγώνα στις 4 Οκτωβρίου με τους Los Angeles Rams. Υπερηχογράφημα που έγινε στο Λονδίνο στις 10 Οκτωβρίου έδειξε επιφανειακή φλεβική θρόμβωση, δηλαδή θρόμβο σε φλέβα κοντά στο δέρμα.

Οι συγκεκριμένοι θρόμβοι είναι γενικά λιγότερο επικίνδυνοι από εκείνους στις βαθύτερες φλέβες, αν και μερικές φορές μπορεί να επεκταθούν στο εν τω βάθει φλεβικό σύστημα. Αφού ειδικοί αξιολόγησαν την κατάστασή του, ο Χερτς κρίθηκε ικανός να αγωνιστεί την επόμενη ημέρα. Στη συνέχεια επέστρεψε στη Φιλαδέλφεια, όπου περαιτέρω εξετάσεις έδειξαν ότι η κατάστασή του είχε επιδεινωθεί.

Δεν είναι γνωστό ποιοι ακριβώς παράγοντες συνέβαλαν στην εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση και στις πνευμονικές εμβολές ούτε αν έπαιξε ρόλο το υπερατλαντικό ταξίδι του. Η περίπτωση, ωστόσο, δείχνει γιατί οι γιατροί αντιμετωπίζουν με σοβαρότητα τους θρόμβους ακόμη και όταν ο ασθενής φαίνεται κατά τα άλλα υγιής και γυμνασμένος.

Τα συμπτώματα που χρειάζονται προσοχή

Ένα από τα πιο ανησυχητικά χαρακτηριστικά της DVT είναι ότι αρχικά μπορεί να προκαλεί ελάχιστη ενόχληση. Οι περισσότεροι θρόμβοι σχηματίζονται στις εν τω βάθει φλέβες των ποδιών, όπου ενδέχεται να μην είναι ορατοί ή να μην προκαλούν εμφανή συμπτώματα.

«Όταν αρχίζει να σχηματίζεται ο θρόμβος, τα συμπτώματα μπορεί να είναι πολύ διακριτικά, μέχρι να επεκταθεί αρκετά ώστε το άτομο να παρατηρήσει πόνο στην περιοχή ή πρήξιμο στο κάτω μέρος του ποδιού», είπε ο Σουτς.

Τα κλασικά προειδοποιητικά σημάδια είναι το πρήξιμο στο ένα πόδι, ο πόνος ή η ευαισθησία —ιδιαίτερα στη γάμπα— και το δέρμα που είναι ασυνήθιστα ζεστό ή φαίνεται κόκκινο ή έχει αλλάξει χρώμα. Δεν εμφανίζουν, όμως, όλοι οι ασθενείς όλα αυτά τα συμπτώματα.

Ένας ήπιος πόνος στη γάμπα, για παράδειγμα, μπορεί εύκολα να αποδοθεί σε μυϊκό πιάσιμο μετά την άσκηση, ενώ ένα ελαφρύ πρήξιμο μπορεί να θεωρηθεί συνέπεια του ότι κάποιος έμεινε πολλή ώρα όρθιος ή καθιστός. Είναι σημαντικό ότι ορισμένα άτομα με DVT δεν έχουν καθόλου αισθητά συμπτώματα.

«Και, όσο απίστευτο κι αν ακούγεται, μπορεί να υπάρχουν σιωπηλοί θρόμβοι αίματος μέχρι να μετακινηθούν και να προκαλέσουν εμβολή», είπε ο Σουτς. «Είναι αρκετά τρομακτικό. Αυτό κάνει τους θρόμβους στα πόδια τόσο επικίνδυνους: μπορεί να μην προκαλούν συμπτώματα και το πρώτο σύμπτωμα να εμφανιστεί όταν ο θρόμβος φτάσει στον πνεύμονα».

