Η ονειροπόληση, παρότι συχνά θεωρείται επιβαρυντική για την απόδοση, ενδέχεται να έχει θετική επίδραση στη μάθηση, σύμφωνα με νέα έρευνα του Πανεπιστημίου Eötvös Loránd.
Σε απλές μαθησιακές ασκήσεις, οι συμμετέχοντες που άφησαν τη σκέψη τους να περιπλανηθεί εμφάνισαν δραστηριότητα στον εγκέφαλο αντίστοιχη με εκείνη του ύπνου. Το εύρημα υποδηλώνει πως η ονειροπόληση μπορεί να διευκολύνει την επεξεργασία πληροφοριών και τη μάθηση χωρίς συνειδητή επίγνωση.
Παρότι μπορεί να έχει οφέλη, οι επιστήμονες τονίζουν ότι η ονειροπόληση δεν είναι πάντοτε χρήσιμη, ειδικά σε συνθήκες που απαιτούν πλήρη προσοχή.
Η περιπλάνηση του νου έχει συσχετιστεί με χαμηλότερες επιδόσεις σε διαφορετικούς γνωστικούς τομείς. Ωστόσο, περνάμε το 30–50% του χρόνου μας με τη σκέψη μας αλλού. Οι συγγραφείς πρόσφατης μελέτης του Πανεπιστημίου Eötvös Loránd στην Ουγγαρία, που δημοσιεύθηκε στο The Journal of Neuroscience, επιδίωξαν να θέσουν υπό αμφισβήτηση παλαιότερη βιβλιογραφία, η οποία υποστήριζε ότι η ονειροπόληση βλάπτει την απόδοση.
«Η ιδέα να μελετήσουμε την πιθανώς ευεργετική επίδραση της περιπλάνησης του νου στην επεξεργασία πληροφοριών μάς ήρθε κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID, όταν είχαμε άφθονο χρόνο για… ονειροπόληση», ανέφερε με χιούμορ ο Πίτερ Σάιμορ, επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης.
Παράλληλα, οι ερευνητές άντλησαν έμπνευση από μελέτες που καταδεικνύουν ότι ο ύπνος μπορεί να εκδηλωθεί σε επιμέρους περιοχές του εγκεφάλου, ακόμη κι όταν κάποιος είναι ξύπνιος.
Η ονειροπόληση αποτελεί, όπως φανερώνει και η λέξη, μια μορφή ανάπαυσης ενώ παραμένουμε σε εγρήγορση. Έτσι, ο Σάιμορ και οι συνεργάτες του εκτίμησαν ότι, όπως κάθε είδος ξεκούρασης, ίσως προσφέρει μια μικρή «ώθηση» στον εγκέφαλο.
«Υποθέσαμε ότι η περιπλάνηση του νου ενώ είμαστε ξύπνιοι μπορεί να μην έχει μόνο αρνητικές επιπτώσεις, αλλά αντίθετα, να διευκολύνει την επεξεργασία πληροφοριών —ιδιαίτερα σε εργασίες που δεν απαιτούν έντονη προσοχή και οι οποίες μαθαίνονται χωρίς συνειδητή επίγνωση. Αν η ονειροπόληση διευκολύνει τη μάθηση σε πιθανολογικά σχήματα μάθησης (όπως παρατηρήσαμε), ίσως να μην είναι απαραίτητος ο ύπνος μετά τη μάθηση για τη βελτίωση της απόδοσης. Ίσως αυτού του είδους η μάθηση να μη χρειάζεται καθόλου ύπνο, επειδή η επεξεργασία των πληροφοριών γίνεται κατά την εξάσκηση και τα επεισόδια ονειροπόλησης», δήλωσε ο Σάιμορ.
Ο Σάιμορ, ωστόσο, διευκρίνισε ότι η περιπλάνηση του νου δεν αποτελεί το ίδιο πράγμα με τον ύπνο.
«Όταν μιλάμε για “ξεκούραση” κατά την εγρήγορση, αναφερόμαστε σε μια κατάσταση κατά την οποία ο εγκέφαλος αποσυνδέεται προσωρινά από τις απαιτήσεις του εξωτερικού περιβάλλοντος για να ασχοληθεί με εσωτερικές γνωστικές διεργασίες», εξήγησε.
«Παρ’ όλα αυτά, αυτή η αποσύνδεση είναι προσωρινή και περιορισμένη στο χρόνο και το χώρο (σε συγκεκριμένες περιοχές του εγκεφάλου). Γι’ αυτό και θυμίζει μεν ορισμένες πτυχές του ύπνου, αλλά διαφέρει σαφώς από τον ύπνο», υπογράμμισε.
Η ονειροπόληση φαίνεται να δίνει ώθηση στη μάθηση
Για να εξετάσουν πώς η περιπλάνηση του νου επηρεάζει τη γνωστική λειτουργία, οι ερευνητές οργάνωσαν μελέτη με 27 συμμετέχοντες, νέους ενήλικες στα 20 τους, οι οποίοι κλήθηκαν να κάνουν μια απλή μαθησιακή άσκηση.
Οι ερευνητές κατέγραφαν την εγκεφαλική δραστηριότητα των συμμετεχόντων σε όλη τη διάρκεια της άσκησης με ηλεκτροεγκεφαλογραφία υψηλής πυκνότητας (high-density EEG), τεχνολογία ειδικά σχεδιασμένη για πειράματα συμπεριφοράς.
