Μελάνωμα: συμπτώματα και θεραπεία

Τι είναι το μελάνωμα

Το μελάνωμα είναι μια σοβαρή μορφή καρκίνου που ξεκινά στα μελανοκύτταρα. Αυτά τα κύτταρα βρίσκονται στην επιδερμίδα, την εξωτερική στιβάδα του δέρματος, και παράγουν τη μελανίνη, τη χρωστική που δίνει στο δέρμα το χρώμα του. Στο μελάνωμα σχηματίζονται καρκινικά κύτταρα, τα οποία μπορούν να εισβάλουν σε γειτονικούς ιστούς και να εξαπλωθούν σε άλλα σημεία του σώματος.

Μπορεί να εμφανιστεί οπουδήποτε στο δέρμα, ως νέα ελιά ή ως αλλαγή σε μια ελιά που υπάρχει ήδη. Είναι συχνότερο σε περιοχές που εκτίθενται στον ήλιο, αλλά μπορεί να εμφανιστεί και στις παλάμες, στα πέλματα ή κάτω από ένα νύχι. Σπανιότερες μορφές προσβάλλουν τα μάτια ή τους βλεννογόνους, δηλαδή τις λεπτές, υγρές επιφάνειες που καλύπτουν περιοχές όπως τα χείλη.

Το μελάνωμα συχνά μπορεί να αντιμετωπιστεί. Η βασική θεραπεία είναι η χειρουργική αφαίρεση, ιδιαίτερα όταν εντοπίζεται νωρίς. Το θεραπευτικό σχέδιο εξαρτάται από τη θέση του, το αν έχει εξαπλωθεί και τη γενική σου υγεία. Επειδή μπορεί να επανεμφανιστεί μετά τη θεραπεία, χρειάζονται τακτικοί επανέλεγχοι.

Μορφές και τύποι

• Δερματικό μελάνωμαΞεκινά στο δέρμα και μπορεί να εμφανιστεί σε οποιοδήποτε σημείο του.
• Μελάνωμα βλεννογόνωνΕμφανίζεται στους βλεννογόνους, τις λεπτές, υγρές επιφάνειες που καλύπτουν περιοχές όπως τα χείλη.
• Οφθαλμικό μελάνωμαΕμφανίζεται στο μάτι.

Πώς εξελίσσεται και αν θεραπεύεται

Το μελάνωμα συχνά μπορεί να αντιμετωπιστεί, και η έγκαιρη ανίχνευση μπορεί να διευκολύνει τη θεραπεία. Η πρόγνωση εξαρτάται από το πάχος και τη θέση του όγκου, την παρουσία αιμορραγίας ή ανοιχτής πληγής, την προσβολή λεμφαδένων, την έκταση της εξάπλωσης, την LDH στο αίμα, ορισμένες γονιδιακές αλλαγές, την ηλικία και τη γενική σου υγεία. Μπορεί να επανεμφανιστεί μετά τη θεραπεία, γι’ αυτό η παρακολούθηση συνεχίζεται και μετά την ολοκλήρωσή της.

Συμπτώματα μελανώματος

Μια νέα ελιά ή αλλαγές σε μια υπάρχουσα μπορεί να είναι προειδοποιητικά σημάδια. Αυτές οι αλλαγές μπορεί να οφείλονται και σε άλλες καταστάσεις, γι’ αυτό χρειάζονται ιατρικό έλεγχο.

• Νέα ελιά Μια νέα ή ασυνήθιστη ελιά μπορεί να χρειάζεται έλεγχο.
• Ασυμμετρία Τα δύο μισά της ελιάς διαφέρουν σε σχήμα ή μέγεθος.
• Ακανόνιστα όρια Οι άκρες μπορεί να είναι ανομοιόμορφες, οδοντωτές ή ασαφείς.
• Ανομοιόμορφο χρώμα Η ελιά μπορεί να έχει διαφορετικές αποχρώσεις, όπως μαύρο και καφέ.
• Μεγάλη διάμετρος Τα μελανώματα είναι συχνά μεγαλύτερα από 6 χιλιοστά, αλλά μπορεί να είναι και μικρότερα όταν εντοπίζονται νωρίς.
• Αλλαγή με τον χρόνο Αλλάζει το μέγεθος, το σχήμα, το χρώμα ή η αίσθηση της ελιάς.
• Φαγούρα Μια ελιά μπορεί να προκαλεί κνησμό, δηλαδή φαγούρα.
• Πόνος ή πρήξιμο Η ελιά μπορεί να πονά, να είναι πρησμένη ή να έχει φλεγμονή.
• Αιμορραγία ή κρούστα Μπορεί να βγάζει αίμα ή υγρό, να σχηματίζει κρούστα ή να εμφανίζει ανοιχτή πληγή.
• Νέες γειτονικές ελιές Μπορεί να εμφανιστούν νέες ελιές κοντά σε μια υπάρχουσα.

