Μελέτη που πραγματοποιήθηκε στη Σουηδία και διήρκεσε 25 χρόνια διαπίστωσε ότι η κατανάλωση γαλακτοκομικών με πολλά λιπαρά, όπως το τυρί και η κρέμα, συνδέεται με μικρότερο κίνδυνο άνοιας, μεταξύ άλλων και της νόσου Alzheimer. Για τα γαλακτοκομικά χαμηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά δεν καταγράφηκαν ανάλογα οφέλη για την εγκεφαλική υγεία.
Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η διατροφή ενδέχεται να σχετίζεται με τη γνωστική υγεία και να αλληλεπιδρά με γενετικούς παράγοντες κινδύνου. Χρειάζονται, ωστόσο, περισσότερες μελέτες για να αποσαφηνιστούν οι μηχανισμοί που βρίσκονται πίσω από αυτές τις συσχετίσεις.
Σε μακροχρόνια μελέτη, μια μεγάλη ομάδα ενηλίκων στη Σουηδία παρακολουθήθηκε για διάστημα έως 25 ετών. Στόχος ήταν να διερευνηθεί αν οι διαφορετικές κατηγορίες γαλακτοκομικών σχετίζονται με τον κίνδυνο εμφάνισης άνοιας.
- Διαβάστε επίσης: Άνοια: Το χόμπι που, σύμφωνα με γιατρό του Χάρβαρντ, μειώνει τον κίνδυνο έως 76%
Κατά την έναρξη της έρευνας, οι επιστήμονες κατέγραψαν αναλυτικά τη διατροφή των συμμετεχόντων, εξετάζοντας ειδικότερα την κατανάλωση γαλακτοκομικών με υψηλή ή χαμηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά. Στη συνέχεια διαπίστωσαν ποιοι εμφάνισαν άνοια, συμπεριλαμβανομένων της νόσου Alzheimer και της αγγειακής άνοιας.
Σύμφωνα με το βασικό εύρημα, όσοι κατανάλωναν μεγαλύτερες ποσότητες συγκεκριμένων γαλακτοκομικών με υψηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά —κυρίως τυριού και κρέμας— παρουσίαζαν χαμηλότερο συνολικό κίνδυνο άνοιας.
Επιπλέον, το τυρί με υψηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά συνδέθηκε με μειωμένο κίνδυνο αγγειακής άνοιας. Για άτομα χωρίς τον συγκεκριμένο γενετικό παράγοντα κινδύνου APOE ε4, συσχετίστηκε και με χαμηλότερο κίνδυνο νόσου Alzheimer.
Δεν εντοπίστηκε σαφής σχέση ανάμεσα στον κίνδυνο άνοιας και στα γαλακτοκομικά χαμηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά ή στα περισσότερα άλλα γαλακτοκομικά. Τα ευρήματα δείχνουν πως τα προϊόντα αυτής της κατηγορίας δεν συνδέονται όλα με τον ίδιο τρόπο με την υγεία του εγκεφάλου, χρειάζεται όμως προσεκτική ερμηνεία» εξηγεί η Δήμητρα Ευθυμιοπούλου, Διαιτολόγος-Διατροφολόγος.
Άνοια και γαλακτοκομικά: Η σημασία των ευρημάτων της μελέτης
Καθώς ο πληθυσμός γερνά, η άνοια εμφανίζεται όλο και συχνότερα, χωρίς να υπάρχουν σήμερα θεραπείες που να σταματούν ή να αναστρέφουν τη νόσο. Έτσι, οι ερευνητές εξετάζουν όλο και περισσότερο αν παράγοντες που μπορούν να τροποποιηθούν, όπως η διατροφή, ενδέχεται να βοηθούν στη διατήρηση της εγκεφαλικής υγείας σε βάθος χρόνου.
Πολλοί άνθρωποι περιλαμβάνουν τα γαλακτοκομικά στη διατροφή τους, όμως τα προϊόντα αυτά παρουσιάζουν σημαντικές διαφορές τόσο στην περιεκτικότητα σε λιπαρά όσο και στην επεξεργασία τους.
