Αναιμία: συμπτώματα και θεραπεία

Τι είναι η αναιμία

Η αναιμία δεν είναι μία μόνο πάθηση, αλλά μια κατάσταση με πολλές διαφορετικές αιτίες και μορφές. Τα ερυθρά αιμοσφαίρια μεταφέρουν οξυγόνο από τους πνεύμονες στο υπόλοιπο σώμα με τη βοήθεια της αιμοσφαιρίνης, μιας πρωτεΐνης που περιέχει σίδηρο. Όταν τα υγιή ερυθρά αιμοσφαίρια είναι λιγότερα από το φυσιολογικό ή δεν έχουν αρκετή αιμοσφαιρίνη, το σώμα σου δεν παίρνει αρκετό οξυγόνο. Έτσι μπορεί να νιώθεις κόπωση, αδυναμία, ζάλη ή δύσπνοια.

Η αναιμία μπορεί να οφείλεται σε απώλεια αίματος, σε μειωμένη παραγωγή ερυθρών αιμοσφαιρίων ή σε αυξημένη καταστροφή τους. Η συχνότερη μορφή είναι η σιδηροπενική, δηλαδή η αναιμία από έλλειψη σιδήρου. Άλλες μορφές σχετίζονται με έλλειψη βιταμίνης Β12 ή φυλλικού οξέος, ενώ ορισμένες είναι κληρονομικές. Μπορεί να εμφανιστεί ξαφνικά ή σταδιακά και μερικές φορές παραμένει για μεγάλο διάστημα. Πολλές περιπτώσεις αντιμετωπίζονται αποτελεσματικά, αλλά η σωστή θεραπεία εξαρτάται από την αιτία και τη βαρύτητα.

Μορφές και τύποι

• Σιδηροπενική αναιμίαΟφείλεται σε έλλειψη σιδήρου, συχνά λόγω απώλειας αίματος ή εγκυμοσύνης. Είναι η συχνότερη μορφή αναιμίας.
• Αναιμία από έλλειψη βιταμίνης Β12 ή φυλλικού οξέοςΗ έλλειψη αυτών των βιταμινών μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλύτερα από το φυσιολογικό ερυθρά αιμοσφαίρια που δεν λειτουργούν σωστά. Αυτή η εικόνα ονομάζεται μεγαλοβλαστική αναιμία.
• Κακοήθης αναιμίαΕίναι αυτοάνοση κατάσταση: η άμυνα του οργανισμού επιτίθεται σε υγιή κύτταρα του στομάχου. Έτσι εμποδίζεται η απορρόφηση της βιταμίνης Β12 από τις τροφές.
• Απλαστική αναιμίαΜπορεί να είναι κληρονομική ή επίκτητη, δηλαδή να εμφανιστεί χωρίς να έχει κληρονομηθεί.
• Αιμολυτική αναιμία
• Θαλασσαιμία — μεσογειακή αναιμίαΑναφέρεται στις αιματολογικές διαταραχές που σχετίζονται με αναιμία.
• Δρεπανοκυτταρική αναιμίαΕίναι κληρονομική διαταραχή του αίματος στην οποία τα ερυθρά αιμοσφαίρια αναπτύσσονται μη φυσιολογικά.

Πώς εξελίσσεται και αν θεραπεύεται

Πολλές ήπιες μορφές αναιμίας και οι περισσότερες περιπτώσεις έλλειψης Β12 ή φυλλικού οξέος αντιμετωπίζονται αποτελεσματικά. Ωστόσο, η αναιμία μπορεί να είναι χρόνια και να μην υποχωρεί πλήρως. Η βελτίωση εξαρτάται από την αιτία και τη σωστή αντιμετώπισή της. Η έγκαιρη θεραπεία της έλλειψης Β12 έχει ιδιαίτερη σημασία, επειδή ορισμένες νευρολογικές βλάβες μπορεί να παραμείνουν.

Συμπτώματα αναιμίας

Τα συμπτώματα διαφέρουν ανάλογα με τη μορφή της αναιμίας. Ορισμένα είναι κοινά, ενώ άλλα σχετίζονται κυρίως με έλλειψη σιδήρου ή βιταμίνης Β12.

