Νεφρική ανεπάρκεια: συμπτώματα και θεραπεία

Τι είναι η νεφρική ανεπάρκεια

Οι νεφροί καθαρίζουν το αίμα, απομακρύνοντας άχρηστα προϊόντα, περιττά υγρά και μέταλλα. Παράγουν επίσης ορμόνες που βοηθούν στη διατήρηση υγιών οστών και αίματος. Όταν η λειτουργία τους μειώνεται σοβαρά, άχρηστες ουσίες και νερό συσσωρεύονται στον οργανισμό. Μπορεί να αυξηθεί η αρτηριακή πίεση, να εμφανιστεί πρήξιμο και να μην παράγονται αρκετά ερυθρά αιμοσφαίρια. Στη νεφρική ανεπάρκεια, οι νεφροί έχουν χάσει μεγάλο μέρος της ικανότητάς τους να κάνουν αυτή τη δουλειά.

Η βλάβη μπορεί να εμφανιστεί ξαφνικά, ως οξεία νεφρική βλάβη, ή να εξελιχθεί σταδιακά στο πλαίσιο χρόνιας νεφρικής νόσου. Η χρόνια νεφρική νόσος δεν σημαίνει πάντα νεφρική ανεπάρκεια: πολλοί άνθρωποι δεν φτάνουν σε προχωρημένο στάδιο. Η οξεία βλάβη συχνά υποχωρεί με θεραπεία, ενώ η ήδη εγκατεστημένη χρόνια βλάβη δεν αποκαθίσταται. Όταν η λειτουργία των νεφρών μειωθεί πολύ, συζητάς με τον γιατρό σου επιλογές όπως αιμοκάθαρση, περιτοναϊκή κάθαρση, μεταμόσχευση ή συντηρητική φροντίδα, ανάλογα με τις ανάγκες σου.

Μορφές και τύποι

• Οξεία νεφρική βλάβηΗ λειτουργία των νεφρών μειώνεται ξαφνικά. Μπορεί να είναι σοβαρή, αλλά πολλοί άνθρωποι αναρρώνουν πλήρως με θεραπεία.
• Νεφρική ανεπάρκεια από χρόνια νεφρική νόσοΗ βλάβη εξελίσσεται με τον χρόνο και οι νεφροί μπορεί να χάσουν σχεδόν όλη τη λειτουργία τους. Δεν φτάνουν όλοι όσοι έχουν χρόνια νεφρική νόσο σε αυτό το στάδιο.

Πώς εξελίσσεται και αν θεραπεύεται

Πολλοί άνθρωποι με οξεία νεφρική βλάβη αναρρώνουν πλήρως μέσα σε λίγες εβδομάδες, ενώ σε σοβαρότερες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστούν μήνες ή να παραμείνει μόνιμη βλάβη. Η χρόνια νεφρική βλάβη δεν αποκαθίσταται, αλλά δεν επιδεινώνεται απαραίτητα. Στην εγκατεστημένη νεφρική ανεπάρκεια, η θεραπεία και η υποστήριξη μπορούν να βοηθήσουν να διατηρήσεις μια δραστήρια ζωή.

Συμπτώματα νεφρικής ανεπάρκειας

Η χρόνια νεφρική νόσος συνήθως δεν προκαλεί συμπτώματα στα αρχικά στάδια. Ακόμη και η οξεία νεφρική βλάβη μπορεί να μην έχει συμπτώματα, ιδιαίτερα όταν είναι ήπια.

