Νέα έρευνα στο επιστημονικό περιοδικό Nature Human Behaviour δείχνει ότι η ευτυχία δεν ακολουθεί μία «μαγική συνταγή» κοινή για όλους, αλλά διαμορφώνεται διαφορετικά για κάθε άνθρωπο. Αντί να αναζητούμε λύσεις που υποτίθεται πως ισχύουν γενικά, χρειάζεται να κατανοήσουμε καλύτερα τον εαυτό μας και να εντοπίσουμε τι ταιριάζει στον καθένα.
Παρακολουθώντας περισσότερους από 40.000 ανθρώπους επί 33 χρόνια, η μελέτη διαπίστωσε ότι οι περισσότεροι βιώνουν την ευτυχία με διαφορετικούς τρόπους, ενώ οι καθιερωμένες προσεγγίσεις ενδέχεται να μην αποδίδουν ή ακόμη και να έχουν αρνητικές συνέπειες. Για να κατανοήσει τις ιδιαίτερες ανάγκες και συνθήκες κάθε ανθρώπου, η επιστήμη της ευτυχίας χρειάζεται να υιοθετήσει πιο εξατομικευμένες μεθόδους.
Πώς ορίζεται, λοιπόν, η ευτυχία; Υπάρχει μια σαφής και κοινή έννοια ή αλλάζει από άνθρωπο σε άνθρωπο; Νέα μελέτη υποδεικνύει ότι αντί να αναζητούμε ένα μοναδικό μυστικό για να είμαστε ευτυχισμένοι, είναι προτιμότερο να εστιάσουμε σε όσα επιθυμεί ξεχωριστά ο καθένας.
Για ορισμένους, η ευτυχία συνδέεται με καλύτερες εξωτερικές συνθήκες: έναν υψηλότερο μισθό, έναν νέο μεγάλο έρωτα, ένα πιο ευρύχωρο και ακριβό σπίτι ή ένα καινούριο αυτοκίνητο. Άλλοι θεωρούν ότι προκύπτει από μια διαφορετική στάση ζωής, την οποία μπορούν να καλλιεργήσουν με πρακτικές όπως η ευγνωμοσύνη και η ενσυνειδητότητα. Παράλληλα, ειδικοί ψυχικής υγείας συστήνουν να την αναζητούμε στις μικρές και απλές στιγμές της καθημερινότητας. Ποια από αυτές τις προσεγγίσεις είναι σωστή;
Μια πρόσφατη μελέτη, η οποία δημοσιεύτηκε στο Nature Human Behaviour, εξετάζει την ευτυχία μέσα από μια πιο προσωπική οπτική. Οι ερευνητές παρακολούθησαν περισσότερους από 40.000 ανθρώπους για χρονικό διάστημα έως 33 ετών και κατέληξαν ότι η επιστημονική έρευνα δεν πρέπει να αναζητά ποια μέθοδος είναι καλύτερη για όλους, αλλά τι έχει μεγαλύτερη αξία για κάθε άτομο ξεχωριστά.
Οι ερευνητές αξιοποίησαν στοιχεία από μακροχρόνιες μελέτες που έγιναν σε πέντε χώρες. Μέχρι σήμερα, η επιστήμη της ευτυχίας συχνά αντιμετώπιζε τους ανθρώπους σαν να έχουν κοινό ψυχολογικό τρόπο λειτουργίας. Η νέα μελέτη προτείνει μια διαφορετική οπτική: μεγάλο μέρος των συμβουλών για την ευτυχία μπορεί να μην είναι χρήσιμο για πολλούς, επειδή ο εγκέφαλος κάθε ανθρώπου διαφέρει ουσιαστικά στον τρόπο με τον οποίο βιώνει την ικανοποίηση από τη ζωή.
Ευτυχία: οι δύο «σχολές» σκέψης
Εδώ και αρκετά χρόνια, τη μελέτη της ευτυχίας διαμορφώνουν δύο θεωρίες που ανταγωνίζονται μεταξύ τους:
- Η προσέγγιση «από κάτω προς τα πάνω» περιγράφει την ικανοποίηση από τη ζωή ως αποτέλεσμα του συνόλου των θετικών στοιχείων που διαθέτει κάποιος. Σε αυτά μπορεί να περιλαμβάνονται η εργασία, οι σχέσεις, η υγεία, τα οικονομικά ή ακόμη και ο τόπος όπου ζει. Με βάση αυτή τη θεωρία, η βελτίωση των συνθηκών ζωής αποτελεί το «κλειδί» για την ευτυχία.
- Η προσέγγιση «από πάνω προς τα κάτω» ξεκινά από την αντίθετη κατεύθυνση: υποστηρίζει ότι οι άνθρωποι που είναι ευτυχισμένοι γενικότερα τείνουν να βλέπουν θετικά και τις επιμέρους πλευρές της ζωής. Έτσι, η συνολική ικανοποίηση λειτουργεί ως φίλτρο για την αντίληψη που έχει κανείς για τη δουλειά και τις σχέσεις του, μεταξύ άλλων. Σύμφωνα με τη θεωρία, οι παρεμβάσεις πρέπει να αλλάζουν τον τρόπο σκέψης και όχι τις εξωτερικές συνθήκες.
