Η έκθεση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) καταγράφει αύξηση του αριθμού των νοσηλευτών διεθνώς, από 27,9 εκατομμύρια το 2018 σε 29,8 εκατομμύρια το 2023. Παρά την άνοδο, οι ανισότητες στην πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας εξακολουθούν να είναι σοβαρές.
Στις χώρες που αντιστοιχούν μόλις στο 49% του παγκόσμιου πληθυσμού βρίσκεται περίπου το 78% των νοσηλευτών. Την ίδια στιγμή, τα κράτη χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος δυσκολεύονται να εκπαιδεύσουν και να διατηρήσουν το νοσηλευτικό προσωπικό.
Για την επίτευξη καθολικής υγειονομικής κάλυψης, η έκθεση εισηγείται πολιτικές που βελτιώνουν τις εργασιακές συνθήκες, ενδυναμώνουν τα εκπαιδευτικά συστήματα και προωθούν την ισότητα των φύλων.
Από 27,9 εκατομμύρια το 2018, οι νοσηλευτές παγκοσμίως έφτασαν τα 29,8 εκατομμύρια το 2023. Παρ’ όλα αυτά, η διαθεσιμότητά τους παρουσιάζει μεγάλες αποκλίσεις μεταξύ χωρών και περιοχών, όπως επισημαίνει η έκθεση State of the World’s Nursing 2025, την οποία δημοσίευσαν ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ), το Διεθνές Συμβούλιο Νοσηλευτών (ICN) και οι εταίροι τους.
Οι ανισότητες στην κατανομή του νοσηλευτικού προσωπικού στερούν από μεγάλο τμήμα του παγκόσμιου πληθυσμού βασικές υπηρεσίες υγείας. Η κατάσταση ενδέχεται να θέσει σε κίνδυνο την πρόοδο προς την καθολική υγειονομική κάλυψη (UHC), την παγκόσμια υγειονομική ασφάλεια και τους αναπτυξιακούς στόχους που αφορούν την υγεία.
Επικαιροποιημένη εικόνα
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Νοσηλευτών κυκλοφόρησε νέα έκθεση, η οποία εξετάζει συνολικά και με επικαιροποιημένα στοιχεία το νοσηλευτικό εργατικό δυναμικό σε παγκόσμιο, περιφερειακό και εθνικό επίπεδο. Τα στοιχεία, που αντλήθηκαν από τα 194 κράτη μέλη του ΠΟΥ, καταγράφουν μείωση της παγκόσμιας έλλειψης νοσηλευτών από 6,2 εκατομμύρια το 2020 σε 5,8 εκατομμύρια το 2023 και προβλέπουν ότι θα περιοριστεί στα 4,1 εκατομμύρια έως το 2030. Η συνολική βελτίωση, ωστόσο, δεν αναιρεί τις έντονες περιφερειακές ανισότητες: περίπου το 78% των νοσηλευτών συγκεντρώνεται σε χώρες με μόλις το 49% του παγκόσμιου πληθυσμού.
Στις χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, η εκπαίδευση, η απασχόληση και η παραμονή των νοσηλευτών στο σύστημα υγείας αποτελούν σημαντικές προκλήσεις. Για να δημιουργήσουν και να διατηρήσουν θέσεις εργασίας, θα χρειαστεί να αυξήσουν τις εγχώριες επενδύσεις. Από την άλλη, τα κράτη υψηλού εισοδήματος καλούνται να προετοιμαστούν για τον μεγάλο αριθμό νοσηλευτών που συνταξιοδοτούνται και να επανεξετάσουν την εξάρτησή τους από νοσηλευτές με εκπαίδευση στο εξωτερικό, ενισχύοντας παράλληλα τις διμερείς συμφωνίες με τις χώρες πρόσληψης.
«Αυτή η έκθεση περιέχει ενθαρρυντικά νέα, για τα οποία συγχαίρουμε τις χώρες που σημειώνουν πρόοδο», δήλωσε ο Γενικός Διευθυντής του ΠΟΥ, Δρ Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεγέσους, προσθέτοντας: «Ωστόσο, δεν μπορούμε να αγνοήσουμε τις ανισότητες που χαρακτηρίζουν το παγκόσμιο νοσηλευτικό τοπίο. Την Παγκόσμια Ημέρα Νοσηλευτών, καλώ τις χώρες και τους εταίρους να χρησιμοποιήσουν την έκθεση αυτή ως οδικό χάρτη, δείχνοντάς μας από πού έχουμε έρθει, πού βρισκόμαστε τώρα και πού πρέπει να πάμε – το συντομότερο δυνατό»
Τα σημαντικότερα στοιχεία
Η έκθεση State of the World’s Nursing 2025 (SoWN) στηρίζεται σε δεδομένα που υπέβαλαν 194 χώρες μέσω των Εθνικών Λογαριασμών Εργατικού Δυναμικού Υγείας. Σε σύγκριση με την προηγούμενη έκδοση του 2020, οι χώρες που αναφέρουν στοιχεία αυξήθηκαν κατά 33%. Παράλληλα, αναλυτικά προφίλ των χωρών είναι πλέον διαθέσιμα στο διαδίκτυο για το κοινό.