• Μειωμένα ούρα Στην οξεία νεφρική βλάβη μπορεί να ουρείς πολύ λιγότερο από το συνηθισμένο.
• Πρήξιμο Στους αστραγάλους, στα πόδια ή στα χέρια, λόγω κατακράτησης υγρών.
• Δύσπνοια Στην οξεία βλάβη μπορεί να είναι εντονότερη όταν ξαπλώνεις.
• Κόπωση Μπορεί να νιώθεις κουρασμένος ή χωρίς ενέργεια.
• Ναυτία ή έμετος Η ναυτία μπορεί να εμφανιστεί σε προχωρημένη χρόνια νόσο ή σε οξεία βλάβη.
• Απώλεια όρεξης Μπορεί να συνοδεύεται από απώλεια βάρους στην προχωρημένη χρόνια νόσο.
• Αίμα στα ούρα
• Νυχτερινή ούρηση Στη χρόνια νόσο μπορεί να χρειάζεται να ουρείς συχνότερα, ιδιαίτερα τη νύχτα.
• Φαγούρα Μπορεί να εμφανιστεί σε προχωρημένη χρόνια νεφρική νόσο.
• Μυϊκές κράμπες
• Δυσκολία στον ύπνο
• Σύγχυση ή υπνηλία Μπορεί να εμφανιστούν στην οξεία νεφρική βλάβη, μαζί με ζάλη.

Στην οξεία βλάβη μπορεί επίσης να έχεις έντονη δίψα. Σε προχωρημένη χρόνια νόσο μπορεί να εμφανιστούν πονοκέφαλοι ή στυτική δυσλειτουργία. Τα συμπτώματα αυτά έχουν και άλλες πιθανές αιτίες και χρειάζονται ιατρικό έλεγχο.

Τα ίδια συμπτώματα μπορεί να έχουν και άλλες αιτίες. Αν σε ανησυχούν, συζήτησέ τα με τον γιατρό σου.

Αιτίες νεφρικής ανεπάρκειας και παράγοντες κινδύνου

Η χρόνια νεφρική νόσος συχνά οφείλεται σε συνδυασμό προβλημάτων που επιβαρύνουν τους νεφρούς. Ο διαβήτης μπορεί να βλάψει τα μικρά φίλτρα τους και η υψηλή πίεση τα μικρά αγγεία τους. Άλλες αιτίες είναι η υψηλή χοληστερίνη, οι λοιμώξεις των νεφρών, η σπειραματονεφρίτιδα (φλεγμονή των φίλτρων των νεφρών), η κληρονομική πολυκυστική νόσος και η απόφραξη της ροής των ούρων. Η οξεία νεφρική βλάβη μπορεί να προκληθεί από λοίμωξη ή σήψη, αφυδάτωση, χαμηλή πίεση, απώλεια αίματος ή απόφραξη. Ορισμένα φάρμακα και το σκιαγραφικό που χρησιμοποιείται σε κάποιες απεικονιστικές εξετάσεις μπορεί επίσης να συμβάλουν. Ο γιατρός σου αξιολογεί τα φάρμακα που παίρνεις· μην αλλάζεις μόνος σου την αγωγή σου.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

• Διαβήτης ή υψηλή αρτηριακή πίεση.
• Καρδιαγγειακή νόσος.
• Προηγούμενο επεισόδιο οξείας νεφρικής βλάβης.
• Οικογενειακό ιστορικό προχωρημένης χρόνιας νεφρικής νόσου ή κληρονομικής νεφροπάθειας.
• Πέτρες στα νεφρά, διογκωμένος προστάτης ή λύκος.
• Μακροχρόνια χρήση φαρμάκων που μπορούν να επηρεάσουν τους νεφρούς.
• Ηλικία 65 ετών και άνω, για την οξεία νεφρική βλάβη.
• Πρόσφατη χειρουργική επέμβαση, για την οξεία νεφρική βλάβη.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Ο έλεγχος βασίζεται σε εξετάσεις αίματος και ούρων. Η κρεατινίνη αίματος βοηθά στην αξιολόγηση της λειτουργίας των νεφρών και στον υπολογισμό του εκτιμώμενου ρυθμού σπειραματικής διήθησης (eGFR), δηλαδή πόσο καλά φιλτράρουν το αίμα. Στα ούρα ελέγχονται η λευκωματίνη, η κρεατινίνη, το αίμα και η πρωτεΐνη. Ανάλογα με την περίπτωση, ο γιατρός σου μπορεί να ζητήσει απεικονιστικές εξετάσεις για πιθανή απόφραξη ή βιοψία νεφρού. Σε υποψία οξείας βλάβης ελέγχει επίσης πόσο συχνά ουρείς, την πίεση και τους σφυγμούς σου.

