Καρκίνος του προστάτη: 6 βασικά σημεία από τις νέες οδηγίες προσυμπτωματικού ελέγχου

Οι νέες οδηγίες της Αμερικανικής Αντικαρκινικής Εταιρείας (ACS) συνιστούν πλέον ενεργά τον προσυμπτωματικό έλεγχο για τον καρκίνο του προστάτη σε άνδρες μέσης ηλικίας. Η σύσταση βασίζεται σε μακροχρόνια δεδομένα κλινικών δοκιμών και περιλαμβάνει διαφορετικό πρόγραμμα ελέγχου ανάλογα με τον κίνδυνο, καθώς και σαφέστερες οδηγίες για το πότε πρέπει να διακόπτεται.

Για χρόνια, οι συστάσεις για τον έλεγχο ήταν ασαφείς. Όταν η ACS επικαιροποίησε για τελευταία φορά τις οδηγίες της, το 2010, δύο μεγάλες δοκιμές είχαν καταλήξει σε αντικρουόμενα συμπεράσματα σχετικά με το αν η εξέταση ειδικού προστατικού αντιγόνου (PSA), το κύριο εργαλείο για τον έλεγχο πριν από την εμφάνιση συμπτωμάτων, σώζει ζωές. Η εταιρεία δεν συνέστησε τότε την εξέταση, αλλά προέτρεψε τους άνδρες να αποφασίζουν αφού συζητήσουν τα υπέρ και τα κατά με τον γιατρό τους.

Το 2012, η Αμερικανική Ειδική Ομάδα Προληπτικών Υπηρεσιών (U.S. Preventive Services Task Force) συνέστησε να μη γίνεται έλεγχος PSA. Το 2018 άλλαξε στάση, ευθυγραμμίστηκε με την ACS και πρότεινε εξατομικευμένη απόφαση για άνδρες ηλικίας 55 έως 69 ετών. Ακολουθούν έξι βασικά σημεία των νέων οδηγιών.

Οι άνδρες μέσου κινδύνου να κάνουν έλεγχο ανά δύο χρόνια από τα 50

Για τους άνδρες μέσου κινδύνου, η ACS συνιστά πλέον έλεγχο με βάση το PSA κάθε δύο χρόνια, από την ηλικία των 50 έως και τα 69 έτη. Η σύσταση αξιολογείται ως «Β», με μέτρια βεβαιότητα των στοιχείων: αναμένεται ότι τα οφέλη θα υπερτερούν των κινδύνων για τους περισσότερους άνδρες αυτής της ομάδας.

Η εξέταση PSA είναι μια αιματολογική εξέταση με σχεδόν μηδενικό κίνδυνο. Ωστόσο, μια αυξημένη τιμή μπορεί να οδηγήσει σε ψευδή συναγερμό, σε βιοψίες που ενδέχεται να προκαλέσουν πόνο ή λοίμωξη, αλλά και σε θεραπεία για καρκίνους βραδείας ανάπτυξης που δεν θα προκαλούσαν ποτέ προβλήματα.

Πολλοί άνδρες είναι πρόθυμοι να αποδεχθούν αυτό το ενδεχόμενο, ιδίως υπό το πρίσμα της αύξησης των περιστατικών καρκίνου του προστάτη στις ΗΠΑ. Επιπλέον, δεν απαιτούν όλοι οι καρκίνοι του προστάτη σημαντική παρέμβαση.

Οι ομάδες υψηλότερου κινδύνου ακολουθούν διαφορετικό πρόγραμμα

Ο κίνδυνος δεν είναι ίδιος για όλους και οι οδηγίες λαμβάνουν υπόψη αυτή τη διαφορά. Οι μαύροι άνδρες διατρέχουν υψηλότερο κίνδυνο καρκίνου του προστάτη και θα πρέπει να ξεκινούν ετήσιο έλεγχο PSA στα 45, συνεχίζοντας έως και τα 69 έτη.

Ετήσιο έλεγχο από τα 45 συνιστάται επίσης σε άνδρες με ισχυρό οικογενειακό ιστορικό: όταν ένας συγγενής πρώτου βαθμού διαγνώστηκε πριν από τα 65 ή όταν έχουν διαγνωστεί περισσότεροι από ένας συγγενείς πρώτου βαθμού σε οποιαδήποτε ηλικία. Αν ένας μόνο συγγενής πρώτου βαθμού διαγνώστηκε στα 65 ή αργότερα, ο έλεγχος θα πρέπει να ξεκινά στα 45 και να επαναλαμβάνεται κάθε δύο χρόνια.

