Από τη Γιάννα Τριανταφύλλη.
Και το φετινό καλοκαίρι, μεγάλες συγκεντρώσεις κατσαρίδων εμφανίστηκαν σε πολλές περιοχές, τόσο στην Αττική όσο και στην υπόλοιπη Ελλάδα.
Οι ειδικοί αποδίδουν την ταχύτερη αναπαραγωγή των κατσαρίδων, κυρίως στις πόλεις, στις υψηλές θερμοκρασίες και στην αυξημένη υγρασία.
Χρειάζεται ανησυχία για την αύξηση των κατσαρίδων φέτος;
Όπως αναφέρει η Ελένη Πατσουλά, Καθηγήτρια Παρασιτολογίας και Εντομολογίας Δημόσιας Υγείας στο Τμήμα Πολιτικών Δημόσιας Υγείας του ΠΑΔΑ, «στην Ελλάδα έχουμε κυρίως τρία είδη κατσαρίδας: τη γερμανική, που είναι πιο μικρή σε μέγεθος και έχει καφέ χρώμα, την ανατολική κατσαρίδα που είναι πιο μεγάλη από τη γερμανική και έχει καφέ-μαύρο χρώμα και την αμερικανική – που όλοι φοβόμαστε – , η οποία πετάει και έχει πολύ μεγάλο μέγεθος.
Οι κατσαρίδες αυξάνουν κάθε καλοκαίρι, καθώς αναζητούν πιο σκιερά σημεία. Κατά κανόνα κινούνται τη νύχτα· αν εμφανιστούν μέσα στη μέρα, αυτό αποτελεί προειδοποιητική ένδειξη ότι σε κάποια σημεία του σπιτιού έχει μαζευτεί μεγάλος πληθυσμός. Οι καλοκαιρινές συνθήκες ευνοούν τόσο τον πολλαπλασιασμό τους όσο και την έξοδό τους προς αναζήτηση τροφής».
«Το πρόβλημα με τις κατσαρίδες είναι διαχρονικό», σημειώνει στο DailyPharmaNews ο Βλάσης Μπισμπίκης, πρώην πρόεδρος και νυν μέλος του ΔΣ του Συνδέσμου Επιχειρήσεων Απεντομώσεων Μυοκτονιών Ελλάδος. Όπως λέει, «δεν έχουμε μέχρι στιγμής κανένα στοιχείο που να επιβεβαιώνει ότι φέτος έχουμε περισσότερες κατσαρίδες σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια. Το ίδιο ισχύει και για τις ιπτάμενες κατσαρίδες. Υπήρχαν, υπάρχουν και θα υπάρχουν! Αυτό που είναι σίγουρο είναι πως και φέτος έχουμε πολλές κατσαρίδες».
Πόσο ανθεκτικές είναι πλέον οι κατσαρίδες;
Οι εταιρείες απεντομώσεων δέχονται καθημερινά δεκάδες τηλεφωνήματα από πολίτες που θέλουν να απαλλαγούν από τις κατσαρίδες στα σπίτια τους, ίσως τον πιο ανεπιθύμητο επισκέπτη του καλοκαιριού.
Ο κ. Μπισμπίκης αναφέρει ότι μεγαλύτερη ανθεκτικότητα παρουσιάζει η μικρή γερμανική κατσαρίδα. Όπως εξηγεί, «μια σημαντική δυσκολία για την εξόντωση της κατσαρίδας είναι το γεγονός ότι ζει στις αποχετεύσεις, κάτι που δεν επιτρέπει τον εύκολο εντοπισμό της ώστε να κάνεις απεντόμωση.
‘Ένα ακόμη ζήτημα είναι πως, επειδή πρόκειται για εποχικό πρόβλημα, κάθε χρόνο αυτή την περίοδο εμφανίζονται διάφοροι άσχετοι, από κηπουρούς και υδραυλικούς μέχρι συντηρητές καυστήρων (!), οι οποίοι αυτοπαρουσιάζονται ως ειδικοί στις απεντομώσεις. Χωρίς γνώση και κρατική άδεια, χρησιμοποιούν ακατάλληλα και μη αποτελεσματικά εντομοκτόνα σε σπίτια, με συνέπεια οι κατσαρίδες να μην εξοντώνονται αποτελεσματικά».
