Ελιές: αλλαγές και πότε χρειάζονται έλεγχο

Τι είναι οι σπίλοι (ελιές)

Οι σπίλοι είναι μικρά, χρωματιστά σημάδια ή εξογκώματα στο δέρμα, που συνήθως αποκαλούμε ελιές. Δημιουργούνται όταν τα μελανοκύτταρα, δηλαδή τα κύτταρα που παράγουν τη χρωστική του δέρματος, αναπτύσσονται σε ομάδες. Μπορεί να είναι επίπεδοι ή υπερυψωμένοι, συνήθως στρογγυλοί ή οβάλ. Το χρώμα τους μπορεί να είναι ροζ, ανοιχτό καφέ ή καφέ και στους κοινούς σπίλους είναι συνήθως ομοιόμορφο.

Μπορεί να έχεις ελιές από τη γέννηση, αλλά συχνά εμφανίζονται αργότερα στην παιδική ηλικία. Νέες ελιές μπορούν να συνεχίσουν να εμφανίζονται μέχρι περίπου την ηλικία των 40 ετών. Καθώς μεγαλώνεις, ορισμένες ξεθωριάζουν ή εξαφανίζονται. Στην εγκυμοσύνη μπορεί να γίνουν λίγο πιο σκούρες.

Οι περισσότερες ελιές είναι ακίνδυνες και δεν χρειάζονται θεραπεία. Σπάνια ένας κοινός ή άτυπος σπίλος εξελίσσεται σε μελάνωμα, μια μορφή καρκίνου του δέρματος. Ωστόσο, το μελάνωμα εμφανίζεται συχνότερα σε δέρμα που προηγουμένως φαινόταν φυσιολογικό. Γι’ αυτό έχει σημασία να παρατηρείς τόσο τις υπάρχουσες ελιές όσο και οποιοδήποτε νέο, ασυνήθιστο σημάδι.

Μορφές και τύποι

• Κοινοί σπίλοιΣυνήθως είναι στρογγυλοί ή οβάλ, με λεία επιφάνεια, σαφή όρια και ομοιόμορφο χρώμα. Μπορεί να είναι επίπεδοι ή να προεξέχουν.
• Δυσπλαστικοί ή άτυποι σπίλοιΕίναι ελιές που διαφέρουν στην εμφάνιση από τους κοινούς σπίλους, με πιθανώς μεγαλύτερο μέγεθος, ακανόνιστα όρια ή ανάμεικτα χρώματα. Δεν είναι καρκίνος, αλλά η παρουσία τους συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο μελανώματος.

Πώς εξελίσσεται και αν θεραπεύεται

Οι περισσότερες ελιές παραμένουν ακίνδυνες και δεν χρειάζονται θεραπεία. Σε μεγαλύτερη ηλικία συχνά ξεθωριάζουν ή εξαφανίζονται. Ένας κοινός ή δυσπλαστικός σπίλος δεν επανεμφανίζεται όταν αφαιρεθεί ολόκληρος με εκτομή. Αν εντοπιστεί μελάνωμα, η έγκαιρη ανίχνευση και αφαίρεση αυξάνει την πιθανότητα επιτυχούς θεραπείας.

Συμπτώματα σπίλων

Οι περισσότερες ελιές είναι ακίνδυνες. Οι παρακάτω αλλαγές χρειάζονται ιατρικό έλεγχο, χωρίς να σημαίνουν από μόνες τους ότι υπάρχει καρκίνος.

• Αλλαγή μεγέθους Η ελιά μεγαλώνει ή μικραίνει, ιδιαίτερα με ανομοιόμορφο τρόπο.
• Αλλαγή σχήματος Αλλάζει το περίγραμμα ή το ένα μισό δεν μοιάζει με το άλλο.
• Αλλαγή χρώματος Το χρώμα αλλάζει ή γίνεται ανομοιόμορφο.
• Αλλαγή επιφάνειας Η ελιά γίνεται ξηρή, ξεφλουδίζει ή σχηματίζει κρούστα.
• Σκληρία ή εξογκώματα Αλλάζει η υφή ή το ύψος της ελιάς.
• Φαγούρα ή πόνος Η ελιά προκαλεί κνησμό, ευαισθησία ή πόνο.
• Αιμορραγία ή έκκριση Βγάζει αίμα ή υγρό.
• Φλεγμονή Η ελιά φαίνεται ερεθισμένη.

Στα παιδιά οι φυσιολογικές ελιές μπορεί να μεγαλώνουν ομοιόμορφα. Αλλαγές μέσα σε εβδομάδες ή μήνες χρειάζονται προσοχή, όπως και ένα νέο ή ασυνήθιστο σημάδι που δεν υποχωρεί μετά από λίγες εβδομάδες.

Τα ίδια συμπτώματα μπορεί να έχουν και άλλες αιτίες. Αν σε ανησυχούν, συζήτησέ τα με τον γιατρό σου.