Τα αποτελέσματα προηγούμενων ερευνών για τα γαλακτοκομικά και τη γνωστική υγεία δεν είναι ομοιόμορφα, εν μέρει επειδή συχνά τα προϊόντα αντιμετωπίζονταν ως μία ενιαία κατηγορία. Για να αποσαφηνίσει το ζήτημα, η συγκεκριμένη μελέτη εξέτασε ξεχωριστά τους τύπους γαλακτοκομικών και την περιεκτικότητά τους σε λιπαρά.
Τα χαρακτηριστικά των συμμετεχόντων και η μεθοδολογία της έρευνας
Η ανάλυση αξιοποίησε στοιχεία από τη μελέτη Malmö Diet and Cancer, στην οποία συμμετείχαν ενήλικες ηλικίας 45 έως 73 ετών κατά την έναρξή της. Για να περιγράψουν τη συνήθη διατροφή τους, οι συμμετέχοντες συμπλήρωσαν ημερολόγιο τροφίμων 7 ημερών και ερωτηματολόγιο συχνότητας κατανάλωσης τροφίμων, ενώ έδωσαν πληροφορίες και σε εκτενή προσωπική συνέντευξη.
Οι πληροφορίες αυτές επέτρεψαν στους ερευνητές να υπολογίσουν την κατανάλωση κάθε είδους γαλακτοκομικού προϊόντος. Η παρακολούθηση συνεχίστηκε για έως 25 χρόνια· τα περιστατικά άνοιας καταγράφηκαν από εθνικά μητρώα υγείας, ενώ πολλές διαγνώσεις είχαν και κλινική επιβεβαίωση.
Η παρακολούθηση για μεγάλο χρονικό διάστημα έχει ιδιαίτερη αξία, επειδή περιορίζει την πιθανότητα τα αρχικά, μη αντιληπτά συμπτώματα της άνοιας να είχαν ήδη μεταβάλει τις διατροφικές επιλογές των συμμετεχόντων.
Τι έδειξε η μελέτη για τον συνολικό κίνδυνο άνοιας
Το πιο αξιοσημείωτο εύρημα ήταν η σύνδεση της μεγαλύτερης κατανάλωσης τυριού και κρέμας με υψηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά με χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας, ανεξάρτητα από την αιτία.
Συγκριτικά με όσους έτρωγαν πολύ μικρές ποσότητες, τα άτομα με τη μεγαλύτερη κατανάλωση τυριού υψηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά παρουσίασαν μέτρια, αλλά κλινικά σημαντική, μείωση του κινδύνου άνοιας. Αντίστοιχη τάση καταγράφηκε και για την κρέμα με πολλά λιπαρά: και στις δύο περιπτώσεις, η υψηλότερη κατανάλωση συνδεόταν γενικά με χαμηλότερο κίνδυνο.
Από την άλλη πλευρά, το τυρί και η κρέμα με χαμηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά δεν εμφάνισαν ανάλογες συσχετίσεις. Ούτε για άλλα γαλακτοκομικά —όπως το γάλα, τα ζυμωμένα προϊόντα και το βούτυρο— προέκυψε σταθερή σχέση με τον κίνδυνο άνοιας.
Τα ευρήματα δείχνουν ότι δεν είναι απαραίτητα ακριβές να αντιμετωπίζονται όλα τα «γαλακτοκομικά» ως μία ενιαία ομάδα. Για τη μακροπρόθεσμη υγεία του εγκεφάλου φαίνεται να μετρούν τόσο το είδος του προϊόντος όσο και η περιεκτικότητά του σε λιπαρά.
Άνοια: Οι διαφορές ανά τύπο και ο ρόλος της γενετικής προδιάθεσης
Η επιμέρους ανάλυση των διαφορετικών μορφών άνοιας έδειξε πως η κατανάλωση τυριού με υψηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά συσχετίστηκε ειδικότερα με μειωμένο κίνδυνο αγγειακής άνοιας, η οποία συνδέεται με διαταραχές στα αιμοφόρα αγγεία του εγκεφάλου.