Οι αλλαγές μπορεί να γίνουν αντιληπτές μέσα σε εβδομάδες ή μήνες. Σε άτομα με καστανό ή μαύρο δέρμα, το μελάνωμα εμφανίζεται συχνότερα στα πέλματα, στις παλάμες ή κάτω από ένα νύχι.

Τα ίδια συμπτώματα μπορεί να έχουν και άλλες αιτίες. Αν σε ανησυχούν, συζήτησέ τα με τον γιατρό σου.

Αιτίες μελανώματος και παράγοντες κινδύνου

Η συχνότερη αιτία είναι η υπεριώδης ακτινοβολία (UV), που προέρχεται από τον ήλιο και χρησιμοποιείται στα σολάριουμ. Μπορεί να βλάψει τα κύτταρα του δέρματος και η βλάβη συσσωρεύεται με τον χρόνο. Ο κίνδυνος επηρεάζεται επίσης από χαρακτηριστικά του δέρματος, το προσωπικό και οικογενειακό ιστορικό και ορισμένες αλλαγές στα γονίδια. Το σκούρο δέρμα συνδέεται με χαμηλότερο κίνδυνο, αλλά δεν αποκλείει την εμφάνιση μελανώματος.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

• Μεγαλύτερη ηλικία.
• Ανοιχτόχρωμο δέρμα που καίγεται εύκολα στον ήλιο.
• Κόκκινα ή ξανθά μαλλιά.
• Μπλε, πράσινα ή άλλα ανοιχτόχρωμα μάτια.
• Πολλές φακίδες, πολλές ελιές ή αρκετές μεγάλες ελιές.
• Μεγάλη έκθεση στον ήλιο και επανειλημμένα ηλιακά εγκαύματα, ιδιαίτερα με φουσκάλες στην παιδική ή εφηβική ηλικία.
• Χρήση σολάριουμ.
• Προσωπικό ή οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του δέρματος.
• Οικογενειακό ιστορικό ασυνήθιστων ελιών.
• Εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα.
• Ορισμένες γονιδιακές αλλαγές που συνδέονται με το μελάνωμα.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Ο γιατρός σου εξετάζει το δέρμα και σε ρωτά για τις αλλαγές που παρατήρησες και το προσωπικό και οικογενειακό ιστορικό σου. Ο δερματολόγος μπορεί να χρησιμοποιήσει ειδικό μεγεθυντικό όργανο για πιο λεπτομερή εξέταση. Η διάγνωση ελέγχεται με βιοψία: αφαιρείται ιστός και εξετάζεται στο μικροσκόπιο. Συχνά αφαιρείται ολόκληρη η ύποπτη ελιά μαζί με λίγο γύρω δέρμα. Αν επιβεβαιωθεί μελάνωμα, μπορεί να χρειαστούν επιπλέον εξετάσεις για τη σταδιοποίηση, δηλαδή για να φανεί πόσο έχει εξαπλωθεί. Δεν χρειάζονται όλοι όλες τις εξετάσεις.

• Κλινική εξέταση του δέρματος.
• Βιοψία δέρματος, συχνά με πλήρη αφαίρεση της ύποπτης βλάβης.
• Έλεγχος του δείγματος για συγκεκριμένες γονιδιακές αλλαγές, όταν χρειάζεται για τον σχεδιασμό της θεραπείας.
• Χαρτογράφηση και βιοψία φρουρού λεμφαδένα, δηλαδή του πρώτου λεμφαδένα στον οποίο είναι πιθανό να εξαπλωθεί ο όγκος.
• Αξονική τομογραφία.
• Τομογραφία εκπομπής ποζιτρονίων (PET).
• Μαγνητική τομογραφία με σκιαγραφικό.
• Υπερηχογράφημα.
• Εξέταση αίματος για γαλακτική αφυδρογονάση (LDH).

Θεραπεία μελανώματος

Η χειρουργική επέμβαση είναι η βασική θεραπεία, ιδιαίτερα όταν το μελάνωμα εντοπίζεται νωρίς. Η επιλογή θεραπείας εξαρτάται από τη θέση και το πάχος του όγκου, την εξάπλωσή του, ορισμένα χαρακτηριστικά των καρκινικών κυττάρων και τη γενική σου υγεία. Η ομάδα που σε παρακολουθεί συζητά μαζί σου τα οφέλη, τις παρενέργειες και την πιθανότητα επανεμφάνισης. Θα χρειάζεσαι τακτικούς ελέγχους κατά τη διάρκεια και μετά τη θεραπεία. Αν έχεις συμπτώματα ή παρενέργειες που σε ανησυχούν, επικοινώνησε με την ομάδα σου χωρίς να περιμένεις τον επόμενο έλεγχο.

