Καρκίνος μαστού: συμπτώματα και θεραπεία

Τι είναι ο καρκίνος του μαστού

Ο καρκίνος του μαστού ξεκινά όταν αλλαγές στο γενετικό υλικό των κυττάρων οδηγούν σε ανεξέλεγκτο πολλαπλασιασμό τους. Τα επιπλέον κύτταρα μπορούν να σχηματίσουν έναν όγκο. Οι περισσότεροι καρκίνοι του μαστού αρχίζουν στους πόρους, δηλαδή στους σωλήνες που μεταφέρουν το γάλα στη θηλή, ή στα λόβια, τους αδένες που παράγουν γάλα. Ορισμένες πρώιμες αλλοιώσεις παραμένουν στο σημείο όπου ξεκίνησαν, ενώ άλλοι καρκίνοι εισχωρούν στους γύρω ιστούς.

Η νόσος μπορεί να εξαπλωθεί στους λεμφαδένες, μικρούς αδένες του ανοσοποιητικού συστήματος, ή σε άλλα όργανα μέσω του αίματος ή της λέμφου. Η εξάπλωση σε άλλα μέρη του σώματος ονομάζεται μετάσταση. Η σοβαρότητα εξαρτάται από το μέγεθος και τον τύπο του καρκίνου, την εξάπλωσή του και τη γενική σου υγεία. Υπάρχουν διαφορετικές θεραπείες, που συχνά συνδυάζονται. Η έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία αυξάνουν τις πιθανότητες επιτυχούς αντιμετώπισης. Η μαστογραφία μπορεί να εντοπίσει καρκίνο πριν γίνει ορατός ή ψηλαφητός.

Μορφές και τύποι

• Πορογενές καρκίνωμα in situΤα παθολογικά κύτταρα βρίσκονται μόνο στην εσωτερική επένδυση των πόρων και δεν έχουν εξαπλωθεί στον υπόλοιπο μαστό. Μερικές φορές μπορεί να εξελιχθεί σε διηθητικό καρκίνο.
• Διηθητικό πορογενές καρκίνωμαΞεκινά στους πόρους και εισχωρεί στους γύρω ιστούς του μαστού. Είναι ο συχνότερος τύπος και μπορεί να εξαπλωθεί και σε άλλα μέρη του σώματος.
• Διηθητικό λοβιακό καρκίνωμαΞεκινά στα λόβια και επεκτείνεται στους γύρω ιστούς. Μπορεί να εμφανίζεται περισσότερο ως σκληρή ή παχυσμένη περιοχή παρά ως σαφές ογκίδιο.
• Φλεγμονώδης καρκίνος μαστούΣπάνιος τύπος στον οποίο καρκινικά κύτταρα φράζουν τα λεμφαγγεία του δέρματος, προκαλώντας ζέστη, ερυθρότητα και πρήξιμο. Αναπτύσσεται και εξαπλώνεται ταχύτερα από άλλους τύπους.
• Νόσος Paget του μαστούΣπάνιος καρκίνος που προσβάλλει τη θηλή και το δέρμα γύρω της. Μπορεί να προκαλέσει κοκκινίλα, απολέπιση και φαγούρα, μοιάζοντας με έκζεμα.
• Τριπλά αρνητικός καρκίνοςΔεν έχει υποδοχείς οιστρογόνων ή προγεστερόνης ούτε υπερέκφραση της πρωτεΐνης HER2. Συνήθως αναπτύσσεται γρηγορότερα και έχει μεγαλύτερη πιθανότητα επανεμφάνισης από άλλους τύπους.
• Μεταστατικός καρκίνος μαστούΟ καρκίνος έχει εξαπλωθεί σε άλλα μέρη του σώματος. Τα συμπτώματα εξαρτώνται από τα όργανα που έχουν προσβληθεί.

Πώς εξελίσσεται και αν θεραπεύεται

Η πορεία διαφέρει ανάλογα με τον τύπο, το μέγεθος και την εξάπλωση του καρκίνου, καθώς και τη γενική σου υγεία. Η έγκαιρη διάγνωση και η ολοκληρωμένη θεραπεία βελτιώνουν τις πιθανότητες επιτυχούς αντιμετώπισης. Ο καρκίνος μπορεί να επανεμφανιστεί, γι’ αυτό η παρακολούθηση συνεχίζεται και μετά τη θεραπεία. Στη μεταστατική νόσο η αντιμετώπιση μπορεί να περιλαμβάνει έλεγχο των συμπτωμάτων και φροντίδα για καλύτερη ποιότητα ζωής.