Τα ευρήματα καταγράφουν σύνθετες ανισότητες ανάμεσα σε χώρες και περιφέρειες, αλλά και σε διαφορετικές κοινωνικοοικονομικές συνθήκες και μεταξύ αυτών. Τα δεδομένα και τα τεκμήρια αποσκοπούν στο να στηρίξουν διάλογο με πρωτοβουλία των χωρών, ώστε τα ευρήματα να μεταφραστούν σε πολιτικές και δράσεις.
«Χαιρετίζουμε την έκθεση SoWN 2025 ως ένα σημαντικό ορόσημο για την παρακολούθηση της προόδου όσον αφορά την ενίσχυση και την υποστήριξη του νοσηλευτικού δυναμικού για την επίτευξη των παγκόσμιων στόχων υγείας», δήλωσε η Pam Cipriano, πρόεδρος του Διεθνούς Συμβουλίου Νοσηλευτών. Πρόσθεσε ότι «η έκθεση αποκαλύπτει σαφώς τις ανισότητες που συγκρατούν το νοσηλευτικό επάγγελμα και λειτουργούν ως εμπόδιο στην επίτευξη της καθολικής υγειονομικής κάλυψης (UHC). Η επίτευξη της UHC εξαρτάται από την πραγματική αναγνώριση της αξίας των νοσηλευτών και από την αξιοποίηση της δύναμης και της επιρροής των νοσηλευτών ώστε να δράσουν ως καταλύτες θετικών αλλαγών στα συστήματα υγείας μας»
Φύλο και ισότητα στη νοσηλευτική
Η ισότητα και το φύλο εξακολουθούν να αποτελούν βασικά ζητήματα για το νοσηλευτικό δυναμικό. Οι γυναίκες παραμένουν η πλειονότητα στο επάγγελμα, αντιπροσωπεύοντας το 85% του παγκόσμιου νοσηλευτικού προσωπικού.
Τα στοιχεία καταγράφουν ότι το 14% των νοσηλευτών διεθνώς έχει γεννηθεί σε άλλη χώρα, όπως και το 23% στις χώρες υψηλού εισοδήματος, υπογραμμίζοντας τον ρόλο της διεθνούς μετανάστευσης. Τα αντίστοιχα ποσοστά είναι αρκετά χαμηλότερα στις χώρες ανώτερου μεσαίου εισοδήματος, όπου φτάνουν το 8%, στις χώρες κατώτερου μεσαίου εισοδήματος με 1% και στις χώρες χαμηλού εισοδήματος με 3%.
Οι χώρες χαμηλού εισοδήματος διευρύνουν το πλήθος των αποφοίτων νοσηλευτικής γρηγορότερα από τις χώρες υψηλού εισοδήματος. Παρ’ όλα αυτά, σε πολλές χώρες η άνοδος των αποφοίτων δεν μεταφράζεται σε μεγαλύτερη πυκνότητα νοσηλευτών, καθώς ο πληθυσμός αυξάνεται ταχύτερα και οι δυνατότητες απασχόλησης είναι περιορισμένες. Για την αντιμετώπιση του προβλήματος, χρειάζεται να δημιουργηθούν θέσεις εργασίας που θα επιτρέψουν την πρόσληψη και την ένταξη των αποφοίτων στο σύστημα υγείας, καθώς και να αναβαθμιστούν οι εργασιακές συνθήκες.
Δημογραφικά δεδομένα και συνταξιοδοτήσεις
Η εικόνα που προκύπτει από τις ηλικίες των εργαζομένων και τις επικείμενες συνταξιοδοτήσεις έχει δύο όψεις. Σε παγκόσμιο επίπεδο, το νοσηλευτικό προσωπικό είναι σχετικά νεανικό: οι νοσηλευτές κάτω των 35 ετών αποτελούν το 33%, ενώ το 19% αναμένεται να αποχωρήσει λόγω συνταξιοδότησης μέσα στην επόμενη δεκαετία. Παράλληλα, σε 20 χώρες, κυρίως υψηλού εισοδήματος, εκτιμάται ότι οι συνταξιοδοτήσεις θα είναι περισσότερες από τις νέες εισόδους στο επάγγελμα. Αυτό δημιουργεί ανησυχίες τόσο για ελλείψεις όσο και για τον μειωμένο αριθμό έμπειρων νοσηλευτών που θα μπορούν να καθοδηγούν τους νεότερους νοσηλευτές.
Ρόλους νοσηλευτών προηγμένης πρακτικής δήλωσε ότι διαθέτει το 62% των χωρών, ποσοστό αυξημένο σε σχέση με το 2020, όταν σχετικές θέσεις αναφέρονταν από το 53%. Σε αρκετά διαφορετικά πλαίσια, οι συγκεκριμένοι νοσηλευτές έχουν αποδειχθεί ότι συμβάλλουν σε ευρύτερη πρόσβαση και καλύτερη ποιότητα περίθαλψης.