Ορισμένες τιμές PSA χρειάζονται επανέλεγχο

Οι τιμές PSA μπορεί να μεταβληθούν για λόγους που δεν σχετίζονται με καρκίνο. Επομένως, μία αυξημένη μέτρηση δεν αρκεί για να εξαχθεί συμπέρασμα.

Σύμφωνα με τις νέες οδηγίες, τιμή PSA ίση ή μεγαλύτερη από 3,0 ng/mL σε άνδρες έως 69 ετών ή ίση ή μεγαλύτερη από 6,5 ng/mL σε άνδρες 70 έως 74 ετών θα πρέπει να οδηγεί σε επανάληψη της εξέτασης δύο εβδομάδες έως τρεις μήνες αργότερα, πριν από οποιαδήποτε περαιτέρω αξιολόγηση.

Η απεικόνιση και οι βιοδείκτες μπορεί να αποτρέψουν περιττές βιοψίες

Αν ο επαναληπτικός έλεγχος επιβεβαιώσει την αυξημένη τιμή, οι οδηγίες συνιστούν να προσφέρεται μαγνητική τομογραφία και/ή επικυρωμένη εξέταση βιοδεικτών στο αίμα πριν αποφασιστεί η διενέργεια βιοψίας. Το επιπλέον αυτό βήμα αποσκοπεί στη μείωση της υπερδιάγνωσης και της ανίχνευσης και θεραπείας καρκίνων βραδείας ανάπτυξης που μπορεί να μην προκαλούσαν ποτέ βλάβη.

Η διάγνωση καρκίνου χαμηλού κινδύνου δεν σημαίνει άμεση θεραπεία

Η διάγνωση καρκίνου του προστάτη χαμηλού κινδύνου δεν σημαίνει αυτομάτως χειρουργική επέμβαση ή ακτινοθεραπεία. Παρότι τα περιστατικά αυξάνονται, η θνησιμότητα είναι σχετικά χαμηλή, καθώς ο καρκίνος του προστάτη τείνει να εξαπλώνεται αργά σε σύγκριση με άλλους καρκίνους.

Γι’ αυτό η ACS συνιστά να προσφέρεται πρώτα στους άνδρες με διάγνωση καρκίνου του προστάτη η ενεργός παρακολούθηση, αντί της άμεσης θεραπείας. Περιλαμβάνει τακτική παρακολούθηση με επαναληπτικές εξετάσεις PSA, απεικονιστικές εξετάσεις και βιοψίες. Η επιλογή αυτή γίνεται ολοένα συχνότερη, καθώς μελέτες έχουν δείξει αύξηση του αριθμού των ανδρών που επιλέγουν να μην υποβληθούν σε χειρουργική αφαίρεση των όγκων του προστάτη.

Οι οδηγίες διευκρινίζουν πότε σταματά ο έλεγχος

Οι νέες οδηγίες ορίζουν σαφέστερα πότε πρέπει να διακόπτεται ο έλεγχος. Η εξέταση PSA δεν συνιστάται μετά την ηλικία των 75 ετών ούτε σε άνδρες οποιασδήποτε ηλικίας με προσδόκιμο ζωής κάτω των 10 ετών. Για άνδρες 70 έως 74 ετών, η απόφαση εξατομικεύεται με βάση την κατάσταση της υγείας και τις προτιμήσεις τους.

Μια ακόμη αλλαγή είναι ότι η δακτυλική εξέταση του ορθού δεν συνιστάται πλέον ως κύριο εργαλείο προσυμπτωματικού ελέγχου. Τη θέση της έχει πάρει ο έλεγχος PSA.

Οι οδηγίες αποτελούν αφετηρία και όχι μια λύση που ταιριάζει σε όλους. Αν έχετε απορίες για τον προσωπικό σας κίνδυνο ή για τον κίνδυνο κάποιου κοντινού σας ανθρώπου, συζητήστε με τον γιατρό σας τους παράγοντες κινδύνου και το κατάλληλο χρονοδιάγραμμα ελέγχου. Οι αποφάσεις για τον έλεγχο και τη θεραπεία πρέπει να λαμβάνονται σε συνεργασία με τον γιατρό.