Δύσκολοι συγγενείς: Πότε χρειάζεται να βάλουμε όρια για να προστατεύσουμε τα παιδιά;

Οι οικογενειακές σχέσεις έχουν σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη των παιδιών. Τι γίνεται, όμως, όταν αντί για αγάπη και αίσθημα ασφάλειας, κάποιοι συγγενείς προκαλούν αμηχανία, ένταση ή στενοχώρια; Τότε οι γονείς καλούνται να διαχειριστούν ένα δύσκολο δίλημμα: πώς θα διατηρήσουν τους οικογενειακούς δεσμούς, χωρίς να αγνοήσουν τις συναισθηματικές ανάγκες των παιδιών τους;

Η συγγενική σχέση από μόνη της δεν καθιστά αποδεκτή κάθε συμπεριφορά. Οι διαφωνίες μεταξύ των μελών μιας οικογένειας είναι αναμενόμενες, όμως σε ορισμένες περιστάσεις οι γονείς οφείλουν να παρέμβουν και να ορίσουν ξεκάθαρα όρια.

Πότε η συμπεριφορά των δύσκολων συγγενών γίνεται πρόβλημα;

Μια διαφορετική άποψη δεν είναι αυτομάτως ανησυχητική. Για παράδειγμα, η επιμονή ενός παππού να προσφέρει ακόμη ένα γλυκό στο εγγόνι του ή οι διαφορετικές αντιλήψεις μιας θείας για την ανατροφή δεν συνιστούν κατ’ ανάγκη αρνητική επιρροή.

Το ζήτημα γίνεται πιο σοβαρό όταν συγκεκριμένες συμπεριφορές επαναλαμβάνονται και έχουν αντίκτυπο στην ψυχική κατάσταση του παιδιού.

Ενδεικτικά, ένας συγγενής ενδέχεται:

• Να μειώνει ή να κατακρίνει επανειλημμένα το παιδί, ακόμη κι αν παρουσιάζει τα σχόλια ως αστεία.
• Να παραβλέπει τα όριά του και να επιμένει σε φιλιά ή αγκαλιές, ενώ το παιδί δεν τα θέλει.
• Να το βάζει διαρκώς σε σύγκριση με άλλα παιδιά.
• Να αμφισβητεί τους γονείς μπροστά του και έτσι να το μπερδεύει.
• Να επιστρατεύει τις ενοχές, ώστε να αποσπάσει την προσοχή ή τη συνεργασία του.

Οι παραπάνω πράξεις δεν αποδεικνύουν αναγκαστικά ότι ο συγγενής έχει κακή πρόθεση. Καθοριστικό, ωστόσο, είναι όχι μόνο το τι επιδιώκει ο ενήλικος, αλλά και το πώς αισθάνεται το παιδί μέσα σε αυτή τη σχέση.

Ποιες ενδείξεις δυσφορίας των παιδιών χρειάζονται προσοχή

Τα παιδιά δεν έχουν πάντα τη δυνατότητα να περιγράψουν λεκτικά όσα τα αναστατώνουν. Συχνά, η συμπεριφορά τους γίνεται ο τρόπος με τον οποίο φανερώνουν τη δυσφορία τους.

Ενδέχεται, για παράδειγμα, να αποφεύγουν να επισκεφθούν ορισμένους συγγενείς, να μην μιλούν σχεδόν καθόλου όταν είναι μαζί τους ή να δείχνουν μεγάλη ανησυχία πριν από μια οικογενειακή συγκέντρωση.

Μια άρνηση ή μια μεταβολή στη διάθεση δεν σημαίνει από μόνη της ότι υπάρχει προβληματική σχέση. Μπορεί, όμως, να δώσει στους γονείς την αφορμή να παρατηρήσουν τη συμπεριφορά του παιδιού, να το ακούσουν και να διερευνήσουν τι το απασχολεί.

Αντί να του πούμε «πρέπει να πας γιατί είναι η γιαγιά σου» ή «μη στενοχωρείς τον θείο σου», μπορούμε να το ρωτήσουμε πώς νιώθει και ποιο είναι αυτό που το δυσκολεύει.

Η οριοθέτηση δεν συνεπάγεται πάντα διακοπή της επαφής

Η απομάκρυνση δεν αποτελεί τη μοναδική λύση όταν έχουμε να κάνουμε με δύσκολους συγγενείς. Συχνά, μπορούμε αρχικά να δηλώσουμε καθαρά ποιες συμπεριφορές δεν δεχόμαστε.

Μπορούμε, για παράδειγμα, να πούμε ήρεμα αλλά με σταθερότητα ότι δεν δεχόμαστε σχόλια για την εμφάνιση ή τις ικανότητες του παιδιού, ότι δεν το εξαναγκάζουμε σε σωματική τρυφερότητα και ότι οι γονείς αποφασίζουν για την ανατροφή του.

Για να έχουν αποτέλεσμα, τα όρια χρειάζεται να εφαρμόζονται με συνέπεια. Αν, παρά τις επανειλημμένες συζητήσεις, η συμπεριφορά δεν αλλάξει, μπορούμε να μειώσουμε τη διάρκεια των επισκέψεων, να παρευρισκόμαστε στις συναντήσεις ή να σκεφτούμε ξανά πόσο συχνά θα υπάρχει επαφή.

Αν υπάρχει εκφοβισμός ή κάποια άλλη σοβαρή απειλή για την ασφάλεια του παιδιού, η προτεραιότητα είναι αυτονόητα η προστασία του και όχι η διατήρηση των οικογενειακών ισορροπιών.

Τι διδάσκονται τα παιδιά όταν οι γονείς θέτουν όρια;

Ο τρόπος που αντιμετωπίζουμε τις δύσκολες σχέσεις μέσα στην οικογένεια μπορεί να διδάξει πολλά στα παιδιά μας.

Όταν παρατηρούν τους γονείς τους να υπερασπίζονται τις ανάγκες τους με σταθερότητα και σεβασμό, αντιλαμβάνονται ότι μπορούν να εκφράζουν τη δυσφορία τους, να λένε «όχι» και να ζητούν από τους άλλους να τηρούν τα προσωπικά τους όρια.

Επιπλέον, μαθαίνουν πως είναι δυνατό να αγαπάμε έναν άνθρωπο, χωρίς να εγκρίνουμε κάθε συμπεριφορά του. Η αγάπη και ο σεβασμός δεν απαιτούν να δεχόμαστε χωρίς όρους όλα όσα κάνει κάποιος.

Σκοπός, λοιπόν, δεν είναι να προστατευτούν τα παιδιά από κάθε διαφωνία στην οικογένεια, αλλά να μεγαλώσουν κατανοώντας ότι όλες οι σχέσεις —ακόμη και οι στενότερες— χρειάζονται σεβασμό και από τις δύο πλευρές.