Γλαύκωμα: συμπτώματα και θεραπεία

Τι είναι το γλαύκωμα

Το γλαύκωμα δεν είναι μία μόνο πάθηση, αλλά ομάδα παθήσεων που προκαλούν βλάβη στο οπτικό νεύρο, δηλαδή στο νεύρο που συνδέει το μάτι με τον εγκέφαλο. Συχνά σχετίζεται με αύξηση της πίεσης μέσα στο μάτι, όταν το υγρό του δεν απομακρύνεται αρκετά γρήγορα. Ωστόσο, μπορεί να εμφανιστεί και με φυσιολογική πίεση. Μπορεί να επηρεάσει το ένα ή και τα δύο μάτια.

Συνήθως εξελίσσεται αργά, για πολλά χρόνια, χωρίς να αντιληφθείς κάποιο σύμπτωμα στην αρχή. Η απώλεια όρασης ξεκινά συχνά από τα πλάγια του οπτικού πεδίου και μπορεί να περάσει απαρατήρητη. Γι’ αυτό ο τακτικός οφθαλμολογικός έλεγχος έχει ιδιαίτερη σημασία. Δεν υπάρχει οριστική ίαση, αλλά η έγκαιρη θεραπεία μπορεί να επιβραδύνει ή να σταματήσει την επιδείνωση. Η όραση που έχει ήδη χαθεί δεν αποκαθίσταται με τη θεραπεία. Ορισμένες μορφές εμφανίζονται ξαφνικά και χρειάζονται άμεση αντιμετώπιση.

Μορφές και τύποι

• Γλαύκωμα ανοιχτής γωνίαςΗ συχνότερη μορφή, που συνήθως εξελίσσεται χωρίς πρώιμα συμπτώματα. Η ανεπαρκής απομάκρυνση υγρού μπορεί να αυξήσει την πίεση μέσα στο μάτι.
• Γλαύκωμα φυσιολογικής πίεσηςΜορφή γλαυκώματος ανοιχτής γωνίας που εμφανίζεται με φυσιολογική πίεση στο μάτι. Η μείωση της πίεσης μπορεί να βοηθήσει να επιβραδυνθεί η νόσος.
• Γλαύκωμα κλειστής γωνίαςΗ ίριδα, το χρωματιστό μέρος του ματιού, εμποδίζει την απομάκρυνση του υγρού. Η οξεία μορφή είναι επείγον περιστατικό, ενώ υπάρχει και χρόνια μορφή που εξελίσσεται πιο αργά.
• Συγγενές και παιδικό γλαύκωμαΣτο συγγενές γλαύκωμα το μωρό γεννιέται με πρόβλημα που εμποδίζει τη φυσιολογική απομάκρυνση του υγρού. Παιδικό ονομάζεται κάθε γλαύκωμα που επηρεάζει βρέφη ή παιδιά.
• Νεοαγγειακό γλαύκωμαΝέα αγγεία εμποδίζουν την απομάκρυνση του υγρού από το μάτι. Συνήθως συνδέεται με άλλη πάθηση, όπως ο διαβήτης ή η υψηλή αρτηριακή πίεση.
• Μελαγχρωστικό γλαύκωμαΧρωστική αποκολλάται από την ίριδα και εμποδίζει την απομάκρυνση του υγρού. Μπορεί να προκαλεί θολή όραση ή έγχρωμους κύκλους γύρω από φώτα, ιδιαίτερα κατά την άσκηση.
• Ψευδοαποφολιδωτικό γλαύκωμαΥλικό συσσωρεύεται σε μέρη του ματιού και εμποδίζει την απομάκρυνση του υγρού. Μπορεί να εξελίσσεται ταχύτερα από το πρωτοπαθές γλαύκωμα ανοιχτής γωνίας.
• Γλαύκωμα από ραγοειδίτιδαΜπορεί να εμφανιστεί σε άτομα με ραγοειδίτιδα, δηλαδή φλεγμονή στο εσωτερικό του ματιού. Η φλεγμονή και ο ουλώδης ιστός μπορεί να εμποδίσουν την απομάκρυνση του υγρού.

Πώς εξελίσσεται και αν θεραπεύεται

Το γλαύκωμα συνήθως εξελίσσεται αργά και μπορεί να ελεγχθεί με θεραπεία και τακτική παρακολούθηση, χωρίς όμως να υπάρχει οριστική ίαση. Η ήδη χαμένη όραση δεν επανέρχεται με τη θεραπεία. Χωρίς αντιμετώπιση μπορεί να οδηγήσει σε τύφλωση. Στην οξεία μορφή κλειστής γωνίας, αυτό μπορεί να συμβεί μέσα σε λίγες ημέρες.

