Λεμφοίδημα: συμπτώματα και θεραπεία

Τι είναι το λεμφοίδημα

Το λεμφοίδημα είναι μια χρόνια πάθηση στην οποία συσσωρεύεται λέμφος στους μαλακούς ιστούς και προκαλεί πρήξιμο. Η λέμφος είναι υγρό που περιέχει λευκά αιμοσφαίρια, τα οποία βοηθούν στην άμυνα απέναντι στα μικρόβια. Φυσιολογικά, το λεμφικό σύστημα, ένα δίκτυο αγγείων και λεμφαδένων, απομακρύνει το περίσσιο υγρό από τους ιστούς. Όταν δεν έχει αναπτυχθεί σωστά, έχει υποστεί βλάβη ή έχει φράξει, αυτή η απομάκρυνση δυσκολεύεται.

Το πρήξιμο εμφανίζεται συνήθως στα χέρια ή στα πόδια, αλλά μπορεί να επηρεάσει οποιοδήποτε μέρος του σώματος. Στην αρχή μπορεί να είναι μαλακό, να υποχωρεί τη νύχτα και να επανέρχεται μέσα στην ημέρα. Χωρίς θεραπεία, συνήθως γίνεται πιο έντονο και επίμονο, ενώ το δέρμα μπορεί να σκληρύνει.

Δεν υπάρχει οριστική ίαση, αλλά η θεραπεία μπορεί να περιορίσει το πρήξιμο και να διευκολύνει την καθημερινότητά σου. Η έγκαιρη αναγνώριση βοηθά στον καλύτερο έλεγχο της πάθησης. Η αντιμετώπιση συνδυάζει συνήθως συμπίεση, κίνηση, φροντίδα του δέρματος και ειδικές τεχνικές μάλαξης.

Μορφές και τύποι

• Πρωτοπαθές λεμφοίδημαΟφείλεται σε αλλαγές στα γονίδια που επηρεάζουν την ανάπτυξη του λεμφικού συστήματος. Μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε ηλικία, συνήθως όμως αρχίζει στη βρεφική ηλικία, στην εφηβεία ή στην πρώιμη ενήλικη ζωή.
• Δευτεροπαθές λεμφοίδημαΕμφανίζεται όταν ένα προηγουμένως φυσιολογικό λεμφικό σύστημα παθαίνει βλάβη ή δυσκολεύεται να απομακρύνει τη λέμφο. Μπορεί να σχετίζεται με καρκίνο, θεραπείες του, λοιμώξεις, τραυματισμό ή μειωμένη κίνηση.
• Στάδιο 0Η ροή της λέμφου δεν γίνεται φυσιολογικά. Μπορεί να υπάρχουν συμπτώματα ή όχι.
• Στάδιο IΗ περιοχή είναι πρησμένη και βαριά, ενώ η πίεση αφήνει βαθούλωμα στο δέρμα. Η ανάπαυση και η ανύψωση του άκρου μπορούν να μειώσουν το πρήξιμο.
• Στάδιο IIΤο πρήξιμο είναι εντονότερο και η περιοχή μπορεί να είναι πιο σκληρή. Η πίεση δεν αφήνει βαθούλωμα και η ανάπαυση με ανύψωση δεν μειώνει πλέον το πρήξιμο.
• Στάδιο IIIΤο πρήξιμο είναι πολύ έντονο και το δέρμα σκληρό και παχύ. Μπορεί να υπάρχει μειωμένη κινητικότητα, ξηρότητα και φουσκάλες στο δέρμα.

Πώς εξελίσσεται και αν θεραπεύεται

Το λεμφοίδημα είναι χρόνια πάθηση χωρίς οριστική ίαση, αλλά τα συμπτώματα συνήθως μπορούν να ελεγχθούν. Χωρίς αντιμετώπιση, το πρήξιμο μπορεί να γίνει εντονότερο και μόνιμο. Η έγκαιρη θεραπεία και η συνέχιση του προγράμματος συντήρησης βοηθούν να γίνει λιγότερο αισθητό και να βελτιωθεί η καθημερινή σου λειτουργικότητα.