• Κρεατινίνη αίματος.
• Εκτιμώμενος ρυθμός σπειραματικής διήθησης (eGFR).
• Λόγος λευκωματίνης προς κρεατινίνη ούρων (ACR).
• Έλεγχος ούρων για αίμα και πρωτεΐνη.
• Υπερηχογράφημα, αξονική ή μαγνητική τομογραφία.
• Βιοψία νεφρού, όταν χρειάζεται.
• Ηλεκτροκαρδιογράφημα ή ακτινογραφία, σε ορισμένες περιπτώσεις οξείας βλάβης.

Θεραπεία νεφρικής ανεπάρκειας

Η θεραπεία εξαρτάται από την αιτία και το πόσο έχει μειωθεί η νεφρική λειτουργία. Στην οξεία βλάβη μπορεί να χρειαστεί νοσηλεία και αντιμετώπιση της αιτίας. Στη χρόνια νόσο, η αγωγή βοηθά στον έλεγχο των συμπτωμάτων και των επιπλοκών και στη διατήρηση της λειτουργίας που απομένει. Όταν οι νεφροί δεν μπορούν πια να καθαρίζουν επαρκώς το αίμα, οι επιλογές περιλαμβάνουν αιμοκάθαρση, περιτοναϊκή κάθαρση και μεταμόσχευση. Υπάρχει επίσης συντηρητική φροντίδα χωρίς κάθαρση ή μεταμόσχευση. Η επιλογή γίνεται μαζί με την ομάδα που σε παρακολουθεί, με βάση τα οφέλη, τις επιβαρύνσεις και τις προτιμήσεις σου.

• Αντιμετώπιση οξείας βλάβηςΜπορεί να περιλαμβάνει ενδοφλέβια υγρά, φάρμακα για την αιτία, καθετήρα στην κύστη ή επέμβαση για απόφραξη. Ο γιατρός μπορεί να αλλάξει φάρμακα που επιβαρύνουν τους νεφρούς.
• Προστασία νεφρικής λειτουργίαςΣε ορισμένα άτομα με χρόνια νεφρική νόσο χρησιμοποιούνται αναστολείς SGLT2, όπως η δαπαγλιφλοζίνη. Δεν είναι κατάλληλοι για όλους.
• Έλεγχος πίεσης και χοληστερίνηςΜπορεί να χρησιμοποιηθούν αντιυπερτασικά και στατίνες, για την προστασία των νεφρών και τη μείωση του καρδιαγγειακού κινδύνου.
• Αντιμετώπιση επιπλοκώνΑνάλογα με τις εξετάσεις, μπορεί να χρειαστεί αγωγή για κατακράτηση υγρών, αναιμία, υψηλό κάλιο ή διαταραχές των οστών.
• ΑιμοκάθαρσηΤο αίμα περνά από φίλτρο σε μηχάνημα έξω από το σώμα και επιστρέφει καθαρισμένο. Απομακρύνονται άχρηστα προϊόντα και περιττό νερό.
• Περιτοναϊκή κάθαρσηΧρησιμοποιεί την εσωτερική επένδυση της κοιλιάς και ειδικό υγρό για την απομάκρυνση άχρηστων ουσιών και περίσσιων υγρών. Μπορεί να γίνεται στο σπίτι.
• Μεταμόσχευση νεφρούΈνας υγιής νεφρός δότη αναλαμβάνει τη λειτουργία των νεφρών σου. Απαιτεί μεγάλη επέμβαση και μακροχρόνια ανοσοκατασταλτική αγωγή, ώστε το σώμα να μην απορρίψει το μόσχευμα.
• Συντηρητική φροντίδαΣτοχεύει στη διατήρηση της νεφρικής λειτουργίας και της ποιότητας ζωής χωρίς κάθαρση ή μεταμόσχευση. Περιλαμβάνει έλεγχο συμπτωμάτων, ψυχολογική και πρακτική υποστήριξη.

