Του Frédéric Bernard, The Conversation.
Σχεδόν όλοι έχουμε βρεθεί στη μέση μιας συζήτησης να αναζητούμε μια λέξη, ένα όνομα ή έναν τίτλο, χωρίς να μπορούμε να τον θυμηθούμε. Γνωρίζουμε ότι τον ξέρουμε, αλλά δεν μας έρχεται εκείνη τη στιγμή. Η εμπειρία μπορεί να είναι απογοητευτική. Τι γίνεται, όμως, στον εγκέφαλο όταν συμβαίνει αυτό; Οι επιστήμονες έχουν μελετήσει το ερώτημα και έχουν καταλήξει σε ορισμένα ενδιαφέροντα ευρήματα.
Ποιες περιοχές του εγκεφάλου αναζητούν τις λέξεις
Όταν μια λέξη βρίσκεται «στην άκρη της γλώσσας», ο εγκέφαλος ενεργοποιεί πολλές περιοχές που συνεργάζονται για να αναζητήσουν αυτό που δεν μπορούμε να ανακαλέσουμε. Είναι σαν μια ομάδα ανθρώπων να ψάχνει επίμονα σε μια βιβλιοθήκη ένα συγκεκριμένο βιβλίο. Αντίστοιχα, ο εγκέφαλος επιστρατεύει ορισμένες περιοχές για την αναζήτηση. Σημαντική είναι η συμβολή τριών από αυτές: του πρόσθιου φλοιού, του προμετωπιαίου φλοιού και της νησίδας.
Ο πρόσθιος περιφερικός και ο προμετωπιαίος φλοιός ανήκουν σε δίκτυο που σχετίζεται με τον γνωστικό έλεγχο, αλλά αναλαμβάνουν διαφορετικές, συμπληρωματικές λειτουργίες όταν δυσκολευόμαστε να βρούμε μια λέξη. Ο πρώτος εντοπίζει τη σύγκρουση και ειδοποιεί: “Ξέρω αυτή τη λέξη, αλλά δεν μπορώ να την ανακτήσω!” Ο προμετωπιαίος φλοιός, από την άλλη, εξετάζει και ελέγχει τις πληροφορίες που προκύπτουν, ώστε να διαπιστώσει αν αντιστοιχούν σε αυτό που αναζητάμε. Η νησίδα βρίσκεται βαθύτερα στον εγκέφαλο και είναι λιγότερο ορατή· βοηθά στην ανάκτηση των φωνολογικών στοιχείων, δηλαδή των ήχων από τους οποίους αποτελούνται οι λέξεις.
Με τη χρήση μεθόδων όπως η λειτουργική απεικόνιση μαγνητικού συντονισμού (fMRI), οι ερευνητές έχουν παρακολουθήσει τη συνεργασία αυτών των περιοχών κατά την αναζήτηση μιας λέξης. Η μεταξύ τους λειτουργία θυμίζει συναδέλφους που ενώνουν τις δυνάμεις τους για να λύσουν ένα δύσκολο πρόβλημα και να εντοπίσουν τη λέξη που λείπει.
Η ηλικία επηρεάζει την ανάκληση λέξεων και τη νησίδα
Όσο περνούν τα χρόνια, οι στιγμές κατά τις οποίες μια λέξη δεν ανακαλείται γίνονται πιο συχνές. Έρευνες δείχνουν πως περιοχές που συμμετέχουν στην ανάκτηση λέξεων, κυρίως ο πρόσθιος περιφερικός φλοιός και η νησίδα, τείνουν να ατροφούν με την ηλικία. Ειδικότερα, στους ηλικιωμένους έχει παρατηρηθεί μειωμένη δραστηριότητα της νησίδας όταν προσπαθούν να θυμηθούν λέξεις. Έτσι δυσκολεύεται η σύνθεση των φωνολογικών στοιχείων τους και αυξάνονται οι στιγμές «στην άκρη της γλώσσας». Όσο περισσότερο επηρεάζεται η νησίδα λόγω ηλικίας, τόσο δυσκολότερη γίνεται η ανάκληση λέξεων που είναι κατά τα άλλα γνωστές.
Παρότι το φαινόμενο εμφανίζεται συχνότερα με τη γήρανση, το να μην μπορούμε προσωρινά να θυμηθούμε μια λέξη είναι φυσιολογικό. Αυτό αναδεικνύει πόσο σύνθετος είναι ο εγκέφαλος: ακόμη και μια φαινομενικά απλή διαδικασία, όπως η εύρεση μιας λέξης, απαιτεί τον συντονισμό πολλών περιοχών.
Υπάρχουν, επίσης, τρόποι να περιοριστούν οι επιπτώσεις της ηλικίας στην ανάκληση λέξεων. Ένας από αυτούς είναι η ενίσχυση του γνωστικού αποθέματος, όπως το αποκαλούν οι επιστήμονες, μέσω πνευματικών, σωματικών και κοινωνικών δραστηριοτήτων. Το απόθεμα αυτό λειτουργεί προστατευτικά, υποστηρίζοντας την υγεία του εγκεφάλου και τη γνωστική γήρανση, ώστε η εύρεση λέξεων να είναι ευκολότερη και σε μεγαλύτερη ηλικία.
Όταν μια λέξη σάς διαφεύγει, να θυμάστε ότι ο εγκέφαλός σας καταβάλλει προσπάθεια για να την ανακτήσει. Ενδέχεται πρώτα να αναδυθούν κάποια στοιχεία, όπως επιμέρους ήχοι ή λέξεις που σχετίζονται με αυτή, και να σας βοηθήσουν να συνεχίσετε την αναζήτηση. Αν δεν τη θυμηθείτε αμέσως, κάντε ένα διάλειμμα και επιστρέψτε αργότερα, όταν θα έχετε καθαρό μυαλό. Αυτές οι στιγμές μαρτυρούν την πολυπλοκότητα και την αξιοσημείωτη αποτελεσματικότητα του εγκεφάλου.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/ti-symvainei-ston-egkefalo-otan-den-thymomaste-mia-lexi/2967