Συμπτώματα λεμφοιδήματος

Το κύριο σύμπτωμα είναι το πρήξιμο σε μέρος ή σε ολόκληρο άκρο, αλλά μπορεί να επηρεαστούν και άλλες περιοχές. Οι αλλαγές μπορεί να εμφανίζονται σταδιακά και αρχικά να είναι μικρές.

• Πρήξιμο Ρούχα, δαχτυλίδια ή ρολόι μπορεί να αρχίσουν να σε στενεύουν.
• Βάρος και σφίξιμο Η περιοχή μπορεί να μοιάζει βαριά, γεμάτη ή τεντωμένη.
• Πόνος Μπορεί να υπάρχει ενόχληση ή αίσθημα πόνου στην περιοχή.
• Δυσκολία στην κίνηση Μπορεί να δυσκολεύεσαι να κινήσεις το προσβεβλημένο άκρο ή τον αυχένα.
• Μούδιασμα ή μυρμήγκιασμα Μπορεί να εμφανιστούν στην πρησμένη περιοχή.
• Αδυναμία άκρου Το χέρι ή το πόδι μπορεί να έχει μειωμένη δύναμη.
• Σκληρό ή παχύ δέρμα Μπορεί επίσης να αλλάξει το χρώμα του δέρματος ή να δημιουργηθούν πτυχές.
• Δερματικές αλλοιώσεις Μπορεί να εμφανιστούν εξογκώματα που μοιάζουν με μυρμηγκιές ή διαρροή υγρού από το δέρμα.
• Επαναλαμβανόμενες δερματικές λοιμώξεις Η περιοχή με λεμφοίδημα είναι πιο ευάλωτη σε λοιμώξεις.
• Δυσκολία στην κατάποση Στο κεφάλι ή στον λαιμό μπορεί να επηρεαστούν επίσης η ομιλία και η αναπνοή.
• Δυσκολία στην ούρηση Όταν επηρεάζονται τα γεννητικά όργανα ή η κοιλιά, η ούρηση μπορεί να είναι δύσκολη ή επώδυνη.

Αρχικά, το πρήξιμο μπορεί να αφήνει βαθούλωμα όταν το πιέζεις, να αυξάνεται μέσα στην ημέρα και να υποχωρεί τη νύχτα. Καθώς η πάθηση προχωρά, μπορεί να γίνει σταθερό και πιο σκληρό.

Τα ίδια συμπτώματα μπορεί να έχουν και άλλες αιτίες. Αν σε ανησυχούν, συζήτησέ τα με τον γιατρό σου.

Αιτίες λεμφοιδήματος και παράγοντες κινδύνου

Το λεμφοίδημα προκαλείται όταν διαταράσσεται η ροή και η απομάκρυνση της λέμφου. Στην πρωτοπαθή μορφή, γενετικές αλλαγές εμποδίζουν τη σωστή ανάπτυξη ή λειτουργία του λεμφικού συστήματος. Στη δευτεροπαθή μορφή, μπορεί να υπάρχει απόφραξη από όγκο, αφαίρεση λεμφαδένων ή ουλές από ακτινοθεραπεία. Άλλες αιτίες είναι λοιμώξεις, φλεγμονώδεις παθήσεις όπως η ψωρίαση και το ατοπικό έκζεμα, φλεβικές παθήσεις, τραυματισμοί, παχυσαρκία και παρατεταμένη ακινησία.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

