Λευχαιμία: συμπτώματα και θεραπεία

Τι είναι η λευχαιμία

Η λευχαιμία δεν είναι μία μόνο πάθηση. Είναι μια ομάδα καρκίνων των κυττάρων του αίματος που ξεκινούν σε ιστούς όπου παράγεται το αίμα, όπως ο μυελός των οστών. Εκεί δημιουργούνται τα κύτταρα που εξελίσσονται σε λευκά και ερυθρά αιμοσφαίρια και αιμοπετάλια. Τα λευκά βοηθούν στην άμυνα απέναντι στις λοιμώξεις, τα ερυθρά μεταφέρουν οξυγόνο και τα αιμοπετάλια βοηθούν να σταματά η αιμορραγία.

Στη λευχαιμία, ο μυελός παράγει πολλά μη φυσιολογικά κύτταρα, συνήθως λευκά αιμοσφαίρια. Αυτά συσσωρεύονται στο αίμα και στον μυελό, περιορίζοντας τα υγιή κύτταρα και δυσκολεύοντας τη λειτουργία τους. Έτσι μπορεί να εμφανιστούν λοιμώξεις, αναιμία ή εύκολη αιμορραγία. Ο τύπος της λευχαιμίας εξαρτάται από το κύτταρο που επηρεάζεται και από την ταχύτητα εξέλιξης.

Οι οξείες μορφές συνήθως επιδεινώνονται γρήγορα χωρίς θεραπεία. Οι χρόνιες εξελίσσονται πιο αργά και δεν χρειάζονται πάντα άμεση αγωγή. Η αντιμετώπιση και η πορεία διαφέρουν σημαντικά ανάλογα με τον τύπο, την ηλικία και τη γενική υγεία σου.

Μορφές και τύποι

• Οξεία μυελογενής λευχαιμίαΕπηρεάζει το αίμα και τον μυελό των οστών και συνήθως εξελίσσεται γρήγορα. Μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε ηλικία, αλλά ο κίνδυνος αυξάνεται όσο μεγαλώνεις.
• Οξεία λεμφοβλαστική λευχαιμίαΟ μυελός παράγει πολλά μη φυσιολογικά λεμφοκύτταρα, έναν τύπο λευκών αιμοσφαιρίων. Είναι συχνότερη στα παιδιά και στους νέους, ιδιαίτερα σε παιδιά ηλικίας 4 ετών και κάτω.
• Χρόνια λεμφοκυτταρική λευχαιμίαΣυνήθως εξελίσσεται πολύ αργά και δεν χρειάζεται πάντα άμεση θεραπεία. Είναι συχνότερη όσο μεγαλώνεις και πολύ σπάνια πριν από τα 40.
• Χρόνια μυελογενής λευχαιμίαΕπηρεάζει τον μυελό των οστών και τα λευκά αιμοσφαίρια και εξελίσσεται αργά, σε διάστημα ετών. Διακρίνεται σε χρόνια, επιταχυνόμενη και βλαστική φάση.

Πώς εξελίσσεται και αν θεραπεύεται

Η πορεία εξαρτάται από τον τύπο της λευχαιμίας, την ηλικία και τη γενική υγεία σου. Οι οξείες μορφές συχνά μπορούν να αντιμετωπιστούν με θεραπεία, αλλά συνήθως χρειάζονται γρήγορη έναρξή της. Η χρόνια μυελογενής εξελίσσεται αργά και συνήθως αντιμετωπίζεται με θεραπεία. Η χρόνια λεμφοκυτταρική συνήθως δεν ιάται, αλλά μπορεί να ελέγχεται: μπορείς να ζήσεις με αυτή για χρόνια και να χρειαστείς επαναλαμβανόμενη θεραπεία.

Συμπτώματα λευχαιμίας

Τα συμπτώματα διαφέρουν ανάλογα με τον τύπο και μπορεί να μοιάζουν με εκείνα πολλών άλλων παθήσεων. Η παρουσία τους δεν σημαίνει από μόνη της ότι έχεις λευχαιμία.