Μια πιο πρόσφατη θεωρία συνδυάζει τις δύο προηγούμενες και περιγράφει την ευτυχία ως διαδικασία με αμφίδρομη επίδραση: οι συνθήκες επηρεάζουν τον τρόπο σκέψης, αλλά και η σκέψη επηρεάζει τις συνθήκες, σε έναν διαρκή κύκλο.
Η συγκεκριμένη οπτική έχει πλέον επικρατήσει και έχει επηρεάσει τόσο την ψυχοθεραπεία όσο και τα προγράμματα ευεξίας στον χώρο εργασίας. Ωστόσο, σύμφωνα με τη νέα μελέτη, ακόμη και αυτό το «μοντέλο αμφίδρομης επίδρασης» ενδέχεται να μην ταιριάζει στους περισσότερους ανθρώπους.
Πώς εξετάστηκε η ευτυχία σε βάθος χρόνου
Οι ερευνητές διερεύνησαν, για κάθε συμμετέχοντα ξεχωριστά, πώς η συνολική ικανοποίηση από τη ζωή αλληλεπιδρούσε διαχρονικά με την ικανοποίηση σε επιμέρους τομείς. Αντί να υπολογίσουν μέσους όρους για ομάδες, ανέπτυξαν ατομικά μοντέλα ευτυχίας για καθέναν από τους 40.074 συμμετέχοντες.
Ποια ήταν τα ευρήματα;
Η έρευνα έδειξε ότι το αμφίδρομο μοντέλο, το οποίο θεωρείται σήμερα «πρότυπο» στην επιστήμη της ευτυχίας, παρατηρήθηκε μόλις στο 20-25% των ανθρώπων. Στους περισσότερους συμμετέχοντες (41%-51%) καταγράφηκαν κυρίως μονόδρομες επιδράσεις. Για το ένα τέταρτο η ευτυχία κινούνταν σαφώς «από πάνω προς τα κάτω», ενώ για ένα άλλο τέταρτο «από κάτω προς τα πάνω». Στο υπόλοιπο 25% δεν διαπιστώθηκε σταθερή σύνδεση ανάμεσα στη συνολική και την επιμέρους ικανοποίηση.
Οι διαδρομές προς την ευτυχία διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο
Τα αποτελέσματα υποδεικνύουν ότι όσα βοηθούν στην ευτυχία ορισμένων μπορεί να μην έχουν την ίδια επίδραση στους υπόλοιπους. Καθοριστική είναι η προσωπική αυτογνωσία: κάθε άνθρωπος χρειάζεται να κατανοήσει τι επηρεάζει τη δική του ευτυχία και από ποιους παράγοντες εξαρτάται. Έτσι, η επιστήμη ίσως χρειάζεται να αφήσει πίσω τις γενικές θεωρίες και να δώσει έμφαση σε εξατομικευμένες προσεγγίσεις ευεξίας.
Η ευτυχία δεν ακολουθεί μία κοινή «συνταγή»
Η αντιπαραβολή του προσωπικού μοτίβου ευτυχίας κάθε συμμετέχοντα με το μέσο μοντέλο του γενικού πληθυσμού αποκάλυψε πολύ μεγάλες αποκλίσεις. Το μοντέλο που περιγράφει τον «μέσο άνθρωπο» είχε ελάχιστη ομοιότητα με εκείνο που προκύπτει από τα δεδομένα σε επίπεδο ομάδας.
Το εύρημα αυτό αφήνει να εννοηθεί ότι οι παρεμβάσεις για την ευτυχία, όταν στηρίζονται σε έρευνες του γενικού πληθυσμού, μπορεί να μην είναι απλώς αναποτελεσματικές αλλά και επιβλαβείς για πολλούς. Σε αυτές περιλαμβάνονται προσεγγίσεις από βιβλία αυτοβοήθειας, θεραπευτικές πρακτικές και εταιρικά προγράμματα ευεξίας.
Συνοπτική ανασκόπηση των βασικών ευρημάτων για την ευτυχία
- Νέα έρευνα στο Nature Human Behaviour δείχνει ότι η ευτυχία είναι προσωπική εμπειρία και διαφέρει μεταξύ των ανθρώπων, χωρίς να υπάρχει μία «μαγική συνταγή» κατάλληλη για όλους.
- Για 33 χρόνια, η μελέτη παρακολούθησε περισσότερους από 40.000 ανθρώπους και έδειξε ότι οι γενικές προσεγγίσεις για την ευτυχία μπορεί να αποτυγχάνουν ή ακόμη και να έχουν αρνητικές συνέπειες.
- Οι επιστήμονες τονίζουν την ανάγκη για εξατομικευμένα μοντέλα ευτυχίας, αφού οι άνθρωποι βιώνουν διαφορετικά την ικανοποίηση από τη ζωή.
- Το αμφίδρομο μοντέλο ευτυχίας παρατηρήθηκε μόνο στο 20-25% των συμμετεχόντων, ενώ στους υπόλοιπους κυριάρχησαν οι μονόδρομες επιδράσεις.
- Η αυτογνωσία βοηθά κάθε άτομο να αναγνωρίσει τι ενισχύει τη δική του ευτυχία, στοιχείο που υπογραμμίζει ότι οι γενικές παρεμβάσεις μπορεί να μην του ταιριάζουν.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/psychologia/eytychia-stamata-na-kynigas-ti-magiki-syntagi-den-yparchei/11979