Γονίδια που ενισχύουν την αντοχή στα εντομοκτόνα
Η κ. Πατσουλά εξηγεί πως η μεγάλη ικανότητα των κατσαρίδων να προσαρμόζονται σε κάθε περιβάλλον τις κάνει ιδιαίτερα ανθεκτικές. Όπως αναφέρει, « η κατσαρίδα είναι ένα πολύ ιδιαίτερο αρθρόποδο, καθώς τρέφεται με μεγάλη ποικιλία τροφών, μπορούν να φάνε τα πάντα: τρόφιμα που έχουμε εμείς αποθηκευμένα, υπολείμματα τροφών, κόπρανα, κανιβαλίζουν, δηλαδή τρώνε άλλα νεκρά αρθρόποδα. Αυτό τις καθιστά πολύ ανθεκτικές και ικανές να προσαρμοστούν σε όλα τα περιβάλλοντα. Έχουν δηλαδή τρομερή προσαρμοστικότητα.
Ακόμη και η απώλεια ενός μέλους δεν εμποδίζει την επιβίωση αυτού του αρθρόποδου. Σκεφτείτε ότι μπορεί να επιβιώσει ακόμη κι αν χάσει το κεφάλι του. Επιβιώνει χωρίς αναγκαστικά να έχει όλα τα μέλη του σώματός του. Σε αντίθεση με άλλους ζωντανούς οργανισμούς που δεν επιβιώνουν χωρίς άκρα ή κεφάλι, η κατσαρίδα μπορεί!
Παράλληλα, οι κατσαρίδες έχουν αναπτύξει ισχυρά γονίδια ανθεκτικότητας στα εντομοκτόνα, γεγονός που τους επιτρέπει να αντέχουν σε μεγάλο βαθμό τις τοξικές επιδράσεις τους. Αυτές τις γενετικές μεταβολές καταφέρνουν να τις κληροδοτούν και στους απογόνους τους.
Επιπλέον, οι κατσαρίδες ξέρουν και κρύβονται πολύ καλά: επιλέγουν γωνίες, χαραμάδες και υγρά, σκοτεινά σημεία, όπου οι φωλιές τους είναι δύσκολο να εντοπιστούν».
Πόσο επικίνδυνες είναι οι κατσαρίδες για τον άνθρωπο
Παρότι οι κατσαρίδες δεν προκαλούν πανδημίες όπως τα κουνούπια, είναι δυνατόν να μεταφέρουν σοβαρά παθογόνα στον άνθρωπο. Η κ. Πατσουλά εξηγεί: «οι κατσαρίδες μπορούν να μεταφέρουν παθογόνους παράγοντες στα τρόφιμα του σπιτιού, καθώς βγαίνουν από τις φωλιές τους και ψάχνουν για φαγητό. Επομένως, ό,τι παθογόνα κουβαλούν, είτε στα άκρα τους είτε μέσα στο γαστρεντερολογικό τους, μπορούν να τα μεταδώσουν στα τρόφιμα που θα ακουμπήσουν και στο περιβάλλον του σπιτιού που κινούνται.
Η παρουσία τους μπορεί ακόμη να προκαλέσει αλλεργικές αντιδράσεις στους ανθρώπους και να επιβαρύνει το περιβάλλον με τη δυσάρεστη οσμή τους. Το σημαντικότερο, ωστόσο, είναι ότι οι κατσαρίδες ενδέχεται να λειτουργούν ως μηχανικοί διαβιβαστές παθογόνων — σε αντίθεση, για παράδειγμα, με τα κουνούπια και τις σκνίπες, που μεταδίδουν παθογόνα βιολογικά.
Ως μηχανικός διαβιβαστής, η κατσαρίδα μεταφέρει παθογόνα στα τρόφιμα και στον ανθρώπινο χώρο, αφού πρώτα τα εντοπίσει και τα προσλάβει. Πρόκειται για ποικίλους μικροοργανισμούς, όπως βακτήρια, ιούς, μύκητες και πρωτόζωα, τους οποίους μπορεί να συναντήσει σε κόπρανα ή σε άλλα ανθυγιεινά περιβάλλοντα. Έτσι, αν καταναλώσουμε μολυσμένη τροφή, θα προσλάβουμε και εμείς το συγκεκριμένο παθογόνο.