Για τη νόσο Alzheimer, η συνολική συσχέτιση ήταν πιο αδύναμη. Όταν όμως οι ερευνητές συνεκτίμησαν τα γονίδια, διαπίστωσαν ότι στα άτομα χωρίς το αλληλόμορφο APOE ε4 —γονίδιο που συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο Alzheimer— η μεγαλύτερη κατανάλωση τυριού υψηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά συσχετίστηκε με μικρότερη πιθανότητα εμφάνισης της νόσου.
Το εύρημα αφήνει να εννοηθεί πως η διατροφή μπορεί να αλληλεπιδρά με τον γενετικό κίνδυνο, έτσι ώστε το πιθανό όφελος να μην είναι το ίδιο για όλους.
Αντίστροφες συσχετίσεις καταγράφηκαν και για την κρέμα με υψηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά, τόσο σε σχέση με τη νόσο Alzheimer όσο και με την αγγειακή άνοια. Το στοιχείο αυτό ενισχύει την πιθανότητα ορισμένα γαλακτοκομικά υψηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά να σχετίζονται με διεργασίες που αφορούν τη νευροεκφύλιση αλλά και την υγεία των αγγείων.
Πόσο ισχυρά είναι τα ευρήματα της μελέτης;
Οι ερευνητές έκαναν επιπλέον αναλύσεις για να διαπιστώσουν αν τα ευρήματα παρέμεναν σταθερά. Αφού απέκλεισαν τις περιπτώσεις άνοιας που εκδηλώθηκαν μέσα στα πρώτα 10 χρόνια της παρακολούθησης, οι συσχετίσεις με προστατευτικό χαρακτήρα έγιναν ισχυρότερες.
Το αποτέλεσμα αυτό ενισχύει την εκτίμηση ότι οι συσχετίσεις δεν εξηγούνται απλώς από αλλαγές στη διατροφή εξαιτίας πρώιμης γνωστικής έκπτωσης. Επίσης, η συνεκτίμηση άλλων παθήσεων και της χρήσης φαρμάκων δεν επηρέασε ουσιαστικά τα αποτελέσματα.
Όταν, αντίθετα, εξετάστηκαν μόνο όσοι δήλωσαν ότι διατήρησαν αμετάβλητη τη διατροφή τους διαχρονικά, ορισμένες συσχετίσεις ήταν ασθενέστερες. Το εύρημα αυτό δείχνει ότι η σταθερότητα των διατροφικών συνηθειών σε βάθος χρόνου ενδέχεται να επηρεάζει τις παρατηρούμενες σχέσεις.
Εξετάστηκε επίσης το ενδεχόμενο να αντικατασταθεί το τυρί ή η κρέμα υψηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά με άλλα τρόφιμα. Σύμφωνα με τις αναλύσεις αντικατάστασης, η επιλογή ορισμένων ειδών κρέατος ή άλλων γαλακτοκομικών στη θέση τους συνδέθηκε με αυξημένο κίνδυνο άνοιας. Τα ευρήματα υπογραμμίζουν τη σημασία της συνολικής διατροφής, αντί της αξιολόγησης ενός τροφίμου μεμονωμένα.
Πώς εξηγούνται τα ευρήματα για τα γαλακτοκομικά και την άνοια;
Επειδή η μελέτη είναι παρατηρησιακή (observational study), δεν αποδεικνύει ότι τα γαλακτοκομικά υψηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά μειώνουν άμεσα τον κίνδυνο άνοιας.
Ωστόσο, τα αποτελέσματα θέτουν ερωτήματα που αξίζει να διερευνηθούν. Το τυρί και η κρέμα με υψηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά συνδυάζουν διάφορα λιπαρά οξέα και άλλες ουσίες, ενώ καταναλώνονται ως στερεά ή ημιστερεά τρόφιμα· αυτά τα χαρακτηριστικά ενδέχεται να επηρεάζουν τον τρόπο επεξεργασίας τους από τον οργανισμό.