Συμπτώματα καρκίνου του μαστού

Τα συμπτώματα διαφέρουν και ορισμένοι άνθρωποι δεν έχουν κανένα. Οι παρακάτω αλλαγές μπορεί να οφείλονται και σε άλλες παθήσεις, αλλά χρειάζονται ιατρικό έλεγχο.

• Ογκίδιο ή πρήξιμο Νέο ογκίδιο στον μαστό, στο στήθος ή στη μασχάλη, συχνά χωρίς πόνο.
• Πάχυνση του μαστού Μια περιοχή μπορεί να φαίνεται ή να ψηλαφάται πιο σκληρή ή παχιά.
• Αλλαγή μεγέθους ή σχήματος Αλλαγή στον έναν ή και στους δύο μαστούς.
• Βαθουλώματα στο δέρμα Το δέρμα μπορεί να μοιάζει με φλούδα πορτοκαλιού.
• Αλλαγή χρώματος Το δέρμα μπορεί να γίνει κόκκινο ή, σε πιο σκούρο δέρμα, σκουρότερο από το συνηθισμένο.
• Εισολκή θηλής Η θηλή στρέφεται προς τα μέσα ή αλλάζει όψη.
• Έκκριση από τη θηλή Υγρό διαφορετικό από μητρικό γάλα, που μπορεί να περιέχει αίμα.
• Εξάνθημα ή απολέπιση Αλλαγές στη θηλή ή στο δέρμα του μαστού, που μπορεί να μοιάζουν με έκζεμα.
• Πόνος Μπορεί να υπάρχει πόνος στον μαστό, στη θηλή ή στη μασχάλη, αλλά τα συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν και χωρίς πόνο.

Ο πόνος στον μαστό χωρίς άλλα συμπτώματα συνήθως δεν είναι ένδειξη καρκίνου. Σε μεταστατική νόσο μπορεί να εμφανιστούν κόπωση, απώλεια όρεξης ή βάρους χωρίς προσπάθεια, ναυτία, έμετος, δυσκολία στον ύπνο, πόνος στα οστά ή πονοκέφαλοι, ανάλογα με το σημείο εξάπλωσης.

Τα ίδια συμπτώματα μπορεί να έχουν και άλλες αιτίες. Αν σε ανησυχούν, συζήτησέ τα με τον γιατρό σου.

Αιτίες καρκίνου του μαστού και παράγοντες κινδύνου

Ο καρκίνος του μαστού συνδέεται με αλλαγές στο DNA, δηλαδή στο γενετικό υλικό των κυττάρων. Συχνά δεν είναι γνωστό τι προκαλεί αυτές τις αλλαγές. Μερικές είναι κληρονομικές, όπως ορισμένες αλλαγές στα γονίδια BRCA1 και BRCA2. Ο κίνδυνος επηρεάζεται από συνδυασμό παραγόντων, όπως η ηλικία, οι ορμόνες, το οικογενειακό ιστορικό και ο τρόπος ζωής. Το ότι έχεις έναν παράγοντα κινδύνου δεν σημαίνει ότι θα εμφανίσεις καρκίνο. Αντίστοιχα, η απουσία οικογενειακού ιστορικού δεν αποκλείει τη νόσο.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

• Γυναικείο φύλο και μεγαλύτερη ηλικία.
• Κληρονομικές αλλαγές σε γονίδια, όπως τα BRCA1, BRCA2 και PALB-2.
• Οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του μαστού ή των ωοθηκών.
• Προσωπικό ιστορικό καρκίνου του μαστού ή ορισμένων μη καρκινικών παθήσεων του μαστού.
• Πυκνός μαστικός ιστός, που μπορεί επίσης να δυσκολεύει τον εντοπισμό όγκων στη μαστογραφία.
• Έναρξη περιόδου πριν από τα 12 ή εμμηνόπαυση μετά τα 55.
• Πρώτος τοκετός μετά τα 30, απουσία τοκετού ή μη θηλασμός.
• Προηγούμενη ακτινοθεραπεία στον θώρακα ή στους μαστούς.
• Ορισμένες ορμονικές θεραπείες για την εμμηνόπαυση και ορισμένα αντισυλληπτικά χάπια.
• Υπερβολικό βάρος ή παχυσαρκία μετά την εμμηνόπαυση.
• Έλλειψη σωματικής δραστηριότητας.
• Κατανάλωση αλκοόλ και κάπνισμα.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Αν έχεις ύποπτα συμπτώματα ή μη φυσιολογικό αποτέλεσμα στη μαστογραφία, μπορεί να χρειαστεί αξιολόγηση από ειδικό μαστού. Αυτό δεν σημαίνει από μόνο του ότι έχεις καρκίνο ή ότι χρειάζεσαι χειρουργείο. Ο έλεγχος περιλαμβάνει ιστορικό, εξέταση και, ανάλογα με την περίπτωση, απεικονίσεις και βιοψία. Στη βιοψία λαμβάνεται μικρό δείγμα ιστού ή κυττάρων για εξέταση. Αν επιβεβαιωθεί καρκίνος, ειδικοί έλεγχοι στα καρκινικά κύτταρα βοηθούν στην επιλογή θεραπείας. Ακολουθεί σταδιοποίηση, δηλαδή έλεγχος του πόσο έχει εξαπλωθεί η νόσος.