• Χειρουργική αφαίρεσηΑφαιρείται το μελάνωμα μαζί με περιοχή υγιούς δέρματος γύρω του, ώστε να μειωθεί η πιθανότητα επανεμφάνισης. Αν έχει εξαπλωθεί, μπορεί να χρειαστεί αφαίρεση προσβεβλημένων λεμφαδένων ή άλλων εστιών.
• Δερματικό μόσχευμαΑν αφαιρεθεί μεγάλη περιοχή δέρματος, μπορεί να χρησιμοποιηθεί δέρμα από άλλο σημείο του σώματός σου για να καλυφθεί.
• ΑκτινοθεραπείαΧρησιμοποιείται σε ορισμένες περιπτώσεις μελανώματος.
• ΧημειοθεραπείαΑποτελεί μία από τις θεραπείες που μπορεί να χρησιμοποιηθούν.
• Βιολογική θεραπείαΕνισχύει την ικανότητα του οργανισμού να καταπολεμά τον καρκίνο.
• Στοχευμένη θεραπείαΧρησιμοποιεί ουσίες που στοχεύουν τα καρκινικά κύτταρα.

Τη θεραπεία και τη δόση κάθε φαρμάκου τις ορίζει ο γιατρός σου. Μην ξεκινάς και μη σταματάς φάρμακα μόνος σου.

Τι μπορείς να κάνεις μόνος σου

• Έλεγχε το δέρμα σου για ασυνήθιστες αλλαγές.
• Χρησιμοποίησε καθρέφτη ή ζήτησε από κάποιο κοντινό σου πρόσωπο να ελέγξει σημεία που δεν μπορείς να δεις.
• Ενημέρωσε την ομάδα που σε παρακολουθεί για συμπτώματα ή παρενέργειες που σε ανησυχούν.

Πρόληψη: πώς προστατεύεσαι

Η προστασία από την υπερβολική έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο καρκίνου του δέρματος. Χρειάζεται όλο τον χρόνο, ακόμη και όταν έχει συννεφιά ή δροσιά.

• Απόφυγε τα σολάριουμ.
• Προτίμησε τη σκιά.
• Φόρεσε ρούχα που καλύπτουν τα χέρια και τα πόδια.
• Χρησιμοποίησε καπέλο με φαρδύ γείσο που σκιάζει πρόσωπο, κεφάλι, αυτιά και λαιμό.
• Φόρεσε γυαλιά ηλίου που καλύπτουν και τα πλάγια και μπλοκάρουν τις ακτίνες UVA και UVB.
• Χρησιμοποίησε αντηλιακό ευρέος φάσματος με δείκτη προστασίας SPF 15 ή υψηλότερο και ανανέωνέ το τακτικά.
• Κάλυψε με αντηλιακό όλο το εκτεθειμένο δέρμα, μαζί με τα αυτιά και το πίσω μέρος του λαιμού.
• Όταν ο δείκτης UV στην περιοχή σου είναι 3 ή υψηλότερος, συνδύασε διαφορετικούς τρόπους προστασίας.

Επιπλοκές μελανώματος

• Επέκταση σε γειτονικούς ιστούς.
• Εξάπλωση στους λεμφαδένες.
• Μεταστάσεις σε άλλα όργανα, όπως ο εγκέφαλος και το ήπαρ.
• Επανεμφάνιση μετά τη θεραπεία.

Πότε χρειάζεσαι άμεσα βοήθεια

Πότε να δεις γιατρό σύντομα

• Μια ελιά αλλάζει μέγεθος, σχήμα ή χρώμα.
• Μια ελιά πονά, προκαλεί φαγούρα, έχει φλεγμονή, αιμορραγεί ή σχηματίζει κρούστα.
• Έχεις νέο ή ασυνήθιστο σημάδι στο δέρμα που δεν υποχωρεί μετά από λίγες εβδομάδες, ακόμη και στην παλάμη ή στο πέλμα.
• Παρατηρείς σκούρα περιοχή κάτω από νύχι χωρίς να έχει προηγηθεί τραυματισμός.
• Κατά τη θεραπεία ή την παρακολούθηση έχεις συμπτώματα ή παρενέργειες που σε ανησυχούν· μην περιμένεις τον επόμενο προγραμματισμένο έλεγχο.

Ποιος γιατρός: Δερματολόγος, Ογκολόγος. Εφημερεύοντα νοσοκομεία σήμερα

Συχνές ερωτήσεις για το μελάνωμα