Οστεοπενία και οστεοπόρωση: τι να ξέρεις

Τι είναι η οστεοπόρωση

Τα οστά σου είναι ζωντανός ιστός που ανανεώνεται συνεχώς: ο οργανισμός απομακρύνει παλιό οστό και το αντικαθιστά με νέο. Η οστεοπόρωση αναπτύσσεται όταν χάνεται περισσότερο οστό από όσο δημιουργείται ή όταν αλλάζει η δομή και η αντοχή του. Έτσι, τα οστά γίνονται πιο αδύναμα και μπορούν να σπάσουν ευκολότερα. Τα κατάγματα μπορούν να συμβούν σε οποιοδήποτε οστό, αλλά εμφανίζονται συχνότερα στο ισχίο, στους σπονδύλους και στον καρπό. Η οστεοπενία σημαίνει χαμηλή οστική πυκνότητα, λιγότερο σοβαρή από εκείνη της οστεοπόρωσης.

Η οστεοπόρωση εξελίσσεται αργά, μέσα σε αρκετά χρόνια, και συνήθως δεν προκαλεί εμφανή συμπτώματα. Μπορεί να μην την αντιληφθείς μέχρι να σπάσει κάποιο οστό έπειτα από μικρή πτώση ή τραυματισμό. Είναι χρόνια πάθηση, αλλά η θεραπεία μπορεί να επιβραδύνει την απώλεια οστού ή να βοηθήσει στη δημιουργία νέου και να μειώσει τον κίνδυνο καταγμάτων. Η αντιμετώπιση περιλαμβάνει επίσης κατάλληλη διατροφή, σωματική δραστηριότητα και πρόληψη των πτώσεων.

Μορφές και τύποι

• Ιδιοπαθής νεανική οστεοπόρωσηΣπάνια μορφή που εμφανίζεται σε παιδιά και εφήβους, χωρίς γνωστή αιτία. Τα περισσότερα παιδιά αναρρώνουν χωρίς θεραπεία.

Πώς εξελίσσεται και αν θεραπεύεται

Η οστεοπόρωση είναι χρόνια πάθηση που εξελίσσεται αργά και συχνά παραμένει απαρατήρητη μέχρι να συμβεί κάταγμα. Η θεραπεία μπορεί να διατηρήσει τα οστά πιο δυνατά για περισσότερο και να μειώσει τον κίνδυνο καταγμάτων. Η μέτρηση οστικής πυκνότητας μπορεί να χρησιμοποιηθεί και για την παρακολούθηση της αποτελεσματικότητας της θεραπείας.

Συμπτώματα οστεοπόρωσης

Η οστεοπόρωση συνήθως δεν προκαλεί συμπτώματα πριν συμβεί κάποιο κάταγμα. Οι αλλαγές στην πλάτη και στο ύψος μπορεί να οφείλονται σε μικρά κατάγματα των σπονδύλων.

• Κάταγμα με μικρό τραυματισμό Ένα οστό μπορεί να σπάσει μετά από μικρή πτώση ή τραυματισμό που συνήθως δεν θα προκαλούσε κάταγμα.
• Πόνος στην πλάτη Μπορεί να είναι έντονος όταν υπάρχει κάταγμα σπονδύλου.
• Απώλεια ύψους Μπορεί να παρατηρήσεις ότι έχεις κοντύνει.
• Σκυφτή στάση Η σπονδυλική στήλη μπορεί να καμπυλώσει, προκαλώντας κύφωση (καμπούριασμα).

Η πάθηση αναπτύσσεται αργά, μέσα σε αρκετά χρόνια. Όταν τα οστά είναι πολύ εύθραυστα, κατάγματα μπορεί να συμβούν ακόμη και με σκύψιμο, άρση βάρους ή βήχα, ή χωρίς εμφανή τραυματισμό.

Τα ίδια συμπτώματα μπορεί να έχουν και άλλες αιτίες. Αν σε ανησυχούν, συζήτησέ τα με τον γιατρό σου.

Αιτίες οστεοπόρωσης και παράγοντες κινδύνου

Η οστεοπόρωση εμφανίζεται όταν η απομάκρυνση παλιού οστού ξεπερνά τη δημιουργία νέου. Η οστική μάζα μειώνεται και η δομή του οστού αλλάζει. Με την ηλικία, η απώλεια οστού γίνεται ταχύτερη και η δημιουργία νέου βραδύτερη. Οι ορμονικές αλλαγές, η διατροφή, ορισμένες παθήσεις και φάρμακα μπορούν επίσης να αυξήσουν τον κίνδυνο. Μερικοί άνθρωποι έχουν αρκετούς παράγοντες κινδύνου, ενώ άλλοι εμφανίζουν οστεοπόρωση χωρίς κάποιον συγκεκριμένο παράγοντα.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