Συμπτώματα γλαυκώματος

Στην αρχή συνήθως δεν υπάρχουν συμπτώματα. Όταν εμφανίζονται ξαφνικά πόνος ή αλλαγές στην όραση, χρειάζεται άμεση αξιολόγηση.

• Απώλεια περιφερικής όρασης Σταδιακά δυσκολεύεσαι να δεις αντικείμενα στα πλάγια, χωρίς να μετακινείς τα μάτια σου.
• Τυφλά σημεία Περιοχές του οπτικού πεδίου στις οποίες δεν βλέπεις.
• Θολή όραση Μπορεί να εμφανιστεί ξαφνικά στην οξεία μορφή.
• Έντονος πόνος Πόνος στο μάτι, που μπορεί να συνοδεύεται από ευαισθησία γύρω του.
• Κόκκινο μάτι Ιδιαίτερα αν εμφανιστεί ξαφνικά μαζί με πόνο ή θολή όραση.
• Έγχρωμοι κύκλοι Κύκλοι σαν ουράνιο τόξο γύρω από έντονα φώτα.
• Ναυτία και έμετος Μπορεί να συνοδεύουν την αιφνίδια εμφάνιση συμπτωμάτων.
• Πονοκέφαλος Μπορεί να εμφανιστεί μαζί με τα οξέα συμπτώματα.

Οι αλλαγές στην όραση μπορεί να εξελίσσονται τόσο αργά ώστε να μην τις παρατηρείς. Στο συγγενές γλαύκωμα μπορεί να παρατηρήσεις στο μωρό θολά μάτια, ευαισθησία στο φως, πολλά δάκρυα ή μάτια μεγαλύτερα από το φυσιολογικό.

Τα ίδια συμπτώματα μπορεί να έχουν και άλλες αιτίες. Αν σε ανησυχούν, συζήτησέ τα με τον γιατρό σου.

Αιτίες γλαυκώματος και παράγοντες κινδύνου

Η ακριβής αιτία των συχνότερων μορφών δεν είναι γνωστή. Σε πολλές περιπτώσεις, η πίεση μέσα στο μάτι αυξάνεται επειδή το υγρό δεν απομακρύνεται σωστά και βλάπτει το οπτικό νεύρο. Δεν εμφανίζουν όμως γλαύκωμα όλοι όσοι έχουν υψηλή πίεση, ενώ η νόσος μπορεί να εμφανιστεί και με φυσιολογική πίεση. Το δευτεροπαθές γλαύκωμα προκαλείται από άλλη πάθηση ή πρόβλημα, όπως φλεγμονή, τραυματισμό του ματιού, καταρράκτη ή όγκο. Τα κορτικοστεροειδή που χρησιμοποιούνται για τη ραγοειδίτιδα μπορεί επίσης να αυξήσουν την πίεση και να προκαλέσουν ή να επιδεινώσουν γλαύκωμα.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

• Ηλικία άνω των 60 ετών.
• Οικογενειακό ιστορικό γλαυκώματος.
• Αφροαμερικανική καταγωγή και ηλικία άνω των 40 ετών.
• Ισπανόφωνη ή λατινοαμερικανική καταγωγή, ιδιαίτερα μετά τα 60 έτη.
• Υψηλή αρτηριακή πίεση ή διαβήτης.
• Για το γλαύκωμα φυσιολογικής πίεσης: ιαπωνική καταγωγή, οικογενειακό ιστορικό της ίδιας μορφής, ορισμένα καρδιακά προβλήματα ή χαμηλή αρτηριακή πίεση.
• Για το μελαγχρωστικό γλαύκωμα: νεαροί λευκοί άνδρες με μυωπία.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Το γλαύκωμα συχνά εντοπίζεται σε έλεγχο ρουτίνας, πριν προκαλέσει συμπτώματα. Ο οφθαλμίατρος κάνει πλήρη εξέταση, που περιλαμβάνει έλεγχο του πίσω μέρους του ματιού μετά από διαστολή της κόρης, έλεγχο οπτικών πεδίων και μέτρηση της πίεσης.

• Οφθαλμολογική εξέταση με διαστολή της κόρης: ειδικές σταγόνες μεγαλώνουν την κόρη ώστε ο γιατρός να εξετάσει καλύτερα το εσωτερικό του ματιού.
• Έλεγχος οπτικών πεδίων: εξετάζει πόσο καλά βλέπεις στα πλάγια χωρίς να κινείς τα μάτια.
• Τονομέτρηση: μετρά την πίεση μέσα στο μάτι.