• Κόπωση και αδυναμία Μπορεί να νιώθεις ότι δεν έχεις ενέργεια.
• Δύσπνοια Μπορεί να λαχανιάζεις ή να αναπνέεις γρήγορα.
• Αίσθημα παλμών Μπορεί να αισθάνεσαι έντονα τους χτύπους της καρδιάς σου ή να έχεις ακανόνιστο καρδιακό ρυθμό.
• Ωχρότητα Το δέρμα μπορεί να είναι πιο χλωμό από το συνηθισμένο στη σιδηροπενική αναιμία.
• Ζάλη
• Πονοκέφαλος
• Αίσθημα κρύου
• Πόνος στη γλώσσα Σε έλλειψη Β12 ή φυλλικού οξέος η γλώσσα μπορεί να είναι κόκκινη και να υπάρχουν πληγές στο στόμα.
• Μουδιάσματα και μυρμηγκιάσματα Μπορούν να εμφανιστούν σε έλλειψη βιταμίνης Β12.
• Προβλήματα όρασης Μπορούν να σχετίζονται με έλλειψη Β12 ή φυλλικού οξέος.
• Δυσκολίες μνήμης Η έλλειψη Β12 ή φυλλικού οξέος μπορεί να επηρεάζει τη μνήμη, την κατανόηση και την κρίση.
• Επιθυμία μη τροφών Στη σιδηροπενική αναιμία μπορεί να θέλεις να φας πάγο ή χαρτί.

Τα συμπτώματα από έλλειψη Β12 ή φυλλικού οξέος συνήθως εμφανίζονται σταδιακά και μπορεί να επιδεινωθούν χωρίς θεραπεία. Ορισμένα προβλήματα από αυτές τις ελλείψεις εμφανίζονται ακόμη και χωρίς αναιμία. Σπανιότερα, η σιδηροπενική αναιμία μπορεί να συνοδεύεται από τριχόπτωση, εμβοές, φαγούρα, αλλαγές στα νύχια ή δυσκολία στην κατάποση.

Τα ίδια συμπτώματα μπορεί να έχουν και άλλες αιτίες. Αν σε ανησυχούν, συζήτησέ τα με τον γιατρό σου.

Αιτίες αναιμίας και παράγοντες κινδύνου

Οι τρεις βασικοί μηχανισμοί είναι η απώλεια αίματος, η ανεπαρκής παραγωγή ερυθρών αιμοσφαιρίων και η αυξημένη καταστροφή τους. Η μεγάλη απώλεια αίματος στην περίοδο και η αιμορραγία από το στομάχι ή το έντερο μπορούν να προκαλέσουν έλλειψη σιδήρου. Πιθανές αιτίες αιμορραγίας είναι τα έλκη, η φλεγμονή, οι αιμορροΐδες και, λιγότερο συχνά, ο καρκίνος του στομάχου ή του εντέρου. Η διατροφή μπορεί να μην παρέχει αρκετό σίδηρο, Β12 ή φυλλικό οξύ. Άλλοτε υπάρχει πρόβλημα απορρόφησης, όπως στην κακοήθη αναιμία, σε παθήσεις του πεπτικού ή μετά από ορισμένες επεμβάσεις στο στομάχι. Ορισμένα φάρμακα, κληρονομικές διαταραχές, η νεφρική νόσος, ο καρκίνος και αυτοάνοσα νοσήματα μπορούν επίσης να σχετίζονται με αναιμία.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

• Μεγάλη απώλεια αίματος στην περίοδο.
• Εγκυμοσύνη.
• Διατροφή φτωχή σε σίδηρο, βιταμίνη Β12 ή φυλλικό οξύ.
• Αυστηρά φυτική διατροφή χωρίς συμπληρώματα Β12 ή τρόφιμα εμπλουτισμένα με Β12.
• Μεγαλύτερη ηλικία, ως προς την έλλειψη Β12 ή φυλλικού οξέος.
• Παθήσεις του πεπτικού που δυσκολεύουν την απορρόφηση θρεπτικών συστατικών.
• Επεμβάσεις αφαίρεσης μέρους του στομάχου.
• Ορισμένα φάρμακα που επηρεάζουν την απορρόφηση ή τα επίπεδα βιταμινών.
• Συστηματική κατάχρηση αλκοόλ, ως προς την έλλειψη φυλλικού οξέος.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Ο γιατρός σου θα συνεκτιμήσει τα συμπτώματα, το ιατρικό ιστορικό, τη διατροφή σου, την κλινική εξέταση και τις εξετάσεις αίματος. Η γενική αίματος βοηθά να ελεγχθούν τα ερυθρά αιμοσφαίρια και η αιμοσφαιρίνη. Ανάλογα με την εικόνα, μπορεί να χρειαστεί έλεγχος Β12 και φυλλικού οξέος. Αν η αιτία δεν είναι σαφής, μπορεί να χρειαστούν επιπλέον εξετάσεις ή παραπομπή σε αιματολόγο ή γαστρεντερολόγο. Τα συμπτώματα έχουν σημασία ακόμη και όταν τα επίπεδα βιταμινών φαίνονται φυσιολογικά.