• Μεγαλύτερη ηλικία.
• Γυναικείο φύλο, ιδιαίτερα μετά την εμμηνόπαυση.
• Χαμηλό σωματικό βάρος και λεπτός σκελετός.
• Γονέας με οστεοπόρωση ή κάταγμα ισχίου.
• Λευκή ή ασιατική καταγωγή, ιδιαίτερα στις γυναίκες.
• Χαμηλά επίπεδα ορισμένων ορμονών, όπως οιστρογόνων ή τεστοστερόνης.
• Διατροφή με ανεπαρκές ασβέστιο, βιταμίνη D ή πρωτεΐνη.
• Κάπνισμα.
• Χρόνια μεγάλη κατανάλωση αλκοόλ.
• Περιορισμένη σωματική δραστηριότητα ή παρατεταμένη ακινησία.
• Παθήσεις όπως ρευματοειδής αρθρίτιδα, ορμονικές ή πεπτικές διαταραχές, ορισμένοι καρκίνοι, HIV/AIDS και νευρική ανορεξία.
• Μακροχρόνια χρήση ορισμένων φαρμάκων, όπως κορτικοστεροειδή, αντιεπιληπτικά και αναστολείς αντλίας πρωτονίων.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Ο γιατρός σου θα ρωτήσει για το ιστορικό σου, προηγούμενα κατάγματα και πιθανά συμπτώματα. Μπορεί να ελέγξει το ύψος, το βάρος, τη στάση, την ισορροπία, το βάδισμα και τη μυϊκή σου δύναμη. Η μέτρηση οστικής πυκνότητας με DXA ή DEXA χρησιμοποιείται για τη διάγνωση, την εκτίμηση του κινδύνου κατάγματος και την παρακολούθηση της θεραπείας. Συνήθως εξετάζονται το ισχίο και η σπονδυλική στήλη. Η ερμηνεία γίνεται μαζί με την ηλικία και τους υπόλοιπους παράγοντες κινδύνου σου.

• Μέτρηση οστικής πυκνότητας με απορροφησιομετρία ακτίνων Χ διπλής ενέργειας (DXA ή DEXA).
• Κλινικός έλεγχος ύψους, βάρους, στάσης, ισορροπίας, βάδισης και μυϊκής δύναμης.
• Ερωτηματολόγιο εκτίμησης κινδύνου κατάγματος για τα επόμενα 10 χρόνια.

Θεραπεία οστεοπόρωσης

Στόχος της θεραπείας είναι να επιβραδύνει ή να σταματήσει την απώλεια οστού και να προλάβει τα κατάγματα. Ο γιατρός σου θα συζητήσει μαζί σου τις επιλογές, με βάση τη μέτρηση οστικής πυκνότητας, την ηλικία, το φύλο και τον κίνδυνο κατάγματος. Η αντιμετώπιση συνδυάζει, ανάλογα με τις ανάγκες σου, φαρμακευτική θεραπεία, ισορροπημένη διατροφή, σωματική δραστηριότητα και μέτρα για την αποφυγή πτώσεων.

• ΔιφωσφονικάΦάρμακα που σταματούν ή επιβραδύνουν τη φθορά των οστών.
• Αναβολικοί παράγοντεςΦάρμακα που επιταχύνουν τη δημιουργία νέου οστού.
• ΔιατροφήΙσορροπημένη διατροφή με επαρκές ασβέστιο, βιταμίνη D και πρωτεΐνη.
• Σωματική δραστηριότηταΠεριλαμβάνει ασκήσεις με φόρτιση των οστών, όπως το περπάτημα, καθώς και ασκήσεις ενδυνάμωσης και ισορροπίας.
• Πρόληψη πτώσεωνΗ αποφυγή πτώσεων βοηθά στη μείωση του κινδύνου καταγμάτων.

Τη θεραπεία και τη δόση κάθε φαρμάκου τις ορίζει ο γιατρός σου. Μην ξεκινάς και μη σταματάς φάρμακα μόνος σου.

Τι μπορείς να κάνεις μόνος σου

• Φρόντισε η διατροφή σου να περιλαμβάνει αρκετό ασβέστιο, βιταμίνη D και πρωτεΐνη.
• Διατήρησε τακτική σωματική δραστηριότητα, με περπάτημα, ενδυνάμωση και ασκήσεις ισορροπίας.
• Απόφυγε κινήσεις που μπορεί να προκαλέσουν κάταγμα, όπως στροφή της σπονδυλικής στήλης ή σκύψιμο μπροστά από τη μέση.
• Περιόρισε το αλκοόλ και απόφυγε το κάπνισμα.
• Ακολούθησε τη φαρμακευτική αγωγή που σου έχει συνταγογραφηθεί.

Πρόληψη: πώς προστατεύεσαι

Η διατροφή και ο τρόπος ζωής μπορούν να βοηθήσουν να διατηρήσεις γερά οστά και να μειώσεις τον κίνδυνο οστεοπόρωσης και καταγμάτων.

• Επίλεγε διατροφή πλούσια σε ασβέστιο και βιταμίνη D.
• Κάνε τακτική σωματική δραστηριότητα, όπως περπάτημα.
• Περιόρισε την κατανάλωση αλκοόλ.
• Μην καπνίζεις.
• Φρόντισε για την πρόληψη των πτώσεων.

Επιπλοκές οστεοπόρωσης

• Κατάγματα, συχνότερα στο ισχίο, στους σπονδύλους και στον καρπό.
• Έντονος πόνος στην πλάτη από κατάγματα σπονδύλων.
• Απώλεια ύψους και κύφωση λόγω καταγμάτων της σπονδυλικής στήλης.

Πότε χρειάζεσαι άμεσα βοήθεια

Πότε να δεις γιατρό σύντομα

• Ζήτησε επείγουσα ιατρική αξιολόγηση αν έχεις πέσει ή τραυματιστεί πρόσφατα και ο πόνος δεν βελτιώνεται.
• Κλείσε ραντεβού αν ο πόνος στην πλάτη δεν βελτιώνεται μετά από λίγες εβδομάδες.
• Δες τον γιατρό σου αν η σπονδυλική σου στήλη καμπυλώνει ή η στάση σου γίνεται σκυφτή.
• Συζήτησε με τον γιατρό σου αν πιστεύεις ότι κινδυνεύεις από οστεοπόρωση ή ανησυχείς για την υγεία των οστών σου.

Ποιος γιατρός: Ρευματολόγος, Ενδοκρινολόγος, Ορθοπαιδικός. Εφημερεύοντα νοσοκομεία σήμερα

Συχνές ερωτήσεις για την οστεοπόρωση