Το γεγονός ότι δεν προέκυψαν αντίστοιχα ευρήματα για τα γαλακτοκομικά χαμηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά μπορεί να σημαίνει ότι η μείωση των λιπαρών αφαιρεί συστατικά που ενδέχεται να έχουν ωφέλιμη δράση. Παράλληλα, δεν αποκλείεται να παίζουν ρόλο και άλλοι παράγοντες του τρόπου ζωής που συνδέονται με την επιλογή ορισμένων τροφίμων.
«Η μελέτη αυτή, με προοπτικό σχεδιασμό και διάρκεια 25 ετών, υποδηλώνει ότι η μεγαλύτερη κατανάλωση συγκεκριμένων γαλακτοκομικών με υψηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά —κυρίως τυριού και κρέμας— σχετίζεται με χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας σε μεγαλύτερη ηλικία.
»Οι συσχετίσεις με χαμηλότερο κίνδυνο ήταν εντονότερες για την αγγειακή άνοια και για τη νόσο Alzheimer σε άτομα χωρίς σημαντικό γενετικό παράγοντα κινδύνου. Αντίθετα, δεν διαπιστώθηκε σαφής σύνδεση του κινδύνου άνοιας με τα γαλακτοκομικά χαμηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά ή με τα περισσότερα άλλα γαλακτοκομικά προϊόντα.
»Τα αποτελέσματα τονίζουν ότι χρειάζεται να εξετάζονται όχι μόνο οι συνολικές ποσότητες γαλακτοκομικών, αλλά και το είδος τους και η περιεκτικότητά τους σε λιπαρά.
»Παρότι η μελέτη δεν αποδεικνύει αιτιώδη σχέση, θέτει υπό αμφισβήτηση την απλουστευτική αντίληψη ότι κάθε είδος διατροφικού λίπους βλάπτει τον εγκέφαλο. Χρειάζεται περισσότερη έρευνα για να αποσαφηνιστούν οι μηχανισμοί και να εξεταστεί αν οι παρατηρούμενες συσχετίσεις πρέπει να ληφθούν υπόψη στις μελλοντικές διατροφικές συστάσεις» καταλήγει η κ. Ευθυμιοπούλου.
Φωτογραφία: istock
Τα βασικά σημεία της μελέτης
- Σουηδική έρευνα διάρκειας 25 ετών συσχέτισε την κατανάλωση γαλακτοκομικών με πολλά λιπαρά, όπως τυρί και κρέμα, με μικρότερο κίνδυνο άνοιας, μεταξύ άλλων και της νόσου Alzheimer.
- Τα προϊόντα με χαμηλότερη περιεκτικότητα σε λιπαρά, αντίθετα, δεν φαίνεται να συνδέονται με ανάλογα οφέλη για την εγκεφαλική υγεία.
- Σύμφωνα με τα ευρήματα, η διατροφή ενδέχεται να αλληλεπιδρά με γενετικούς παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο, όπως το γονίδιο APOE ε4, και να επηρεάζει την εκδήλωση της άνοιας.
- Οι ερευνητές επισήμαναν ότι ο τύπος και τα λιπαρά των γαλακτοκομικών έχουν σημασία για την υγεία του εγκεφάλου, γι’ αυτό και τα προϊόντα αυτά δεν θα πρέπει να θεωρούνται μία ενιαία κατηγορία.
- Τα αποτελέσματα στηρίζουν την άποψη ότι η μακροχρόνια διατροφή μπορεί να επηρεάζει ουσιαστικά τη γνωστική υγεία. Ωστόσο, χρειάζεται περαιτέρω έρευνα για να αποσαφηνιστούν οι μηχανισμοί πίσω από αυτές τις συσχετίσεις.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/diatrofi/anoia-to-thaymatoyrgo-tyri-poy-thorakizei-ton-egkefalo-apokalypseis-apo-ereyna-25-eton/17647