• Καρκίνος που επηρεάζει τη ροή της λέμφου.
• Χειρουργική αφαίρεση λεμφαδένων.
• Ακτινοθεραπεία ή προηγούμενες χειρουργικές επεμβάσεις.
• Λοίμωξη ή αργή επούλωση μετά από χειρουργείο.
• Προχωρημένος καρκίνος.
• Υπερβάλλον βάρος ή παχυσαρκία.
• Παρατεταμένα περιορισμένη κινητικότητα.
• Φλεβικές παθήσεις, όπως εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση ή κιρσοί.
• Οικογενειακό ιστορικό πρωτοπαθούς λεμφοιδήματος.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Ο γιατρός σου θα σε ρωτήσει για τα συμπτώματα και το ιστορικό σου και θα εξετάσει την πρησμένη περιοχή. Μπορεί να μετρήσει την περίμετρο ή τον όγκο του άκρου και να το συγκρίνει με το άλλο. Συνήθως δεν χρειάζονται επιπλέον εξετάσεις, αλλά μπορεί να ζητηθούν για να διευκρινιστεί η αιτία ή να αποκλειστούν άλλες αιτίες πρηξίματος.

• Κλινική εξέταση και μέτρηση της περιμέτρου του άκρου.
• Μέτρηση όγκου με εκτόπιση νερού.
• Περομετρία, δηλαδή μέτρηση του όγκου με υπέρυθρο φως.
• Έλεγχος βιοηλεκτρικής εμπέδησης για την εκτίμηση του υγρού στους ιστούς.
• Λεμφοσπινθηρογράφημα για την παρακολούθηση της ροής της λέμφου.
• Υπερηχογράφημα.
• Μαγνητική τομογραφία ή μαγνητική λεμφαγγειογραφία.
• Αξονική τομογραφία.

Θεραπεία λεμφοιδήματος

Η αντιμετώπιση στοχεύει στον έλεγχο του πρηξίματος και στη βελτίωση της καθημερινής λειτουργικότητας, όχι στην οριστική ίαση. Βασική προσέγγιση είναι η αποσυμφορητική θεραπεία, που συνδυάζει συμπίεση, περιποίηση δέρματος, ασκήσεις και ειδική λεμφική μάλαξη. Μετά την αρχική μείωση του πρηξίματος, ακολουθεί φάση συντήρησης με αυτοφροντίδα και επανελέγχους. Ο γιατρός και ο εξειδικευμένος θεραπευτής προσαρμόζουν το πρόγραμμα στις ανάγκες και στις δυνατότητές σου.

• ΣυμπίεσηΕιδικοί επίδεσμοι, μανίκια ή κάλτσες βοηθούν την απομάκρυνση του υγρού σε συνδυασμό με την κίνηση. Χρειάζονται σωστή εφαρμογή και καθοδήγηση, καθώς μπορεί να μην είναι κατάλληλα αν έχεις αρτηριακά προβλήματα στα πόδια.
• Φροντίδα δέρματοςΔιατηρεί το δέρμα σε καλή κατάσταση και μειώνει τον κίνδυνο λοίμωξης.
• Άσκηση και κίνησηΗ λειτουργία των μυών βοηθά τη ροή της λέμφου. Το πρόγραμμα μπορεί να περιλαμβάνει ειδικές ασκήσεις και ήπιες δραστηριότητες, όπως περπάτημα, κολύμπι ή ποδήλατο.
• Λεμφική παροχέτευσηΠρόκειται για ειδική ήπια μάλαξη από εκπαιδευμένο θεραπευτή. Μπορείς να διδαχθείς απλούστερες τεχνικές για τη φάση συντήρησης.
• Αντλία συμπίεσηςΣυσκευή που συνδέεται με ειδικό μανίκι ή κάλτσα και ασκεί διαλείπουσα πίεση, ώστε να βοηθά την κίνηση της λέμφου.
• Χειρουργική αντιμετώπισηΣε επιλεγμένες περιπτώσεις μπορεί να γίνει σύνδεση λεμφαγγείων με φλέβες, μεταφορά υγιών λεμφαδένων ή λιποαναρρόφηση. Μετά από λιποαναρρόφηση χρειάζεται διά βίου χρήση ενδύματος συμπίεσης.
• Θεραπεία με λέιζερΧρησιμοποιεί φως για να βοηθήσει την ανάπτυξη λεμφικών αγγείων, τη ροή της λέμφου και την αποκατάσταση του δέρματος.