• Γενική αίματος.
• Μέτρηση αιμοσφαιρίνης και έλεγχος του μεγέθους των ερυθρών αιμοσφαιρίων.
• Μέτρηση βιταμίνης Β12.
• Μέτρηση φυλλικού οξέος.
• Επιπλέον αιματολογικός έλεγχος για κακοήθη αναιμία, όταν υπάρχει σχετική υποψία.
• Ανοσοχημική εξέταση κοπράνων για αναζήτηση αίματος, αν χρειάζεται διερεύνηση της αιτίας.
• Έλεγχος δικτυοερυθροκυττάρων, δηλαδή ανώριμων ερυθρών αιμοσφαιρίων, για παρακολούθηση της ανταπόκρισης στη θεραπεία.

Θεραπεία αναιμίας

Η θεραπεία επιλέγεται ανάλογα με τη μορφή, την αιτία και τη βαρύτητα της αναιμίας. Δεν αρκεί μόνο να αναπληρωθεί ένα θρεπτικό συστατικό: χρειάζεται επίσης να διερευνηθεί και να αντιμετωπιστεί η αιτία, όπως η μεγάλη απώλεια αίματος στην περίοδο ή ένα έλκος. Ο γιατρός σου μπορεί να ζητήσει επαναληπτικές εξετάσεις αίματος για να δει αν ανταποκρίνεσαι στη θεραπεία. Πριν χορηγηθεί φυλλικό οξύ, χρειάζεται έλεγχος της Β12, επειδή το φυλλικό οξύ μπορεί να καλύψει μια υποκείμενη έλλειψη Β12 χωρίς να αποτρέψει τη νευρική βλάβη.

• Συμπληρώματα σιδήρουΧρησιμοποιούνται στη σιδηροπενική αναιμία με οδηγίες γιατρού. Μπορεί να προκαλέσουν δυσκοιλιότητα ή διάρροια, κοιλιακό πόνο, καούρα, ναυτία και πιο σκούρα κόπρανα.
• Αναπλήρωση βιταμίνης Β12Μπορεί να γίνει με ενέσεις ή δισκία, ανάλογα με την αιτία και την παρουσία νευρολογικών προβλημάτων. Αναφέρονται η υδροξοκοβαλαμίνη και η κυανοκοβαλαμίνη.
• Φυλλικό οξύΧρησιμοποιείται για την αναπλήρωση της έλλειψης φυλλικού οξέος, αφού ελεγχθούν τα επίπεδα Β12.
• Διατροφική υποστήριξηΗ βελτίωση της διατροφής βοηθά όταν η αναιμία σχετίζεται με ανεπαρκή πρόσληψη θρεπτικών συστατικών. Μπορεί να χρειαστεί εξατομικευμένο πρόγραμμα από διαιτολόγο.
• Φάρμακα ενίσχυσης παραγωγήςΣε ορισμένες μορφές αναιμίας μπορεί να χρησιμοποιηθούν φάρμακα που βοηθούν το σώμα να παράγει περισσότερα ερυθρά αιμοσφαίρια.

Τη θεραπεία και τη δόση κάθε φαρμάκου τις ορίζει ο γιατρός σου. Μην ξεκινάς και μη σταματάς φάρμακα μόνος σου.