Θεραπεία γλαυκώματος

Η θεραπεία μειώνει την πίεση μέσα στο μάτι και προστατεύει το οπτικό νεύρο. Δεν αποκαθιστά τη βλάβη που έχει ήδη συμβεί, αλλά μπορεί να περιορίσει ή να σταματήσει την επιδείνωση. Ο γιατρός επιλέγει την αντιμετώπιση ανάλογα με τη μορφή του γλαυκώματος. Μπορεί να χρειαστεί συνδυασμός θεραπειών. Στο δευτεροπαθές γλαύκωμα χρειάζεται επίσης αντιμετώπιση της υποκείμενης αιτίας. Στο συγγενές γλαύκωμα η έγκαιρη επέμβαση μπορεί να αποτρέψει τη μόνιμη απώλεια όρασης.

• Οφθαλμικές σταγόνεςΟι συνταγογραφούμενες σταγόνες είναι η συχνότερη θεραπεία. Μειώνουν την πίεση στο μάτι και βοηθούν στην προστασία του οπτικού νεύρου.
• Φάρμακα από το στόμαΜπορεί να χρησιμοποιηθούν για τη μείωση της πίεσης, ανάλογα με την περίπτωση.
• Θεραπεία με λέιζερΒοηθά το υγρό να απομακρύνεται από το μάτι και μειώνει την πίεση.
• Χειρουργική επέμβασηΔιευκολύνει την απομάκρυνση του υγρού. Μπορεί να προταθεί όταν τα φάρμακα και το λέιζερ δεν επαρκούν.

Τη θεραπεία και τη δόση κάθε φαρμάκου τις ορίζει ο γιατρός σου. Μην ξεκινάς και μη σταματάς φάρμακα μόνος σου.

Τι μπορείς να κάνεις μόνος σου

• Ακολούθησε τη θεραπεία όπως σου την έχει συνταγογραφήσει ο γιατρός σου.
• Ενημέρωσε τον γιατρό σου αν εμφανίσεις παρενέργειες.
• Μην παραλείπεις τους τακτικούς επανελέγχους.
• Αν η μειωμένη όραση δυσκολεύει την καθημερινότητά σου, ζήτησε ενημέρωση για αποκατάσταση όρασης και βοηθήματα.
• Ενθάρρυνε τα μέλη της οικογένειάς σου να ελεγχθούν.

Πρόληψη: πώς προστατεύεσαι

Δεν υπάρχει τρόπος να προληφθεί το γλαύκωμα. Ο τακτικός έλεγχος μπορεί όμως να το εντοπίσει πριν επηρεάσει την όραση, ώστε να αρχίσει έγκαιρα η κατάλληλη θεραπεία.

• Κάνε τακτικό οφθαλμολογικό έλεγχο, τουλάχιστον κάθε 2 χρόνια.
• Αν έχεις αυξημένο κίνδυνο, συζήτησε με τον οφθαλμίατρό σου πόσο συχνά χρειάζεσαι πλήρη εξέταση με διαστολή της κόρης.
• Αν έχεις διαβήτη ή υψηλή αρτηριακή πίεση, χρειάζεται εξέταση με διαστολή της κόρης τουλάχιστον μία φορά τον χρόνο.
• Χρησιμοποίησε προστατευτικά γυαλιά σε αθλήματα, οικοδομικές εργασίες ή επισκευές στο σπίτι, ώστε να προστατεύεις τα μάτια από τραυματισμούς που μπορεί να προκαλέσουν γλαύκωμα.

Επιπλοκές γλαυκώματος

• Μόνιμη απώλεια περιφερικής όρασης.
• Μείωση της κεντρικής όρασης σε προχωρημένη νόσο.
• Τύφλωση.

Πότε χρειάζεσαι άμεσα βοήθεια

Πότε να δεις γιατρό σύντομα

• Κλείσε ραντεβού με οφθαλμίατρο αν έχεις οποιαδήποτε ανησυχία για την όρασή σου.
• Ενημέρωσε τον γιατρό σου αν η θεραπεία προκαλεί παρενέργειες.
• Αν παρατηρήσεις στο μωρό θολά μάτια, έντονη δακρύρροια, ευαισθησία στο φως ή ασυνήθιστα μεγάλα μάτια, συζήτησέ το με τον γιατρό σου.

Ποιος γιατρός: Οφθαλμίατρος. Εφημερεύοντα νοσοκομεία σήμερα

Συχνές ερωτήσεις για το γλαύκωμα