Το άρθρο αναλύει την παγίδα του «αν-τότε»: την αντίληψη ότι η ευτυχία μας εξαρτάται από εξωτερικά πράγματα, όπως οι επιτυχίες και τα υλικά αγαθά.
Φιλοσοφικές προσεγγίσεις, από τον Πλωτίνο έως τους Στωικούς, αναδεικνύουν πως η πραγματική ευτυχία πηγάζει από την εσωτερική γαλήνη και την αποδοχή του παρόντος.
Για να αναζητήσουμε την ευτυχία δεν χρειάζεται να αποκτήσουμε υλικά αγαθά ούτε να αλλάξουν οι εξωτερικές συνθήκες. Χρειάζεται να στραφούμε προς τον εαυτό μας και να καλλιεργήσουμε εσωτερική ηρεμία, αφήνοντας πίσω επιθυμίες και προσδοκίες.
Φαντάσου ότι κάνεις διακοπές: έχεις βολευτεί σε μια άνετη ξαπλώστρα και ατενίζεις το απέραντο γαλάζιο. Ένα απαλό αεράκι φυσά, ο ήλιος ζεσταίνει το δέρμα σου και, για λίγα λεπτά, όλα μοιάζουν υπέροχα. Οι αμέτρητες σκέψεις που συνήθως σε απασχολούν έχουν σβήσει. Το βράδυ, όμως, στο εστιατόριο σε ενημερώνουν ότι θα χρειαστεί να περιμένεις τουλάχιστον μισή ώρα για τραπέζι. Η γαλήνη σου αρχίζει να κλονίζεται και χάνεται τελείως όταν καταλαβαίνεις πως έμεινες υπερβολικά πολλή ώρα στον ήλιο και πονάει όλο σου το σώμα. Σιγά σιγά επιστρέφουν και οι σκέψεις για το σπίτι, τη δουλειά, τις έγνοιες και τους λογαριασμούς. Οι λίγες στιγμές ηρεμίας πέρασαν και όλα αρχίζουν ξανά… Τι είναι αυτό που συμβαίνει; Γιατί η ευτυχία αποδεικνύεται τόσο… εύθραυστη;
Δυσκολευόμαστε να κρατήσουμε αυτή την ηρεμία επειδή έχουμε υιοθετήσει έναν διαδεδομένο μύθο: την παγίδα του «αν-τότε»:
- Θα είμαι ευτυχισμένος, λέμε, αν πάρω την προαγωγή.
- Θα βρω την ευτυχία αν συναντήσω το ταίρι μου.
- Πιστεύουμε πως θα είμαστε ευτυχισμένοι όταν το σώμα μας ξεπεράσει αυτή την αρρώστια.
Θεωρούμε ότι μπορούμε να φτάσουμε στην ευτυχία μέσα από συγκεκριμένες ενέργειες, σαν να πρόκειται για έναν προορισμό. Βλέπουμε τη ζωή σαν αυτόματο πωλητή: ρίχνουμε τα κατάλληλα «νομίσματα» —χρήματα, κύρος, υγεία— και περιμένουμε να μας «πέσει» η ευτυχία.
Αυτή η προσέγγιση, δυστυχώς, δεν οδηγεί κάπου: όταν κατακτήσουμε έναν στόχο, ξεπροβάλλει ο επόμενος, και μόλις αντιμετωπίσουμε ένα πρόβλημα, εμφανίζεται ένα καινούργιο.
Άραγε δεν υπάρχει λόγος να ελπίζουμε; Μήπως, αντίθετα, αναζητούμε την ευτυχία προς λάθος κατεύθυνση;
Η εσωτερική στροφή ως δρόμος προς την ευτυχία
Η ουσιαστική ευτυχία δεν βρίσκεται στον εξωτερικό κόσμο, αλλά αποτελεί έμφυτο γνώρισμα της ψυχής μας. Πώς μπορούμε να ξεφύγουμε από τη λογική του «αν-τότε»; Ας αναζητήσουμε την απάντηση στη φιλοσοφία!
Κατά τον φιλόσοφο Πλωτίνο, ο υλικός κόσμος —οι διακοπές, οι κρατήσεις για δείπνο, οι προαγωγές και άλλα— αποτελεί μόνο «σκιά» μιας ανώτερης πνευματικής πραγματικότητας, την οποία ονόμαζε «Το Ένα». Για να προσεγγίσουμε την αλήθεια, την ομορφιά και την ικανοποίηση, χρειάζεται να κοιτάξουμε προς τα μέσα και να απομακρυνθούμε από τους εξωτερικούς περισπασμούς. Ο Πλωτίνος θεωρούσε ότι κάθε χαρά πηγάζει από αυτή την εσωτερική σύνδεση με «Το Ένα». Επομένως, η ευτυχία δεν αναζητείται στις σκιές του εξωτερικού κόσμου, ούτε κατακτιέται μέσα από επιτεύγματα· βρίσκεται στην ηρεμία.