• Κόπωση ή αδυναμία Στη χρόνια λεμφοκυτταρική μορφή μπορεί να νιώθεις κουρασμένος ακόμη και μετά από καλό ύπνο.
• Ωχρότητα Το δέρμα μπορεί να φαίνεται πιο χλωμό από το συνηθισμένο.
• Δύσπνοια Μπορεί να νιώθεις ότι σου λείπει ο αέρας.
• Αιμορραγία ή μελανιές Εμφανίζονται εύκολα ή χωρίς εμφανή λόγο.
• Συχνές λοιμώξεις Μπορεί να αρρωσταίνεις συχνά ή να αργείς περισσότερο να αναρρώσεις.
• Πυρετός Στη χρόνια λεμφοκυτταρική μορφή μπορεί να εμφανίζεται χωρίς να νιώθεις άρρωστος.
• Διογκωμένοι λεμφαδένες Πρησμένοι αδένες, συνήθως στον λαιμό, στις μασχάλες ή στη βουβωνική χώρα.
• Πόνος στα οστά Μπορεί επίσης να πονάνε οι αρθρώσεις.
• Πρησμένη κοιλιά Μπορεί να συνοδεύεται από πόνο, δυσφορία ή αίσθημα πληρότητας.
• Απώλεια βάρους Μπορεί να συμβαίνει χωρίς προσπάθεια και να συνοδεύεται από μειωμένη όρεξη.
• Νυχτερινές εφιδρώσεις Αναφέρονται στις χρόνιες μορφές και στην οξεία λεμφοβλαστική λευχαιμία.
• Μικρά αιμορραγικά σημάδια Μικρές κόκκινες κουκκίδες ή σημάδια σαν μελανιές κάτω από το δέρμα.

Στις οξείες μορφές τα συμπτώματα συνήθως εμφανίζονται αρκετά γρήγορα, μέσα σε λίγες εβδομάδες. Πολλοί άνθρωποι με χρόνια λεμφοκυτταρική λευχαιμία δεν έχουν συμπτώματα, ενώ και η χρόνια μυελογενής μπορεί να μην προκαλεί συμπτώματα στα αρχικά στάδια.

Τα ίδια συμπτώματα μπορεί να έχουν και άλλες αιτίες. Αν σε ανησυχούν, συζήτησέ τα με τον γιατρό σου.

Αιτίες λευχαιμίας και παράγοντες κινδύνου

Δεν είναι πάντα σαφές τι προκαλεί τη λευχαιμία. Στην οξεία λεμφοβλαστική μορφή εμφανίζονται αλλαγές στο DNA, δηλαδή στο γενετικό υλικό των κυττάρων του μυελού, αλλά η αιτία αυτών των αλλαγών είναι άγνωστη. Οι παράγοντες κινδύνου διαφέρουν ανάλογα με τον τύπο. Το ότι έχεις κάποιον παράγοντα κινδύνου δεν αποτελεί διάγνωση.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

• Ηλικία 60 ετών ή μεγαλύτερη για την οξεία μυελογενή μορφή.
• Παιδική ή νεαρή ηλικία για την οξεία λεμφοβλαστική μορφή.
• Μεγαλύτερη ηλικία, ανδρικό φύλο και οικογενειακό ιστορικό για τη χρόνια λεμφοκυτταρική μορφή.
• Ηλικία 65 ετών ή μεγαλύτερη για τη χρόνια μυελογενή μορφή.
• Γενετικές παθήσεις όπως το σύνδρομο Down, για τις οξείες μορφές.
• Προηγούμενη χημειοθεραπεία ή ακτινοθεραπεία, για τις οξείες μορφές.
• Έκθεση σε υψηλά επίπεδα βενζολίου, για τις οξείες μορφές.
• Κάπνισμα, για την οξεία μυελογενή μορφή.
• Άλλη αιματολογική πάθηση, όπως χρόνια μυελογενής λευχαιμία, για την οξεία μυελογενή μορφή.
• Αυτοάνοση πάθηση, όπως ρευματοειδής αρθρίτιδα, για την οξεία μυελογενή μορφή.
• Εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα, για την οξεία λεμφοβλαστική μορφή.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Ο γιατρός σου θα συζητήσει τα συμπτώματα και το ιστορικό σου και μπορεί να εξετάσει περιοχές που είναι πρησμένες ή πονάνε. Οι εξετάσεις αίματος αποτελούν βασικό μέρος του ελέγχου. Αν υπάρχει υποψία οξείας λευχαιμίας, μπορεί να ζητηθούν επειγόντως. Ανάλογα με τον τύπο, μπορεί να χρειαστεί εξέταση μυελού των οστών και πρόσθετος έλεγχος από αιματολόγο. Δεν χρειάζονται όλοι όλες τις εξετάσεις.

• Γενική αίματος με τύπο λευκών αιμοσφαιρίων.
• Επίχρισμα αίματος, δηλαδή εξέταση δείγματος αίματος στο μικροσκόπιο.
• Βιοχημικές εξετάσεις, έλεγχος νεφρικής και ηπατικής λειτουργίας και ηλεκτρολυτών, στην οξεία λεμφοβλαστική μορφή.
• Αναρρόφηση ή βιοψία μυελού των οστών, με λήψη μικρού δείγματος με βελόνα.
• Γενετικές εξετάσεις για αλλαγές στα γονίδια ή στα χρωμοσώματα.
• Οσφυονωτιαία παρακέντηση, δηλαδή λήψη υγρού από το κάτω μέρος της σπονδυλικής στήλης, σε ορισμένες οξείες μορφές.
• Απεικονιστικός έλεγχος, όπως ακτινογραφία, αξονική, μαγνητική ή υπερηχογράφημα, ανάλογα με τον τύπο.