Αιτίες σπίλων και παράγοντες κινδύνου

Οι ελιές σχηματίζονται όταν τα μελανοκύτταρα αναπτύσσονται σε ομάδες μέσα στο δέρμα. Μπορεί να υπάρχουν από τη γέννηση ή να εμφανιστούν αργότερα. Η υπεριώδης ακτινοβολία του ήλιου μπορεί να αυξήσει την πιθανότητα μια ελιά να γίνει καρκινική. Αν έχεις πολλές ή άτυπες ελιές, η προστασία από τον ήλιο είναι ιδιαίτερα σημαντική.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

• Πολλές μικρές ή αρκετές μεγάλες ελιές: συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο μελανώματος.
• Δυσπλαστικοί σπίλοι: όσο περισσότεροι υπάρχουν, τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος μελανώματος.
• Έκθεση στον ήλιο και σοβαρά ηλιακά εγκαύματα με φουσκάλες.
• Χρήση σολάριουμ ή λαμπών τεχνητού μαυρίσματος.
• Ανοιχτόχρωμο δέρμα που καίγεται εύκολα στον ήλιο.
• Προσωπικό ιστορικό μελανώματος ή οικογενειακό ιστορικό μελανώματος ή ασυνήθιστων ελιών.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Ο γιατρός εξετάζει τις ελιές και μπορεί να σε παραπέμψει σε δερματολόγο αν κάποια φαίνεται ασυνήθιστη. Φωτογραφίες μπορούν να βοηθήσουν στην παρακολούθηση των αλλαγών. Αν υπάρχει υποψία μελανώματος, η διάγνωση γίνεται μόνο με αφαίρεση ιστού και εξέτασή του στο μικροσκόπιο.

• Κλινική εξέταση του δέρματος.
• Φωτογραφική παρακολούθηση άτυπων σπίλων.
• Βιοψία με αφαίρεση ολόκληρης ή μέρους της ύποπτης περιοχής και μικροσκοπική εξέταση του ιστού.

Θεραπεία σπίλων

Οι ακίνδυνες ελιές συνήθως δεν χρειάζονται θεραπεία. Η προληπτική αφαίρεση όλων των κοινών ή άτυπων σπίλων δεν συνιστάται, επειδή πολύ λίγοι εξελίσσονται σε μελάνωμα και τα περισσότερα μελανώματα δεν ξεκινούν από αυτούς. Ο γιατρός συνήθως αφαιρεί ελιές που έχουν αλλάξει ή άλλες ύποπτες περιοχές του δέρματος. Αν διαγνωστεί μελάνωμα, η βασική θεραπεία είναι η χειρουργική αφαίρεση.

• ΠαρακολούθησηΟι άτυποι σπίλοι χρειάζονται τακτικό έλεγχο από γιατρό. Η συχνότητα εξαρτάται από τον αριθμό τους και το οικογενειακό ιστορικό.
• Χειρουργική αφαίρεσηΧρησιμοποιείται για ύποπτες βλάβες και αποτελεί τη βασική θεραπεία του μελανώματος.
• Αισθητική αφαίρεσηΜια ακίνδυνη ελιά μπορεί να αφαιρεθεί για αισθητικούς λόγους, χωρίς αυτό να αποτελεί ιατρική ανάγκη.

Τη θεραπεία και τη δόση κάθε φαρμάκου τις ορίζει ο γιατρός σου. Μην ξεκινάς και μη σταματάς φάρμακα μόνος σου.

Τι μπορείς να κάνεις μόνος σου

• Έλεγχε τακτικά τις ελιές σου για αλλαγές.
• Αν έχεις άτυπους σπίλους, συζήτησε με τον γιατρό σου τον μηνιαίο αυτοέλεγχο του δέρματος.
• Προστάτευε το δέρμα σου από τον ήλιο και απόφυγε το τεχνητό μαύρισμα.

Πρόληψη: πώς προστατεύεσαι

Η προστασία από την υπεριώδη ακτινοβολία βοηθά να μειώσεις τον κίνδυνο καρκινικών αλλαγών στο δέρμα. Αν έχεις πολλές ή άτυπες ελιές, χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή στον ήλιο.

• Μείνε στη σκιά μεταξύ 11 π.μ. και 3 μ.μ., όταν ο ήλιος είναι πιο έντονος.
• Κάλυπτε το δέρμα με ρούχα και φόρα καπέλο και γυαλιά ηλίου.
• Χρησιμοποίησε τακτικά αντηλιακό με δείκτη προστασίας τουλάχιστον SPF30 και ανανέωνέ το μετά το κολύμπι.
• Απόφυγε τα ηλιακά εγκαύματα και το μαύρισμα.
• Μη χρησιμοποιείς σολάριουμ ή λάμπες τεχνητού μαυρίσματος.

Επιπλοκές σπίλων

• Σπάνια ένας κοινός ή δυσπλαστικός σπίλος μπορεί να εξελιχθεί σε μελάνωμα.

Πότε χρειάζεσαι άμεσα βοήθεια

Πότε να δεις γιατρό σύντομα

• Αν μια ελιά αλλάζει μέγεθος, σχήμα, χρώμα, υφή ή ύψος.
• Αν μια ελιά πονάει, προκαλεί φαγούρα, έχει φλεγμονή, αιμορραγεί, βγάζει υγρό ή κάνει κρούστα.
• Αν εμφανιστεί νέο ή ασυνήθιστο σημάδι που δεν υποχωρεί μετά από λίγες εβδομάδες.
• Αν παρατηρήσεις μια νέα ελιά ή άλλη αλλαγή στο δέρμα που σε προβληματίζει.

Ποιος γιατρός: Δερματολόγος. Εφημερεύοντα νοσοκομεία σήμερα

Συχνές ερωτήσεις για τους σπίλους (ελιές)