Ποιοτικό αδυνάτισμα: Δεν αφορά μόνο την απώλεια κιλών, αλλά και τη διατήρηση μυϊκής μάζας και λειτουργικότητας

Για πολλούς ανθρώπους με παχυσαρκία και σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, η απώλεια βάρους αποτελεί σημαντικό θεραπευτικό στόχο. Η ουσιαστική και διατηρήσιμη μείωση του περιττού λίπους συμβάλλει στη βελτίωση της γλυκαιμικής ρύθμισης και άλλων παραγόντων καρδιαγγειακού κινδύνου.

Οι σύγχρονες φαρμακευτικές θεραπείες έχουν προσθέσει σημαντικές επιλογές στην αντιμετώπιση. Η επιτυχία, όμως, δεν κρίνεται μόνο από τα κιλά: χρειάζεται να εξετάζονται η σύσταση του σώματος, η κινητικότητα και η δυνατότητα αυτοεξυπηρέτησης. Η απώλεια βάρους είναι σημαντικό να αξιολογείται περισσότερο ποιοτικά παρά ποσοτικά και να μπορεί να διατηρηθεί μακροπρόθεσμα. Με άλλα λόγια, στόχος είναι να περιορίζεται το περιττό λίπος, ενώ παράλληλα καταβάλλεται προσπάθεια να διαφυλάσσονται η μυϊκή μάζα και η αυτονομία.

Την ανάγκη αυτή υπογραμμίζει ο ενδοκρινολόγος και ακαδημαϊκός συνεργάτης του Εργαστηρίου Φαρμακολογίας της Ιατρικής Σχολής του ΑΠΘ, Σπύρος Καρράς. Μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, αναφέρθηκε στην ανακοίνωσή του με τίτλο «Στοχεύοντας στην ποιοτική απώλεια βάρους, περιορίζοντας την απώλεια της μυϊκής μάζας και λειτουργικότητας», που παρουσιάστηκε στο 39ο Ετήσιο Συνέδριο της Ελληνικής Εταιρείας Έρευνας και Μελέτης για τον Σακχαρώδη Διαβήτη.

«Οι σκελετικοί μύες συμμετέχουν στην κίνηση και στη ρύθμιση του μεταβολισμού, αποτελώντας σημαντικό ιστό για την αξιοποίηση της γλυκόζης. Η διατήρηση της μυϊκής δύναμης συνδέεται με την καθημερινή αυτονομία: να σηκωνόμαστε από μια καρέκλα, να ανεβαίνουμε σκάλες, να μεταφέρουμε ψώνια και να περπατάμε με ασφάλεια. Επομένως, η προστασία των μυών πρέπει να αποτελεί μέρος κάθε οργανωμένου προγράμματος απώλειας βάρους», σημειώνει ο κ. Καρράς.

Παχυσαρκία και σαρκοπενία: όταν συνυπάρχουν

Ο κ. Καρράς επισημαίνει ότι ιδιαίτερη σημασία έχει η σαρκοπενία, διαταραχή των σκελετικών μυών που χαρακτηρίζεται από χαμηλή μυϊκή δύναμη και επιβεβαιώνεται με την παρουσία μειωμένης μυϊκής μάζας. Αν έχει επηρεαστεί και η σωματική απόδοση, η σαρκοπενία χαρακτηρίζεται σοβαρή. Μπορεί να συνυπάρχει με την παχυσαρκία, αφού το αυξημένο λίπος είναι δυνατόν να κρύβει τη μυϊκή ανεπάρκεια. Έτσι, κάποιος μπορεί να έχει αυξημένο βάρος, αλλά συγχρόνως μειωμένη μυϊκή σταθερότητα.

Όπως εξηγεί, όταν χάνεται βάρος, συνήθως μειώνεται όχι μόνο το λίπος αλλά και μέρος της άλιπης μάζας. Το φαινόμενο παρατηρείται με διαφορετικές μεθόδους αδυνατίσματος και πρέπει να ερμηνεύεται σωστά. Σε υπομελέτες σύστασης σώματος ατόμων με παχυσαρκία που έλαβαν ενέσιμες θεραπείες, περίπου το 75% της απώλειας βάρους αφορούσε λίπος και το 25% άλιπη μάζα. Σε αυτήν περιλαμβάνονται, πέρα από τους μυς, το νερό και άλλοι ιστοί, ενώ απεικονιστικές μελέτες έχουν καταγράψει μείωση της λιπώδους διήθησης των μυών. «Συνεπώς, η μείωσή της σε μια μέτρηση σύστασης σώματος δεν αρκεί για να διαγνωστεί σαρκοπενία», αναφέρει.

Μυϊκή απώλεια: ποιοι χρειάζονται προσοχή και πώς ελέγχονται;

Στενότερη παρακολούθηση χρειάζονται οι ηλικιωμένοι, τα άτομα με χρόνια νοσήματα ή περιορισμένη κινητικότητα, καθώς και όσοι προσλαμβάνουν λίγη τροφή. Η έντονη μείωση της όρεξης μπορεί να έχει ως συνέπεια ανεπαρκή πρόσληψη πρωτεΐνης και ενέργειας. «Εάν ένας άνθρωπος χάνει κιλά αλλά αρχίζει να δυσκολεύεται στη σκάλα ή αισθάνεται αδυναμία στα χέρια, απαιτείται επανεκτίμηση», επισημαίνει ο κ. Καρράς. Όπως προσθέτει, η μεταβολή αυτή πρέπει να διερευνηθεί και το θεραπευτικό σχέδιο να προσαρμοστεί.