Θεραπεία λευχαιμίας

Η θεραπεία επιλέγεται από την ειδική ομάδα μαζί σου, ανάλογα με τον τύπο της λευχαιμίας, τη φάση ή το στάδιο, την ηλικία και τη γενική υγεία σου. Στις οξείες μορφές συνήθως χρειάζεται να αρχίσει γρήγορα. Στις χρόνιες μπορεί αρχικά να αρκεί τακτική παρακολούθηση, εφόσον αυτό κρίνει η ομάδα σου. Στην οξεία μυελογενή μορφή η αντιμετώπιση μπορεί να έχει στόχο την ίαση ή τον έλεγχο της νόσου για όσο γίνεται περισσότερο. Σε όλες τις μορφές η ομάδα σου παρακολουθεί την ανταπόκριση και βοηθά στην αντιμετώπιση συμπτωμάτων και παρενεργειών.

• ΧημειοθεραπείαΧρησιμοποιεί φάρμακα για την καταστροφή των καρκινικών κυττάρων. Είναι η βασική θεραπεία της οξείας μυελογενούς και χρησιμοποιείται επίσης σε άλλες μορφές.
• Στοχευμένα φάρμακαΣτοχεύουν τα καρκινικά κύτταρα ή βοηθούν το ανοσοποιητικό να τα καταπολεμήσει. Αποτελούν βασική θεραπεία στις χρόνιες μορφές· στη χρόνια μυελογενή χρησιμοποιούνται κυρίως αναστολείς τυροσινικής κινάσης.
• ΚορτικοστεροειδήΧρησιμοποιούνται στην οξεία λεμφοβλαστική λευχαιμία με στόχο την εξάλειψη των λευχαιμικών κυττάρων.
• ΑνοσοθεραπείαΜπορεί να περιλαμβάνεται στη θεραπεία της οξείας λεμφοβλαστικής λευχαιμίας.
• ΜεταμόσχευσηΗ μεταμόσχευση βλαστοκυττάρων ή μυελού των οστών αποτελεί επιλογή σε ορισμένες περιπτώσεις, ανάλογα με τον τύπο.
• ΑκτινοθεραπείαΜπορεί να χρησιμοποιηθεί σε ορισμένα θεραπευτικά σχήματα για τις οξείες μορφές και σπανιότερα στη χρόνια λεμφοκυτταρική.
• Υποστηρικτική θεραπείαΣτοχεύει στην πρόληψη και αντιμετώπιση των συμπτωμάτων και στη διαχείριση των παρενεργειών.

Τη θεραπεία και τη δόση κάθε φαρμάκου τις ορίζει ο γιατρός σου. Μην ξεκινάς και μη σταματάς φάρμακα μόνος σου.

Τι μπορείς να κάνεις μόνος σου

• Πήγαινε στους προγραμματισμένους ελέγχους κατά τη διάρκεια και μετά τη θεραπεία.
• Αν έχεις συμπτώματα ή παρενέργειες που σε ανησυχούν, επικοινώνησε με την ομάδα σου χωρίς να περιμένεις τον επόμενο έλεγχο.
• Ρώτησε την ομάδα σου για τη θεραπεία, τα οφέλη και τις πιθανές παρενέργειες.

Επιπλοκές λευχαιμίας

• Λοιμώξεις λόγω της μειωμένης λειτουργίας των φυσιολογικών κυττάρων του αίματος.
• Αναιμία, δηλαδή έλλειψη επαρκών υγιών ερυθρών αιμοσφαιρίων.
• Εύκολη αιμορραγία.
• Εξάπλωση των κυττάρων της οξείας λεμφοβλαστικής λευχαιμίας σε άλλα μέρη του σώματος, όπως ο εγκέφαλος και ο νωτιαίος μυελός.

Πότε χρειάζεσαι άμεσα βοήθεια

Πότε να δεις γιατρό σύντομα

• Ζήτησε άμεσα ιατρική εκτίμηση αν έχεις συμπτώματα που μπορεί να σχετίζονται με οξεία μυελογενή λευχαιμία.
• Ζήτησε επείγουσα εξέταση αν το παιδί σου αιμορραγεί ή εμφανίζει μελανιές εύκολα ή χωρίς λόγο.
• Κλείσε ραντεβού αν εσύ ή το παιδί σου έχετε συμπτώματα που μπορεί να σχετίζονται με λευχαιμία, ακόμη κι αν μοιάζουν με άλλες συνηθισμένες παθήσεις.
• Μετά από εξέταση μυελού των οστών, επικοινώνησε με τον γιατρό σου αν έχεις έντονο πόνο, πυρετό, κοκκίνισμα, πρήξιμο ή έκκριση στο σημείο της βελόνας.

Ποιος γιατρός: Αιματολόγος. Εφημερεύοντα νοσοκομεία σήμερα

Συχνές ερωτήσεις για τη λευχαιμία