Οι συμμετέχοντες εκτελούσαν μια απλή εργασία, στην οποία έπρεπε να αντλήσουν πληροφορίες χωρίς να απαιτείται υψηλό επίπεδο προσοχής. Όταν ολοκλήρωσαν την άσκηση, απάντησαν σε ερωτηματολόγιο για το πόσο συγκεντρωμένοι ένιωθαν όσο την εκτελούσαν.
Η ανάλυση έδειξε πως οι συμμετέχοντες που άφησαν το μυαλό τους να περιπλανηθεί είχαν, κατά τη διάρκεια του πειράματος, εγκεφαλική δραστηριότητα που παρέπεμπε σε κατάσταση ύπνου. Αυτό συσχετίστηκε με βελτιωμένη πιθανολογική μάθηση, κυρίως στα αρχικά στάδια της άσκησης.
Δηλαδή, όσοι ονειροπολούσαν φάνηκε να απολαμβάνουν μια ώθηση στη μαθησιακή τους ικανότητα.
Επιπρόσθετα, οι ερευνητές διαπίστωσαν πως οι συμμετέχοντες που ονειροπολούσαν και εκείνοι που παρέμεναν συγκεντρωμένοι μπορούσαν εξίσου να ολοκληρώσουν επιτυχώς την άσκηση.
«Είναι εντυπωσιακό ότι ο εγκέφαλος μπορεί να μαθαίνει αθόρυβα στο παρασκήνιο ενώ ονειροπολούμε. Η μελέτη υπογραμμίζει ότι ο εγκέφαλος λειτουργεί συνεχώς, ακόμα κι όταν φαίνεται ότι έχουμε αποσυνδεθεί. Και για όσους έχουν ακούσει ότι ‘δεν προσέχουν αρκετά’, ειδικά για όσους έχουν ΔΕΠΥ, αυτό μπορεί να λειτουργήσει ως επιβεβαίωση και ελπίδα», σχολίασαν οι ερευνητές.
Με ποιον τρόπο η ονειροπόληση υποστηρίζει τη μάθηση;
Παραμένει, ωστόσο, ασαφές ποιοι μηχανισμοί επιτρέπουν στην περιπλάνηση του νου να ενισχύει τη μαθησιακή ικανότητα υπό ορισμένες συνθήκες.
Παρόλα αυτά, οι επιστήμονες υπογράμμισαν:
«Αυτό που παρατηρούμε είναι ότι οι περίοδοι περιπλάνησης του νου δεν συνδέονται αρνητικά, αλλά έως έναν βαθμό θετικά, με τη μη συνειδητή, πιθανολογική μάθηση, η οποία αποτελεί μια πολύ θεμελιώδη μορφή μάθησης. […] Η ονειροπόληση μπορεί να αντανακλά μια κατάσταση κατά την οποία οι γνωστικοί πόροι κατανέμονται στην επεξεργασία πληροφοριών εις βάρος των ακριβών απαντήσεων και της διατηρημένης προσοχής. Μια πιθανότητα είναι ότι η περιπλάνηση του νου συνδέεται με νευρωνική δραστηριότητα παρόμοια με τον ύπνο, η οποία διευκολύνει την επεξεργασία πληροφοριών και την εδραίωση της μνήμης. Μια άλλη πιθανότητα είναι ότι η περιπλάνηση του νου αντανακλά μια κατάσταση κατά την οποία οι ελεγχόμενες διαδικασίες μειώνονται και αυξάνεται η συνειρμική, αυτόματη μάθηση.»
Παράλληλα, οι επιστήμονες διευκρίνισαν πως η ονειροπόληση δεν είναι ωφέλιμη σε όλες τις περιστάσεις. Επομένως, χρειάζεται προσοχή όταν αφήνουμε τη σκέψη μας να περιπλανηθεί σε περιπτώσεις που απαιτούν την πλήρη συμμετοχή μας.
«Το εύρημα αυτό δεν αμφισβητεί την ευρέως αποδεκτή παρατήρηση ότι η περιπλάνηση του νου ασκεί αρνητική επίδραση σε διάφορους γνωστικούς τομείς, ειδικά σε αυτούς που απαιτούν έντονη προσοχή», ανέφεραν χαρακτηριστικά.
Συνοπτικά
- Σύμφωνα με νέα μελέτη του Πανεπιστημίου Eötvös Loránd, η ονειροπόληση μπορεί να συμβάλει στη μάθηση, παρότι συχνά θεωρείται επιβαρυντική για την απόδοση.
- Οι συμμετέχοντες που επέτρεψαν στον νου τους να περιπλανηθεί εμφάνισαν εγκεφαλική δραστηριότητα όμοια με εκείνη του ύπνου, κάτι που διευκολύνει την επεξεργασία πληροφοριών.
- Σε εργασίες που δεν απαιτούν έντονη προσοχή, η ονειροπόληση μπορεί να προσφέρει «ώθηση» στη μαθησιακή ικανότητα.
- Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η ονειροπόληση δεν ωφελεί πάντα, ιδίως όταν χρειάζεται πλήρης συγκέντρωση.
- Η μελέτη επισημαίνει πως ο εγκέφαλος μπορεί να μαθαίνει και να επεξεργάζεται πληροφορίες ακόμη κι όταν δείχνει αποσυνδεδεμένος.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/psychologia/xekoyrasi-se-egrigorsi-ta-mystika-ofeli-ton-oneiropolon/14016
