Η παχυσαρκία αποτελεί σπάνιο φαινόμενο στους κυνηγούς-τροφοσυλλέκτες Χάζντα της Τανζανίας και στους κτηνοτρόφους Τουβάν της Σιβηρίας, ενώ στις ανεπτυγμένες κοινωνίες είναι πλέον σημαντική απειλή για τη δημόσια υγεία. Πού οφείλεται αυτή η διαφορά;
Η επικρατούσα εξήγηση αποδίδει την «επιδημία» παχυσαρκίας στον συνδυασμό της καθιστικής ζωής με την υπερβολική πρόσληψη θερμίδων.
Μια νέα μελέτη, που συνέκρινε κοινωνίες από διάφορα μέρη του κόσμου, δείχνει ωστόσο πως η διατροφή έχει δεκαπλάσια επίδραση από τα επίπεδα σωματικής δραστηριότητας.
Η διατροφή επηρεάζει την παχυσαρκία περισσότερο από την άσκηση
Σύμφωνα με την ανάλυση που δημοσιεύεται στο PNAS, οι κάτοικοι των πλούσιων χωρών όντως καίνε λιγότερες θερμίδες από ανθρώπους αντίστοιχου βάρους σε φτωχότερες κοινωνίες.
Η απόκλιση, όμως, είναι πολύ μικρή για να δικαιολογήσει τα αυξημένα ποσοστά παχυσαρκίας στον ανεπτυγμένο κόσμο. Οι ερευνητές καταλήγουν ότι μεγαλύτερη σημασία έχει η ποσότητα που καταναλώνουμε παρά η ενέργεια που ξοδεύουμε με την κίνηση.
«Η ανάλυσή μας υποδεικνύει ότι η αυξημένη πρόσληψη ενέργειας είναι περίπου 10 φορές πιο σημαντική από τη φθίνουσα δαπάνη ενέργειας στη σύγχρονη κρίση παχυσαρκίας» γράφουν οι ερευνητές.
Πώς μετρήθηκαν η ενεργειακή δαπάνη και το σωματικό λίπος
Επικεφαλής της μεγάλης διεθνούς έρευνας ήταν ο Χέρμαν Πόντζερ, από το Πανεπιστήμιο Duke της Βόρειας Καρολίνας. Η ομάδα αξιοποίησε βάση δεδομένων με μετρήσεις 4.200 ανθρώπων από 34 πληθυσμούς, που αντιπροσώπευαν όλο το κοινωνικοοικονομικό φάσμα, από Αφρικανούς αγρότες έως στελέχη επιχειρήσεων στη Νορβηγία.
Οι συμμετέχοντες εξετάστηκαν ως προς το σωματικό λίπος και ήπιαν νερό που περιείχε βαριά ισότοπα υδρογόνου και οξυγόνου. Τα ισότοπα αποβάλλονται με την αναπνοή και τα ούρα, επιτρέποντας τον υπολογισμό της ημερήσιας ενεργειακής δαπάνης.
Η μέση ενεργειακή δαπάνη βρέθηκε σχεδόν ίδια στις διαφορετικές ομάδες. Αν και οι αγρότες και οι κυνηγοί-τροφοσυλλέκτες είναι πολύ πιο δραστήριοι από τους τυπικούς Δυτικούς, η πρόσληψη θερμίδων τους ήταν μόνο οριακά υψηλότερη.
Η θεωρία για την αντιστάθμιση της ενεργειακής δαπάνης
Το αποτέλεσμα μπορεί να μοιάζει απρόσμενο, συνάδει όμως με μια νεότερη θεωρία που εισήγαγε πρώτος ο Πόντζερ. Κατά τη θεωρία αυτή, ο οργανισμός ρυθμίζει την ενεργειακή δαπάνη μέσα σε ένα ορισμένο εύρος: όταν η καθημερινότητα απαιτεί πολλή ενέργεια —όπως για τους κυνηγούς που διανύουν μεγάλες αποστάσεις ακολουθώντας τα θηράματά τους— περιορίζει αντισταθμιστικά ορισμένες μη αναγκαίες βιολογικές διεργασίες, μεταξύ των οποίων και όσες σχετίζονται με την ανάπτυξη.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η σωματική άσκηση δύσκολα αυξάνει την ενεργειακή κατανάλωση σε βαθμό ικανό να αποτρέψει την παχυσαρκία.
Βασικός περιορισμός της έρευνας ήταν ότι το δείγμα περιλάμβανε κυρίως κατοίκους πλούσιων χωρών, με τους αγρότες και τους κυνηγούς-τροφοσυλλέκτες να εκπροσωπούνται λιγότερο. Ανεξάρτητοι ερευνητές, ωστόσο, έκριναν πειστική την ανάλυση, καθώς στηρίχθηκε σε αντικειμενικές μετρήσεις τόσο του σωματικού λίπους όσο και της ενεργειακής δαπάνης.
Ο Πόντζερ δήλωσε ότι οι πολιτικές κατά της παχυσαρκίας χρειάζεται να εστιάσουν στη μείωση των θερμίδων, κυρίως εκείνων που προέρχονται από υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα υψηλής ενεργειακής πυκνότητας. Διευκρίνισε, πάντως, ότι τα ευρήματα δεν δικαιολογούν την καθιστική ζωή: η άσκηση μπορεί να μην απομακρύνει τα περιττά κιλά, παραμένει όμως κρίσιμη για την υγεία.
*Από τον Βαγγέλη Πρατικάκη
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/ereyna-poso-epireazei-to-kathisio-tin-pachysarkia/16257