Όταν ο θρόμβος φτάσει στους πνεύμονες, τα συμπτώματα μπορεί να είναι πολύ διαφορετικά. Η αιφνίδια, ανεξήγητη δύσπνοια είναι ένα από τα σημαντικότερα προειδοποιητικά σημάδια, ιδιαίτερα όταν εμφανίζεται σε κατάσταση ηρεμίας ή κατά τη διάρκεια δραστηριοτήτων που κανονικά δεν προκαλούν δυσκολία.

Μπορεί επίσης να εμφανιστεί οξύς πόνος στο στήθος, ο οποίος συχνά επιδεινώνεται με τη βαθιά εισπνοή ή τον βήχα, καθώς και γρήγορος καρδιακός παλμός. Άλλα πιθανά συμπτώματα είναι ο βήχας με αίμα, η τάση για λιποθυμία ή η κατάρρευση. Τα συμπτώματα αυτά απαιτούν επείγουσα ιατρική φροντίδα, ακόμη κι αν το άτομο είναι νέο, σωματικά δραστήριο και δεν έχει γνωστά προβλήματα υγείας.

Ο δρ Τζορτζ Μπολοτίν, ιατρικός διευθυντής στο Astra Vein Treatment Center της Νέας Υόρκης, προειδοποίησε ότι θρόμβοι μπορούν να φτάσουν στους πνεύμονες χωρίς να προκαλέσουν εμφανή συμπτώματα. «Ακόμη κι όταν δεν έχετε συμπτώματα, ένα μικρό τμήμα ενός θρόμβου μπορεί να έχει ήδη μετακινηθεί στους πνεύμονες. Μπορεί να μην έχετε απολύτως κανένα σύμπτωμα», είπε.

Γι’ αυτό οι γιατροί τονίζουν ότι το ανεξήγητο πρήξιμο ή ο πόνος στο ένα πόδι πρέπει να διερευνάται, αντί να περιμένει κανείς να εμφανιστούν σοβαρότερα συμπτώματα. Η πιθανή DVT συνήθως ελέγχεται με υπερηχογράφημα, το οποίο μπορεί να εντοπίσει θρόμβους στις εν τω βάθει φλέβες. Αν υπάρχει υποψία πνευμονικής εμβολής, οι γιατροί μπορεί να χρησιμοποιήσουν εξειδικευμένη αξονική τομογραφία για να εξετάσουν τα αιμοφόρα αγγεία των πνευμόνων. Εξετάσεις αίματος, μεταξύ των οποίων η εξέταση D-dimer, μπορούν επίσης να βοηθήσουν στον αποκλεισμό θρόμβου σε ασθενείς των οποίων ο συνολικός κίνδυνος θεωρείται χαμηλός.

Θεραπεία και τρόποι μείωσης του κινδύνου

Τα καλά νέα είναι ότι οι θρόμβοι αίματος αντιμετωπίζονται, ιδίως όταν εντοπιστούν έγκαιρα. Στους περισσότερους ασθενείς με DVT ή πνευμονική εμβολή χορηγούνται αντιπηκτικά, τα οποία είναι ευρύτερα γνωστά ως «αραιωτικά του αίματος».

Τα φάρμακα αυτά δεν διαλύουν άμεσα έναν ήδη σχηματισμένο θρόμβο. Αντίθετα, εμποδίζουν την ανάπτυξή του και μειώνουν την πιθανότητα να σχηματιστούν νέοι, δίνοντας στον οργανισμό τη δυνατότητα να διασπάσει σταδιακά την απόφραξη. Στις συνήθεις θεραπείες περιλαμβάνονται η απιξαμπάνη, που κυκλοφορεί με την εμπορική ονομασία Eliquis, και η ριβαροξαμπάνη, με την εμπορική ονομασία Xarelto.