Τι μπορείς να κάνεις μόνος σου

• Αν η διατροφή συμβάλλει στην έλλειψη σιδήρου, βάλε περισσότερα όσπρια, κρέας, σκούρα πράσινα φυλλώδη λαχανικά, αποξηραμένα φρούτα και τρόφιμα εμπλουτισμένα με σίδηρο.
• Στη σιδηροπενική αναιμία, περιόρισε τις μεγάλες ποσότητες τσαγιού, καφέ, γάλακτος και γαλακτοκομικών, γιατί δυσκολεύουν την απορρόφηση σιδήρου.
• Για Β12, προτίμησε κατάλληλες πηγές όπως κρέας, ψάρι, αυγά, γαλακτοκομικά ή τρόφιμα εμπλουτισμένα με Β12.
• Για φυλλικό οξύ, βάλε στη διατροφή σου μπρόκολο, λαχανάκια Βρυξελλών, σπαράγγια, αρακά, ρεβίθια και καστανό ρύζι.
• Έλεγχε τις ετικέτες των τροφίμων για να δεις αν είναι εμπλουτισμένα με Β12.
• Φύλαξε τα συμπληρώματα σιδήρου μακριά από παιδιά: η υπερδοσολογία σε μικρό παιδί μπορεί να είναι θανατηφόρα.

Πρόληψη: πώς προστατεύεσαι

Η πρόληψη εξαρτάται από την αιτία. Σε αναιμία που σχετίζεται με τη διατροφή, η επαρκής πρόσληψη σιδήρου, Β12 και φυλλικού οξέος μπορεί να βοηθήσει και να μειώσει την πιθανότητα επανεμφάνισης.

• Συζήτησε με τον γιατρό σου αλλαγές στη διατροφή που καλύπτουν τις ανάγκες σου.
• Αν ακολουθείς αυστηρά φυτική διατροφή, συζήτησε πώς θα εξασφαλίζεις επαρκή Β12.
• Αν μπορεί να μείνεις έγκυος, συζήτησε με τον γιατρό σου τη λήψη φυλλικού οξέος για την προστασία της ανάπτυξης του μωρού.
• Αν είσαι έγκυος και έχεις πάθηση που αυξάνει τις ανάγκες σε φυλλικό οξύ, χρειάζεται στενή ιατρική παρακολούθηση.

Επιπλοκές αναιμίας

• Καρδιακές και πνευμονικές επιπλοκές, ιδιαίτερα σε σοβαρή αναιμία.
• Ταχυκαρδία και καρδιακή ανεπάρκεια.
• Αυξημένος κίνδυνος λοιμώξεων σε σιδηροπενική αναιμία που δεν αντιμετωπίζεται.
• Νευρολογικές βλάβες από έλλειψη Β12, που μερικές φορές είναι μόνιμες.
• Προσωρινή υπογονιμότητα από έλλειψη Β12 ή φυλλικού οξέος.
• Αυξημένος κίνδυνος καρκίνου του στομάχου όταν η έλλειψη Β12 οφείλεται σε κακοήθη αναιμία.
• Αυξημένος κίνδυνος καρδιαγγειακής νόσου και ορισμένων καρκίνων σε έλλειψη φυλλικού οξέος.
• Επιπλοκές στην εγκυμοσύνη και στον τοκετό.
• Αυξημένος κίνδυνος διαταραχών ανάπτυξης του εγκεφάλου και του νωτιαίου μυελού του μωρού σε έλλειψη Β12 ή φυλλικού οξέος.
• Πρόωρος τοκετός, χαμηλό βάρος γέννησης και αποκόλληση πλακούντα σε έλλειψη φυλλικού οξέος.

Πότε χρειάζεσαι άμεσα βοήθεια

Πότε να δεις γιατρό σύντομα

• Κλείσε ραντεβού αν έχεις συμπτώματα που σε κάνουν να υποψιάζεσαι αναιμία, όπως κόπωση, δύσπνοια, ωχρότητα ή αίσθημα παλμών.
• Ζήτησε σύντομα έλεγχο αν έχεις μουδιάσματα, μυρμηγκιάσματα, δυσκολίες μνήμης, ισορροπίας ή όρασης.
• Επικοινώνησε με τον γιατρό σου αν τα συμπτώματα επιστρέφουν ή η θεραπεία δεν φαίνεται να βοηθά.

Ποιος γιατρός: Αιματολόγος, Παθολόγος. Εφημερεύοντα νοσοκομεία σήμερα

Συχνές ερωτήσεις για την αναιμία