Οι Στωικοί, ανάμεσά τους ο Μάρκος Αυρήλιος και ο Επίκτητος, πρότειναν έναν πιο πρακτικό δρόμο. Μίλησαν για το «Εσωτερικό Κάστρο», ένα νοητικό φρούριο.
Η βασική τους θέση ήταν ξεκάθαρη: τα εξωτερικά συμβάντα δεν βρίσκονται στον έλεγχό μας. Δεν μπορούμε να ορίσουμε πόσο θα περιμένουμε στο εστιατόριο, την κίνηση στους δρόμους ή όσα πιστεύουν οι άλλοι… Μπορούμε, όμως, να ελέγξουμε πλήρως τον τρόπο με τον οποίο αντιδρούμε.
Στη στωική σκέψη, η ευτυχία χτίζεται όταν δυναμώνουμε το εσωτερικό μας κάστρο, ώστε να αντέχει τόσο στις εξωτερικές αναποδιές όσο και στις επιτυχίες. Η πραγματική ευημερία βασίζεται στην αρετή και σε έναν νου που συμβαδίζει με τη φύση, όχι στην κατοχή υλικών αγαθών. Απλά, αν η χαρά μας εξαρτάται από τον καλό καιρό, τότε ο καιρός μάς κρατά δεσμευμένους. Αν, αντίθετα, πηγάζει από την εσωτερική μας κατάσταση, είμαστε ελεύθεροι.
Ας στραφούμε, τέλος, στις ανατολικές παραδόσεις. Ο Βούδας δίδασκε ότι η ταλαιπωρία γεννιέται από την προσκόλληση στις επιθυμίες και στα αποτελέσματα. Υποφέρουμε όταν θέλουμε η πραγματικότητα να είναι διαφορετική από αυτή που είναι.
Απελευθερωνόμενοι από αυτή την επιθυμία, μπορούμε να βρούμε μια εσωτερική γαλήνη, γνωστή ως νιρβάνα, η οποία δεν εξαρτάται από τις εξωτερικές συνθήκες. Αντίστοιχα, ο Λάο Τσε, ένας από τους σημαντικότερους φιλοσόφους της Κίνας, μας δίδαξε να ακολουθούμε τη ροή της φύσης και όχι να αντιστεκόμαστε σε αυτή.
Ας γυρίσουμε στις διακοπές που μνημονεύσαμε στην αρχή. Στην παραλία ένιωθες πως «όλα ήταν καλά». Τι συνέβαλε σε αυτό το συναίσθημα; Η άμμος ή ο ωκεανός; Ή μήπως, έστω για λίγο, δεν περνούσαν σκέψεις από το μυαλό σου; Δεν σε απασχολούσε το παρελθόν ούτε σε παρέσυρε η αγωνία για όσα θα έρθουν; Ίσως να απολάμβανες απλώς τη στιγμή, μένοντας στο παρόν…;
Πιθανότατα, η γαλήνη δεν οφειλόταν στο τοπίο, αλλά στην ηρεμία του νου.
Σύμφωνα με τον Πλωτίνο, η ευτυχία βρίσκεται σε αυτή την κατεύθυνση: όχι σε κάτι εξωτερικό, αλλά στην εσωτερική ηρεμία. Δεν απαιτείται αεροπορικό εισιτήριο για να φτάσεις εκεί, ούτε προαγωγή ή η ιδανική σχέση για να μπεις στο Εσωτερικό Κάστρο. Αρκεί να πάψεις να κυνηγάς τα «αν» και τα «τότε» και να αρχίσεις να καλλιεργείς τη γαλήνη που υπάρχει ήδη μέσα σου.
Συνοπτικά
- Το άρθρο εξετάζει την παγίδα του «αν-τότε», η οποία μας κάνει να θεωρούμε ότι η ευτυχία εξαρτάται από εξωτερικές συνθήκες.
- Οι φιλοσοφικές προσεγγίσεις του Πλωτίνου και των Στωικών υπογραμμίζουν πως η πραγματική ευτυχία πηγάζει από την εσωτερική γαλήνη και την αποδοχή του παρόντος.
- Για να αναζητήσουμε την ευτυχία, χρειάζεται να στραφούμε προς τα μέσα και να καλλιεργήσουμε την ηρεμία μας, αφήνοντας πίσω προσδοκίες και επιθυμίες.
- Ο Στωικός φιλόσοφος Μάρκος Αυρήλιος επισημαίνει ότι μπορούμε να ελέγξουμε τις αντιδράσεις μας, όχι όσα συμβαίνουν έξω από εμάς.
- Ο Βούδας και ο Λάο Τσε διδάσκουν ότι η απελευθέρωση από την προσκόλληση στις επιθυμίες οδηγεί στην εσωτερική γαλήνη.
- Η ευτυχία δεν πηγάζει από τα υλικά αγαθά, αλλά από την ηρεμία του νου και τη δυνατότητα να ζούμε στο παρόν.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/psychologia/i-pagida-toy-an-mas-klevei-tin-eytychia-ti-na-kanoyme-apo-simera/20818