• Λήψη ιατρικού ιστορικού και κλινική εξέταση μαστών και μασχαλών.
• Διαγνωστική μαστογραφία.
• Υπερηχογράφημα μαστών.
• Μαγνητική τομογραφία μαστών.
• Βιοψία μαστού.
• Βιοχημικές εξετάσεις αίματος, που μπορεί να περιλαμβάνουν γλυκόζη, ηλεκτρολύτες, λίπη, πρωτεΐνες και ένζυμα.
• Έλεγχος της πρωτεΐνης HER2 στα καρκινικά κύτταρα.
• Έλεγχος υποδοχέων οιστρογόνων και προγεστερόνης στον καρκινικό ιστό.
• Γενετικός έλεγχος για αλλαγές σε γονίδια, όπως τα BRCA και TP53, όταν χρειάζεται.
• Βιοψία φρουρού λεμφαδένα, δηλαδή έλεγχος λεμφαδένα για πιθανή εξάπλωση του καρκίνου.

Θεραπεία καρκίνου του μαστού

Η θεραπεία εξαρτάται από τον τύπο και το μέγεθος του καρκίνου, τη θέση του, το αν έχει εξαπλωθεί και τη γενική σου υγεία. Συνήθως βασίζεται στο χειρουργείο και μπορεί να συνδυάζεται με άλλες θεραπείες. Η εξειδικευμένη ομάδα συζητά μαζί σου τα αναμενόμενα οφέλη και τις πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες. Κατά τη διάρκεια και μετά τη θεραπεία γίνονται τακτικοί έλεγχοι. Αν η νόσος είναι μεταστατική, η αντιμετώπιση μπορεί να εστιάζει και στον έλεγχο των συμπτωμάτων και στη βελτίωση του πώς αισθάνεσαι.

• Χειρουργική επέμβασηΜπορεί να αφαιρεθεί ο όγκος με λίγο γύρω ιστό ή ολόκληρος ο μαστός, επέμβαση που λέγεται μαστεκτομή. Μπορεί επίσης να χρειαστεί αφαίρεση λεμφαδένων της μασχάλης.
• Αποκατάσταση μαστούΜετά από μαστεκτομή μπορείς να επιλέξεις χειρουργική αποκατάσταση του μαστού. Μπορεί να γίνει μαζί με τη μαστεκτομή ή με ξεχωριστή επέμβαση.
• ΑκτινοθεραπείαΑντιμετωπίζει μικροσκοπικά υπολείμματα καρκίνου στον μαστό ή στους λεμφαδένες και μειώνει την πιθανότητα επανεμφάνισης.
• ΧημειοθεραπείαΧρησιμοποιεί φάρμακα για την καταστροφή καρκινικών κυττάρων και τη μείωση της πιθανότητας εξάπλωσης ή επανεμφάνισης.
• ΟρμονοθεραπείαΕμποδίζει τα καρκινικά κύτταρα να χρησιμοποιήσουν τις ορμόνες που χρειάζονται για να αναπτυχθούν. Σε κατάλληλους τύπους καρκίνου χρησιμοποιούνται ταμοξιφαίνη ή αναστολείς αρωματάσης.
• Στοχευμένη θεραπείαΣτοχεύει συγκεκριμένα χαρακτηριστικά των καρκινικών κυττάρων. Για καρκίνο με αυξημένη HER2 μπορεί να χρησιμοποιηθεί τραστουζουμάμπη σε συνδυασμό με χημειοθεραπεία.
• ΑνοσοθεραπείαΠεριλαμβάνεται στις διαθέσιμες θεραπευτικές επιλογές, ανάλογα με την περίπτωση.
• Υποστηρικτική φροντίδαΔιατροφική, ψυχολογική και φυσικοθεραπευτική υποστήριξη, αποκατάσταση και ανακουφιστική φροντίδα μπορούν να βοηθήσουν κατά τη θεραπεία και μετά από αυτή.