Απαραίτητα στοιχεία της αξιολόγησης είναι, όπως τονίζει, η κλινική εξέταση για πιθανή απώλεια μυϊκής δύναμης και το αναλυτικό ιστορικό, ώστε να εντοπιστούν τυχόν δυσκολίες στις καθημερινές δραστηριότητες. Η καταγραφή της δύναμης και των διατροφικών συνηθειών βοηθά να αναγνωριστούν όσοι χρειάζονται μεγαλύτερη υποστήριξη. Λαμβάνονται επίσης υπόψη η συνολική κατάσταση, οι στόχοι του ασθενούς και το κατά πόσο μπορεί να συμμετάσχει με ασφάλεια σε πρόγραμμα άσκησης. Με αυτά τα δεδομένα, η παρέμβαση σχεδιάζεται έγκαιρα, με συγκεκριμένους θεραπευτικούς στόχους και μετρήσιμα κριτήρια.

Η αρχική αξιολόγηση μπορεί να περιλαμβάνει απλές δοκιμασίες στο ιατρείο, όπως έλεγχο της δύναμης λαβής με δυναμόμετρο και επαναλαμβανόμενες εγέρσεις από καρέκλα. Επιπρόσθετες πληροφορίες για τη σωματική απόδοση δίνει η ταχύτητα βάδισης. Αν προκύψουν ενδείξεις, εξετάζεται και η μυϊκή μάζα με κατάλληλες μεθόδους, όπως η απορροφησιομετρία διπλής ενέργειας ή η βιοηλεκτρική εμπέδηση. Τα ευρήματα αξιολογούνται μαζί με την κλινική εικόνα.

Διατροφή και άσκηση

Ο κ. Καρράς εξηγεί ότι η διατροφική παρέμβαση πρέπει να παρέχει επαρκή θρέψη, ενώ παράλληλα διατηρείται το αναγκαίο ενεργειακό έλλειμμα. Στα κύρια γεύματα είναι χρήσιμο να υπάρχει πηγή πρωτεΐνης, όπως ψάρι, αυγά, γιαούρτι, όσπρια ή άπαχο κρέας. Η ποσότητα προσαρμόζεται στις ανάγκες κάθε ατόμου, λαμβάνοντας υπόψη την ηλικία, τη σύσταση σώματος, τη δραστηριότητα και τυχόν συνοδά νοσήματα. Ειδικά στη χρόνια νεφρική νόσο, οι γενικές συστάσεις για αυξημένη πρωτεΐνη πρέπει να προσαρμόζονται από την ομάδα που παρακολουθεί τον ασθενή. Όταν η όρεξη είναι περιορισμένη, μικρότερα γεύματα με υψηλή θρεπτική αξία μπορεί να διευκολύνουν την επαρκή πρόσληψη. Τα συμπληρώματα εξετάζονται εφόσον υπάρχει πραγματική ανάγκη και εντάσσονται στο διατροφικό σχέδιο με καθοδήγηση επαγγελματία υγείας.

Ως εξίσου σημαντική περιγράφει ο κ. Καρράς την προσαρμοσμένη στις δυνατότητες του κάθε ανθρώπου άσκηση με αντιστάσεις. Αυτή μπορεί να περιλαμβάνει βάρη, ελαστικούς ιμάντες ή ασκήσεις με το βάρος του σώματος, αρχικά με κατάλληλη καθοδήγηση. Συχνά, δύο έως τρεις συνεδρίες την εβδομάδα αποτελούν μια πρακτική αφετηρία. Το περπάτημα και η αερόβια δραστηριότητα προσφέρουν επιπλέον οφέλη, ενώ οι μεγαλύτεροι άνθρωποι χρειάζεται να κάνουν και ασκήσεις ισορροπίας. «Η επαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης και η ενδυνάμωση υποστηρίζουν τη διατήρηση των μυών», σημειώνει.

Συνεχής παρακολούθηση

Ο κ. Καρράς επισημαίνει ότι η παρακολούθηση χρειάζεται να γίνεται σε όλη τη διάρκεια της θεραπείας, αλλά και κατά την περίοδο διατήρησης του βάρους. Εκτός από το βάρος και την περίμετρο μέσης, αξιολογούνται η πρόσληψη τροφής, η μυϊκή δύναμη και η λειτουργικότητα. Έντονη κόπωση, πτώσεις ή δυσκολία στην κίνηση είναι λόγοι για επανεκτίμηση. Με τη συνεργασία του θεράποντος ιατρού, διαιτολόγου και επαγγελματία άσκησης, οι γενικές οδηγίες μπορούν να διαμορφωθούν σε πρόγραμμα που εφαρμόζεται στην πράξη.

«Η φαρμακευτική πρόοδος προσφέρει σημαντικές δυνατότητες στην αντιμετώπιση της παχυσαρκίας, οι οποίες αξιοποιούνται πληρέστερα με σωστή διατροφή, κατάλληλη άσκηση και συστηματική παρακολούθηση. Το ουσιαστικό όφελος αποτυπώνεται τελικά στην υγεία και στην καθημερινή ζωή του ανθρώπου», υπογραμμίζει ο κ. Καρράς.

ΑΠΕ-ΜΠΕ