Σύμφωνα με την έκθεση, έχει σημειωθεί πρόοδος και στη νοσηλευτική ηγεσία: το 82% των χωρών ανέφερε ότι διαθέτει ανώτερο κυβερνητικό αξιωματούχο νοσηλευτικής αρμόδιο για τη διαχείριση του νοσηλευτικού δυναμικού. Ωστόσο, η πρόσβαση σε ευκαιρίες ηγετικής ανάπτυξης δεν είναι ισότιμη. Αν και πρωτοβουλίες αυτού του είδους καταγράφονται στο 66% των χωρών, δομημένα προγράμματα ανάπτυξης ηγεσίας προσφέρει μόλις το 25% των χωρών χαμηλού εισοδήματος.
Η ψυχική υγεία και η ευημερία των εργαζομένων εξακολουθούν να προκαλούν ανησυχία. Πρόνοιες για την υποστήριξη της ψυχικής υγείας των νοσηλευτών διαθέτει μόλις το 42% των χωρών που απάντησαν, παρά τον αυξημένο φόρτο και τα τραυματικά βιώματα κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19 και μετά από αυτήν. Η αντιμετώπιση του ζητήματος είναι αναγκαία για να διατηρηθούν οι εξειδικευμένοι επαγγελματίες και να διασφαλιστεί η ποιοτική περίθαλψη.
Κατευθύνσεις πολιτικής για τα έτη 2026-2030
Η έκθεση περιγράφει τις προτεραιότητες πολιτικής για το επόμενο διάστημα και καλεί τις χώρες να προχωρήσουν στις εξής ενέργειες:
- αυξήσουν τις διαθέσιμες θέσεις νοσηλευτών και τις κατανείμουν με δίκαιο τρόπο, δίνοντας προτεραιότητα στις περιοχές που δεν εξυπηρετούνται επαρκώς,
- ενδυναμώσουν τα εθνικά συστήματα εκπαίδευσης και συνδέσουν τα προσόντα με τους προβλεπόμενους ρόλους,
- αναβαθμίσουν τις εργασιακές συνθήκες, την ισότητα στις αμοιβές και την υποστήριξη της ψυχικής ευεξίας,
- προχωρήσουν περαιτέρω στη ρύθμιση του νοσηλευτικού επαγγέλματος και στην ανάπτυξη ρόλων προηγμένης νοσηλευτικής πρακτικής,
- προωθήσουν την ισότητα των φύλων και μεριμνήσουν για την προστασία των νοσηλευτών σε εύθραυστα περιβάλλοντα ή περιοχές που πλήττονται από συγκρούσεις,
- χρησιμοποιήσουν ψηφιακές τεχνολογίες, προετοιμάζοντας τους εν ενεργεία νοσηλευτές για φροντίδα προσαρμοσμένη στις κλιματικές συνθήκες, και
- ενισχύσουν τη νοσηλευτική ηγεσία, εξασφαλίζοντας ισότιμες ευκαιρίες για την ανάπτυξή της.
Τα δεδομένα της έκθεσης στηρίζουν τη συνέχιση της ευθυγράμμισης με τις προτεραιότητες πολιτικής που περιλαμβάνονται στις Παγκόσμιες Στρατηγικές Κατευθύνσεις του ΠΟΥ για τη Νοσηλευτική και τη Μαιευτική για την περίοδο 2021-2025. Παράλληλα, συνδέονται με τις δράσεις που εισηγείται το ψήφισμα το οποίο κατατέθηκε στην 78η Παγκόσμια Συνέλευση Υγείας, για την επιτάχυνση της δράσης σχετικά με το εργατικό δυναμικό υγείας και περίθαλψης έως το 2030.
Βασικά σημεία
- Από 27,9 εκατομμύρια το 2018, οι νοσηλευτές παγκοσμίως έφτασαν τα 29,8 εκατομμύρια το 2023, ωστόσο εξακολουθούν να υπάρχουν σοβαρές ανισότητες στην πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας.
- Περίπου το 78% των νοσηλευτών εργάζεται σε χώρες όπου κατοικεί μόλις το 49% του παγκόσμιου πληθυσμού. Οι χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην εκπαίδευση και στη διατήρηση του προσωπικού.
- Για την επίτευξη καθολικής υγειονομικής κάλυψης, προτείνονται πολιτικές που βελτιώνουν τις εργασιακές συνθήκες, ενισχύουν τα εκπαιδευτικά συστήματα και προωθούν την ισότητα των φύλων.
- Η ψυχική υγεία και η ευημερία των νοσηλευτών αποτελούν βασικές προκλήσεις, καθώς μόλις το 42% των χωρών παρέχει υποστήριξη για την ψυχική τους υγεία.
- Οι χώρες καλούνται να επενδύσουν σε περισσότερες θέσεις εργασίας με δίκαιη κατανομή, στη βελτίωση των εργασιακών συνθηκών και στην ανάπτυξη ηγεσίας στη νοσηλευτική.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/news/poy-to-nosileytiko-dynamiko-enischyetai-pagkosmios-alla-oi-anisotites-stin-ygeia-epimenoyn/6512