Τη θεραπεία και τη δόση κάθε φαρμάκου τις ορίζει ο γιατρός σου. Μην ξεκινάς και μη σταματάς φάρμακα μόνος σου.

Τι μπορείς να κάνεις μόνος σου

• Συζήτησε με την ομάδα σου για συμπτώματα ή ανεπιθύμητες ενέργειες που σε ανησυχούν, χωρίς να περιμένεις το επόμενο προγραμματισμένο ραντεβού.
• Τήρησε το θεραπευτικό πλάνο και τους ελέγχους που έχεις συμφωνήσει με την ομάδα σου.
• Συζήτησε για άσκηση, διατροφή και ψυχολογική υποστήριξη στο διάστημα ανάμεσα στη διάγνωση και στη θεραπεία.

Πρόληψη: πώς προστατεύεσαι

Δεν μπορείς πάντα να προλάβεις τον καρκίνο του μαστού, αλλά μπορείς να μειώσεις ορισμένους παράγοντες κινδύνου. Η μαστογραφία δεν αποτρέπει την εμφάνισή του, όμως μπορεί να τον εντοπίσει πριν προκαλέσει συμπτώματα.

• Διατήρησε υγιές βάρος και προσπάθησε να χάσεις βάρος αν έχεις υπερβολικό βάρος.
• Να είσαι σωματικά δραστήριος.
• Απόφυγε το αλκοόλ ή περιόρισε την κατανάλωσή του.
• Προσπάθησε να διακόψεις το κάπνισμα.
• Αν είναι εφικτό, θήλασε τα παιδιά σου.
• Συζήτησε με τον γιατρό σου τα οφέλη και τους κινδύνους αντισυλληπτικών χαπιών ή ορμονικής θεραπείας για την εμμηνόπαυση.
• Συζήτησε με τον γιατρό σου για τον κατάλληλο προληπτικό έλεγχο με μαστογραφία.
• Μάθε πώς φαίνονται και πώς ψηλαφώνται συνήθως οι μαστοί σου, ώστε να αναγνωρίζεις αλλαγές.
• Αν έχεις ισχυρό οικογενειακό ιστορικό ή κληρονομική γονιδιακή αλλαγή, συζήτησε για γενετική συμβουλευτική και επιλογές μείωσης του κινδύνου.
• Σε πολύ υψηλό κίνδυνο, ο γιατρός μπορεί να συζητήσει προληπτική φαρμακευτική αγωγή ή μαστεκτομή.

Επιπλοκές καρκίνου του μαστού

• Εξάπλωση στους λεμφαδένες.
• Μεταστάσεις σε άλλα όργανα, όπως τα οστά, το ήπαρ, οι πνεύμονες και ο εγκέφαλος.
• Ανοιχτές πληγές στο δέρμα του μαστού σε προχωρημένη νόσο.
• Επανεμφάνιση του καρκίνου μετά τη θεραπεία.
• Απειλητική για τη ζωή εξέλιξη της μεταστατικής νόσου.

Πότε χρειάζεσαι άμεσα βοήθεια

Πότε να δεις γιατρό σύντομα

• Ζήτησε σύντομα ιατρικό έλεγχο για νέο ογκίδιο ή πρήξιμο στον μαστό, στο στήθος ή στη μασχάλη, ακόμη κι αν δεν πονά.
• Επικοινώνησε με τον γιατρό σου για οποιαδήποτε αλλαγή στον μαστό ή στη θηλή που δεν είναι συνηθισμένη για εσένα.
• Ζήτησε έλεγχο αν έχεις πόνο στον μαστό ή στη μασχάλη και οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του μαστού ή των ωοθηκών.
• Ζήτησε ιατρική αξιολόγηση για πληγή στον μαστό που δεν επουλώνεται.
• Αν κάνεις θεραπεία, ενημέρωσε την ομάδα σου για συμπτώματα ή ανεπιθύμητες ενέργειες που σε ανησυχούν, χωρίς να περιμένεις το επόμενο ραντεβού.

Ποιος γιατρός: Μαστολόγος, Ογκολόγος. Εφημερεύοντα νοσοκομεία σήμερα

Συχνές ερωτήσεις για τον καρκίνο του μαστού