Αϋπνία: συμπτώματα και θεραπεία

Τι είναι η αϋπνία

Η αϋπνία είναι μια συχνή διαταραχή που επηρεάζει τόσο τη διάρκεια όσο και την ποιότητα του ύπνου. Μπορεί να δυσκολεύεσαι να αποκοιμηθείς, να ξυπνάς επανειλημμένα ή να ανοίγεις τα μάτια πολύ νωρίς χωρίς να μπορείς να ξανακοιμηθείς. Αυτές οι δυσκολίες μπορεί να υπάρχουν ακόμη κι όταν έχεις τον χρόνο και το κατάλληλο περιβάλλον για ύπνο. Έτσι, το πρωί μπορεί να μη νιώθεις ξεκούραστος και μέσα στην ημέρα να έχεις υπνηλία, λίγη ενέργεια ή δυσκολία συγκέντρωσης.

Η αϋπνία μπορεί να είναι βραχυχρόνια ή να επιμένει. Το στρες, οι αλλαγές στο ωράριο και οι συνθήκες του υπνοδωματίου μπορούν να επηρεάσουν τον ύπνο σου. Μερικές φορές συνδέεται με άλλη πάθηση, φάρμακα ή διαφορετική διαταραχή ύπνου. Συνήθως βελτιώνεται με αλλαγές στις συνήθειες ύπνου. Αν επιμένει, ο γιατρός σου θα αναζητήσει την αιτία και μπορεί να προτείνει ψυχοθεραπεία ή φαρμακευτική αντιμετώπιση. Όταν υπάρχει άλλο πρόβλημα που την προκαλεί, η αντιμετώπισή του είναι σημαντικό μέρος της θεραπείας.

Μορφές και τύποι

• Βραχυχρόνια αϋπνίαΜπορεί να διαρκεί λίγες ημέρες ή εβδομάδες. Συχνά συνδέεται με στρες ή αλλαγές στο πρόγραμμα και στο περιβάλλον.
• Χρόνια αϋπνίαΗ δυσκολία στον ύπνο επιμένει μακροχρόνια. Μπορεί να συνδέεται με άλλα προβλήματα υγείας, φάρμακα ή άλλες διαταραχές ύπνου, ενώ μερικές φορές αποτελεί το κύριο πρόβλημα.

Πώς εξελίσσεται και αν θεραπεύεται

Η αϋπνία συνήθως βελτιώνεται με αλλαγές στις συνήθειες ύπνου. Η βραχυχρόνια μορφή μπορεί να διαρκέσει λίγες ημέρες ή εβδομάδες, ενώ η επίμονη αϋπνία μπορεί να χρειάζεται περαιτέρω αξιολόγηση και θεραπεία. Η αντιμετώπιση άλλου προβλήματος που επηρεάζει τον ύπνο, η ψυχοθεραπεία και, όταν κρίνεται κατάλληλο, τα φάρμακα μπορούν να βοηθήσουν.

Συμπτώματα αϋπνίας

Τα συμπτώματα μπορεί να αφορούν τόσο τη νύχτα όσο και την επόμενη ημέρα. Αν επαναλαμβάνονται, συζήτησέ τα με τον γιατρό σου.

• Δυσκολία να αποκοιμηθείς Μένεις ξύπνιος για πολλή ώρα πριν σε πάρει ο ύπνος.
• Συχνά ξυπνήματα Ξυπνάς επανειλημμένα μέσα στη νύχτα ή κοιμάσαι μόνο για μικρά διαστήματα.
• Νυχτερινή εγρήγορση Μένεις ξύπνιος για μεγάλο μέρος της νύχτας.
• Πολύ πρωινό ξύπνημα Ξυπνάς νωρίς και δεν μπορείς να ξανακοιμηθείς.
• Κόπωση στο ξύπνημα Δεν νιώθεις ξεκούραστος ή αισθάνεσαι σαν να μην κοιμήθηκες καθόλου.
• Δυσκολία στον μεσημεριανό ύπνο Δεν μπορείς να κοιμηθείς μέσα στην ημέρα, παρότι είσαι κουρασμένος.
• Ημερήσια υπνηλία Νυστάζεις ή έχεις λίγη ενέργεια μέσα στην ημέρα.
• Ευερεθιστότητα Η κόπωση μπορεί να σε κάνει πιο ευερέθιστο.
• Δυσκολία συγκέντρωσης Μπορεί να δυσκολεύεσαι να προσέξεις, να μάθεις ή να θυμηθείς πράγματα.