Οι λοιμώξεις που συχνότερα μεταδίδονται από τις κατσαρίδες στους ανθρώπους είναι βακτηριακές. Μεταξύ των παθογόνων που αναφέρονται είναι ορισμένοι εντεροϊοί, η σαλμονέλα και η Escherichia coli (E.coli), ενώ σπανιότερα έχουν καταγραφεί σε κάποιες χώρες περιστατικά άνθρακα, τετάνου και χολέρας».
Μέτρα πρόληψης για τις κατσαρίδες
Οι κατσαρίδες κρύβονται με μεγάλη ευκολία, σε χαραμάδες και γωνίες, αλλά και σε σκοτεινά, υγρά σημεία. Γι’ αυτό είναι δύσκολο να εντοπιστούν οι φωλιές τους.
Η κ. Πατσουλά τονίζει ότι η αποτελεσματική αντιμετώπισή τους προϋποθέτει και την εξυγίανση του περιβάλλοντος: «Χρειάζεται να διατηρούμε το σπίτι καθαρό και να μην αφήνουμε τρόφιμα εκτεθειμένα. Είναι επίσης σημαντικό να μην υπάρχουν εστίες ή συσσωρεύσεις ρύπων σε κανέναν χώρο του σπιτιού. Οι κατσαρίδες, στην πράξη, μπορούν να κρυφτούν παντού και να τραφούν με οτιδήποτε.
Σε επίπεδο αποχετεύσεων και φρεατίων έξω από τα σπίτια μας, γνωρίζω ότι οι περισσότεροι δήμοι εφαρμόζουν τακτικά προγράμματα απεντομώσεων και μυοκτονιών. Ενδεχομένως, λόγω της ανθεκτικότητας που εμφανίζουν οι κατσαρίδες, θα ήταν χρήσιμο αυτά τα προγράμματα να εφαρμόζονται συντονισμένα και με μεγαλύτερη συχνότητα».
Ο Βλάσης Μπισμπίκης, εκπρόσωπος του Συνδέσμου Επιχειρήσεων Απεντομώσεων Μυοκτονιών Ελλάδος, αναφέρει: «Υπάρχουν ορισμένα βασικά μέτρα πρόληψης που μπορούν να συμβάλουν στο να μείνουν οι κατσαρίδες μακριά από το σπίτι. Αυτά είναι:
• Η τροφή είναι ο λόγος που οι κατσαρίδες πλησιάζουν το σπίτι. Γι’ αυτό πρέπει πρώτα απ’ όλα να φροντίζουμε την καθαριότητα. Ειδικά το βράδυ, δεν αφήνουμε άπλυτα πιάτα στον νεροχύτη, καθώς οι οσμές μπορεί να προσελκύσουν κατσαρίδες.
Δεν αφήνουμε, επίσης, τρόφιμα εκτεθειμένα ή συσκευασίες ανοιχτές σε κανένα σημείο του σπιτιού, αφού προσελκύουν τις κατσαρίδες.
• Σε όλες τις κατοικίες χρειάζεται να υπάρχουν σίτες στα παράθυρα, με ιδιαίτερη έμφαση στα ισόγεια, από όπου οι κατσαρίδες μπορούν να μπουν ευκολότερα.
• Οι περισσότερες κατσαρίδες δεν εισέρχονται στα σπίτια πετώντας, αλλά περπατώντας, και οι περισσότερες φτάνουν εκεί μέσω των αποχετεύσεων. Για τον λόγο αυτό, κλείνουμε τις πιθανές εισόδους προς το εσωτερικό, τοποθετώντας καπάκια στα σιφώνια του μπάνιου, του νιπτήρα, της μπανιέρας και αλλού.
• Συνιστάται προληπτική απεντόμωση στους εξωτερικούς και εσωτερικούς χώρους κατοικιών και πολυκατοικιών τουλάχιστον μία φορά τον χρόνο, όταν αρχίζει να ανεβαίνει η θερμοκρασία. Τα τελευταία χρόνια τα εντομοκτόνα έχουν μειωμένη τοξικότητα για τον άνθρωπο, γεγονός που τα καθιστά λιγότερο αποτελεσματικά απέναντι στις κατσαρίδες. Γι’ αυτό απαιτούνται τακτικές προληπτικές απεντομώσεις από ειδικούς, οι οποίοι γνωρίζουν τον σωστό τρόπο εφαρμογής».
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/news/katsarides-poso-anthektikes-echoyn-ginei-poia-einai-ta-vasika-metra-prolipsis/16033