Τη θεραπεία και τη δόση κάθε φαρμάκου τις ορίζει ο γιατρός σου. Μην ξεκινάς και μη σταματάς φάρμακα μόνος σου.

Τι μπορείς να κάνεις μόνος σου

• Ακολούθησε την αγωγή που σου έχει συνταγογραφηθεί και συζήτησε τυχόν παρενέργειες με τον γιατρό σου.
• Συνεργάσου με διαιτολόγο για εξατομικευμένο πρόγραμμα διατροφής.
• Περιόρισε το αλάτι. Η ποσότητα υγρών, καλίου και φωσφόρου χρειάζεται εξατομικευμένες οδηγίες.
• Ρώτησε γιατρό ή φαρμακοποιό πριν πάρεις μη συνταγογραφούμενα παυσίπονα ή συμπληρώματα.
• Αν καπνίζεις, ζήτησε βοήθεια για να το διακόψεις.
• Διατήρησε τακτική σωματική δραστηριότητα και συμβουλεύσου τον γιατρό σου πριν αρχίσεις νέο πρόγραμμα άσκησης.
• Κράτησε τα προγραμματισμένα ραντεβού και τις εξετάσεις παρακολούθησης.

Πρόληψη: πώς προστατεύεσαι

Η χρόνια νεφρική νόσος δεν προλαμβάνεται πάντα. Ο καλός έλεγχος του διαβήτη και της πίεσης, οι υγιεινές συνήθειες και η προσεκτική χρήση φαρμάκων μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο νεφρικής βλάβης.

• Παρακολούθησε και ρύθμισε τις παθήσεις που επιβαρύνουν τους νεφρούς μαζί με τον γιατρό σου.
• Ακολούθησε ισορροπημένη διατροφή με λίγο αλάτι, κορεσμένο λίπος και ζάχαρη.
• Ασκήσου τακτικά, απόφυγε το κάπνισμα και περιόρισε το αλκοόλ.
• Συζήτησε αν χρειάζεσαι τακτικό έλεγχο νεφρικής λειτουργίας, ιδιαίτερα αν έχεις διαβήτη, υπέρταση ή προηγούμενη οξεία νεφρική βλάβη.
• Πριν πάρεις νέα φάρμακα ή συμπληρώματα, ενημέρωσε τον γιατρό σου αν ανήκεις σε ομάδα αυξημένου κινδύνου.

Επιπλοκές νεφρικής ανεπάρκειας

• Κατακράτηση υγρών και πρήξιμο.
• Αναιμία, δηλαδή έλλειψη ερυθρών αιμοσφαιρίων.
• Υπερκαλιαιμία, δηλαδή υψηλό κάλιο στο αίμα, που σε σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να προκαλέσει αρρυθμία.
• Διαταραχές των μετάλλων και αποδυνάμωση των οστών.
• Αυξημένος κίνδυνος καρδιαγγειακής νόσου, εμφράγματος και εγκεφαλικού στη χρόνια νεφρική νόσο.
• Μόνιμη νεφρική βλάβη μετά από οξεία νεφρική βλάβη.

Πότε χρειάζεσαι άμεσα βοήθεια

Πότε να δεις γιατρό σύντομα

• Ζήτησε άμεση ιατρική αξιολόγηση αν εμφανίσεις συμπτώματα πιθανής οξείας νεφρικής βλάβης, όπως πολύ λιγότερα ούρα, εμέτους, δύσπνοια, σύγχυση ή υπνηλία.
• Κλείσε ραντεβού αν έχεις επίμονα ή ανησυχητικά συμπτώματα, όπως πρήξιμο, κόπωση, αίμα στα ούρα ή ανεξήγητη απώλεια βάρους.
• Επικοινώνησε με τον γιατρό σου αν έχεις ήδη νεφρική νόσο και τα συμπτώματα χειροτερεύουν ή εμφανίζονται νέα.

Ποιος γιατρός: Νεφρολόγος. Εφημερεύοντα νοσοκομεία σήμερα

Συχνές ερωτήσεις για τη νεφρική ανεπάρκεια