Η βραχυχρόνια αϋπνία μπορεί να κρατήσει λίγες ημέρες ή εβδομάδες. Σε άλλες περιπτώσεις, οι δυσκολίες στον ύπνο επιμένουν για μήνες.

Τα ίδια συμπτώματα μπορεί να έχουν και άλλες αιτίες. Αν σε ανησυχούν, συζήτησέ τα με τον γιατρό σου.

Αιτίες αϋπνίας και παράγοντες κινδύνου

Συχνές αιτίες είναι το στρες, το άγχος, η κατάθλιψη, ο θόρυβος, η ακατάλληλη θερμοκρασία του δωματίου και το άβολο κρεβάτι. Ο ύπνος μπορεί επίσης να επηρεάζεται από την καφεΐνη, τη νικοτίνη, το αλκοόλ, τη χρήση παράνομων ουσιών, την εργασία σε βάρδιες και τα ταξίδια με αλλαγή ζώνης ώρας. Η αϋπνία μπορεί να συνδέεται με εμμηνόπαυση, υπερθυρεοειδισμό (υπερβολική λειτουργία του θυρεοειδούς), ψυχικές ή νευρολογικές παθήσεις και φάρμακα. Ο χρόνιος πόνος και άλλες διαταραχές ύπνου, όπως το σύνδρομο ανήσυχων ποδιών και η υπνική άπνοια (διακοπές της αναπνοής στον ύπνο), μπορούν επίσης να δυσκολεύουν τον ύπνο.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

• Γυναικείο φύλο.
• Μεγαλύτερη ηλικία.
• Έντονο ή παρατεταμένο στρες.
• Κατάθλιψη ή συναισθηματική αναστάτωση, όπως μετά από διαζύγιο ή απώλεια συντρόφου.
• Χαμηλότερο εισόδημα.
• Νυχτερινή εργασία ή συχνές μεγάλες αλλαγές στο ωράριο εργασίας.
• Μακρινά ταξίδια με αλλαγή ζώνης ώρας.
• Σωματικά ανενεργός τρόπος ζωής.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Ο γιατρός σου θα σε ρωτήσει για το ιατρικό ιστορικό και τις συνήθειες ύπνου σου. Μπορεί να σου ζητήσει να κρατήσεις ημερολόγιο ύπνου και να σε εξετάσει για άλλα προβλήματα που μπορεί να προκαλούν αϋπνία. Αν χρειάζεται, μπορεί να προτείνει μελέτη ύπνου ή αξιολόγηση σε ιατρείο ύπνου, ιδιαίτερα αν υπάρχουν ενδείξεις άλλης διαταραχής, όπως υπνική άπνοια.

• Λήψη ιατρικού ιστορικού και ιστορικού ύπνου.
• Ημερολόγιο ύπνου.
• Κλινική εξέταση.
• Μελέτη ύπνου, για να αξιολογηθεί πώς κοιμάσαι και πώς ανταποκρίνεται το σώμα σου στα προβλήματα ύπνου.

Θεραπεία αϋπνίας

Η αντιμετώπιση ξεκινά με την αναζήτηση της αιτίας και τη βελτίωση των συνηθειών ύπνου. Αν η αϋπνία συνδέεται με άλλο πρόβλημα, είναι σημαντικό να αντιμετωπιστεί και εκείνο, όταν αυτό είναι δυνατό. Η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία μπορεί να βοηθήσει να αλλάξεις σκέψεις και συμπεριφορές που δυσκολεύουν τον ύπνο. Ο γιατρός μπορεί να εξετάσει και τη χρήση φαρμάκων, αλλά τα υπνωτικά μπορεί να έχουν σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες και να προκαλέσουν εξάρτηση. Συζήτησε με τον γιατρό σου πριν πάρεις οποιοδήποτε βοήθημα ύπνου.