Η θεραπεία διαρκεί γενικά τουλάχιστον τρεις μήνες, αν και ορισμένοι ασθενείς χρειάζεται να λαμβάνουν φάρμακα για αρκετά μεγαλύτερο διάστημα, ανάλογα με την αιτία του θρόμβου και τον κίνδυνο υποτροπής. Για τον Χερτς, η θεραπεία σημαίνει ότι δεν μπορεί να συμμετέχει με ασφάλεια σε αγώνες ποδοσφαίρου επαφής όσο παίρνει αντιπηκτικά, εξαιτίας του κινδύνου σοβαρής αιμορραγίας σε περίπτωση τραυματισμού.

Οι γιατροί αναμένουν ότι θα αναρρώσει, αλλά το περιστατικό υπενθυμίζει ότι ακόμη και η εξαιρετική φυσική κατάσταση δεν μηδενίζει τον κίνδυνο θρόμβου.

Ο Μπολοτίν λέει ότι ένα από τα απλούστερα μέτρα προφύλαξης είναι να αποφεύγεται η παρατεταμένη ακινησία, ιδιαίτερα στα μεγάλα ταξίδια. Το τακτικό περπάτημα και οι κινήσεις των αστραγάλων και των μυών της γάμπας μπορούν να βοηθήσουν στη διατήρηση της ροής του αίματος στα πόδια.

«Καθίστε και μετά σηκωθείτε στις μύτες των ποδιών για περίπου πέντε έως δέκα λεπτά ή περπατήστε λίγο στον διάδρομο του αεροπλάνου περίπου κάθε ώρα», συμβούλεψε.

Η τακτική άσκηση και η διατήρηση υγιούς βάρους μπορούν επίσης να συμβάλουν στη μείωση του κινδύνου με την πάροδο του χρόνου. Για τα άτομα που διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο, μπορεί να συστηθούν σωστά εφαρμοσμένες κάλτσες διαβαθμισμένης συμπίεσης κατά τη διάρκεια μεγάλων ταξιδιών, αν και δεν είναι απαραίτητες για όλους.

Είναι επίσης συνετό να διατηρείται επαρκής ενυδάτωση, ιδιαίτερα στα ταξίδια, αλλά τα στοιχεία ότι η κατανάλωση επιπλέον νερού από μόνη της προλαμβάνει την DVT είναι περιορισμένα. Όσοι υποβλήθηκαν πρόσφατα σε χειρουργική επέμβαση, υπέστησαν σοβαρό τραυματισμό ή είχαν θρόμβο στο παρελθόν θα πρέπει να ρωτούν τον γιατρό τους αν χρειάζονται επιπλέον προφυλάξεις.

Πάνω απ’ όλα, οι ειδικοί λένε ότι η σημαντικότερη προστασία είναι να αναγνωρίζει κανείς πότε κάτι μπορεί να μην πηγαίνει καλά. Νέο πρήξιμο ή ανεξήγητος πόνος στο ένα πόδι δεν πρέπει να αγνοούνται, ιδιαίτερα μετά από μακρινό ταξίδι ή περίοδο ακινησίας. Η αιφνίδια δύσπνοια, ο πόνος στο στήθος ή η λιποθυμία πρέπει να αντιμετωπίζονται ως επείγον περιστατικό.

«Πηγαίνετε να το ελέγξετε αμέσως», είπε ο Σουτς. «Θα προτιμούσαμε πολύ περισσότερο να έρθει κάποιος ανησυχώντας μήπως έχει θρόμβο, να κάνουμε υπερηχογράφημα, να διαπιστώσουμε ότι δεν έχει και να τον καθησυχάσουμε, παρά να καθυστερήσει τον έλεγχο και τη θεραπεία και να εξελιχθεί η κατάσταση σε κάτι πολύ χειρότερο».

Αν υπάρχει υποψία θρόμβου ή εμφανιστούν σχετικά συμπτώματα, οι αποφάσεις για τον έλεγχο και τη θεραπεία πρέπει να λαμβάνονται σε συνεργασία με γιατρό.