Τη θεραπεία και τη δόση κάθε φαρμάκου τις ορίζει ο γιατρός σου. Μην ξεκινάς και μη σταματάς φάρμακα μόνος σου.

Τι μπορείς να κάνεις μόνος σου

• Ακολούθησε το εξατομικευμένο πρόγραμμα κίνησης και άσκησης.
• Χρησιμοποίησε τα ενδύματα συμπίεσης όπως σου έχει δείξει ο θεραπευτής.
• Κάνε μόνο τις τεχνικές αυτομάλαξης που έχεις διδαχθεί.
• Ανύψωνε την προσβεβλημένη περιοχή όταν είναι δυνατό.
• Διατήρησε υγιές βάρος και ισορροπημένη διατροφή.
• Κράτα το δέρμα καθαρό και στεγνό και χρησιμοποίησε κατάλληλη ενυδατική κρέμα.
• Πίνε αρκετό νερό και περιόρισε το αλάτι στη διατροφή σου.
• Αν η εμφάνιση ή οι περιορισμοί της πάθησης σε δυσκολεύουν ψυχολογικά, μίλησε με τον γιατρό σου.

Πρόληψη: πώς προστατεύεσαι

Το λεμφοίδημα δεν μπορεί να προληφθεί πλήρως. Η προστασία του δέρματος και ένας υγιεινός τρόπος ζωής μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο εμφάνισης ή επιδείνωσής του.

• Προστάτευε το δέρμα από κοψίματα, εγκαύματα και τσιμπήματα.
• Φόρα γάντια στην κηπουρική και στις δουλειές του σπιτιού.
• Για κόψιμο ή έγκαυμα, ζήτησε από τον γιατρό σου οδηγίες για κατάλληλη τοπική περιποίηση.
• Απόφυγε πολύ ζεστά μπάνια, σάουνα και υπερβολική ζέστη.
• Χρησιμοποίησε αντηλιακό με υψηλό δείκτη προστασίας.
• Απόφυγε στενά ρούχα και κοσμήματα που πιέζουν την περιοχή.
• Όπου είναι δυνατό, οι αιμοληψίες, οι ενέσεις και η μέτρηση πίεσης να γίνονται σε περιοχή χωρίς λεμφοίδημα.
• Αν επηρεάζονται τα πόδια, φόρα παπούτσια που εφαρμόζουν σωστά και απόφυγε το ξυπόλυτο περπάτημα.
• Αν επηρεάζονται το κεφάλι και ο λαιμός, φρόντιζε προσεκτικά τη στοματική και οδοντική υγιεινή.
• Διατήρησε υγιές βάρος, ισορροπημένη διατροφή και τακτική άσκηση.

Επιπλοκές λεμφοιδήματος

• Βακτηριακή κυτταρίτιδα, δηλαδή λοίμωξη των βαθύτερων στρωμάτων του δέρματος, που μπορεί να γίνει απειλητική για τη ζωή χωρίς έγκαιρη θεραπεία.
• Ψυχολογική επιβάρυνση, άγχος, αίσθημα απομόνωσης ή κατάθλιψη.

Πότε χρειάζεσαι άμεσα βοήθεια

Πότε να δεις γιατρό σύντομα

• Επικοινώνησε αμέσως με τον γιατρό σου αν εμφανίσεις πυρετό, ρίγος, κοκκίνισμα, ζεστό δέρμα, πόνο ή αυξημένο πρήξιμο: μπορεί να πρόκειται για δερματική λοίμωξη.
• Ζήτησε έλεγχο μόλις παρατηρήσεις νέο πρήξιμο, βάρος ή σφίξιμο, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια ή μετά από θεραπεία καρκίνου.
• Μίλησε με τον γιατρό σου αν έχεις επίμονα πεσμένη διάθεση ή δεν απολαμβάνεις πλέον δραστηριότητες που συνήθως σου άρεσαν.

Ποιος γιατρός: Αγγειοχειρουργός, Φυσίατρος. Εφημερεύοντα νοσοκομεία σήμερα

Συχνές ερωτήσεις για το λεμφοίδημα