• Αλλαγές στις συνήθειεςΈνα σταθερό πρόγραμμα και καλύτερες συνθήκες ύπνου συχνά βοηθούν, ιδιαίτερα στη βραχυχρόνια αϋπνία.
• Γνωσιακή συμπεριφορική θεραπείαΕίναι ψυχοθεραπεία που δουλεύει με τις σκέψεις και τις συμπεριφορές που εμποδίζουν τον ύπνο. Μπορεί να γίνει με θεραπευτή ή μέσω διαδικτυακού προγράμματος αυτοβοήθειας.
• Φαρμακευτική αντιμετώπισηΟ γιατρός μπορεί να προτείνει φάρμακα για τον ύπνο. Τα υπνωτικά χρησιμοποιούνται επιλεκτικά, όταν η αϋπνία είναι πολύ έντονη και άλλες θεραπείες δεν έχουν βοηθήσει.

Τη θεραπεία και τη δόση κάθε φαρμάκου τις ορίζει ο γιατρός σου. Μην ξεκινάς και μη σταματάς φάρμακα μόνος σου.

Τι μπορείς να κάνεις μόνος σου

• Πήγαινε στο κρεβάτι μόνο όταν νυστάζεις.
• Ξύπνα και σήκω την ίδια ώρα κάθε μέρα, ακόμη και μετά από κακό ύπνο.
• Χαλάρωσε τουλάχιστον 1 ώρα πριν από τον ύπνο, για παράδειγμα με ένα μπάνιο ή διάβασμα.
• Κράτα το υπνοδωμάτιο σκοτεινό και ήσυχο. Αν χρειάζεται, χρησιμοποίησε μάσκα ύπνου ή ωτοασπίδες.
• Φρόντισε να είναι άνετα το στρώμα, τα μαξιλάρια και τα σκεπάσματά σου.
• Ασκήσου τακτικά μέσα στην ημέρα, αλλά απόφυγε την άσκηση τουλάχιστον 4 ώρες πριν από τον ύπνο.
• Απόφυγε το κάπνισμα, το αλκοόλ, το τσάι και τον καφέ τουλάχιστον 6 ώρες πριν από τον ύπνο.
• Μην τρως μεγάλο γεύμα αργά τη νύχτα.
• Απόφυγε την τηλεόραση και συσκευές όπως το κινητό αμέσως πριν από τον ύπνο.
• Απόφυγε τον ύπνο μέσα στην ημέρα.
• Μην οδηγείς όταν νυστάζεις.

Επιπλοκές αϋπνίας

• Δυσκολίες στη μνήμη, την προσοχή και τη μάθηση.
• Άγχος, καταθλιπτική διάθεση ή ευερεθιστότητα.
• Κίνδυνος τροχαίου ατυχήματος λόγω υπνηλίας στην οδήγηση.
• Η χρόνια αϋπνία συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο υψηλής αρτηριακής πίεσης, στεφανιαίας νόσου, διαβήτη και καρκίνου.

Πότε χρειάζεσαι άμεσα βοήθεια

Πότε να δεις γιατρό σύντομα

• Αν οι αλλαγές στις συνήθειες ύπνου δεν έχουν βοηθήσει.
• Αν δυσκολεύεσαι να κοιμηθείς εδώ και μήνες.
• Αν η αϋπνία επηρεάζει την καθημερινότητά σου τόσο ώστε να δυσκολεύεσαι να ανταποκριθείς.

Ποιος γιατρός: Νευρολόγος, Ψυχίατρος. Εφημερεύοντα νοσοκομεία σήμερα

Συχνές ερωτήσεις για την αϋπνία