Γιατί η μυρωδιά της μαμάς είναι τόσο σημαντική για το βρέφος;

Ένα νεογέννητο μπορεί να μην έχει ακόμη πλήρως ανεπτυγμένη όραση, αλλά δεν γνωρίζει τα πάντα γύρω του για πρώτη φορά. Κάποιοι ήχοι, γεύσεις και οσμές είναι ήδη γνώριμοι, με τη μυρωδιά της μητέρας να ξεχωρίζει. Η όσφρηση λειτουργεί από τη γέννηση, ενώ η επαφή με οσφρητικά ερεθίσματα αρχίζει και νωρίτερα: το έμβρυο εκτίθεται, μέσω του αμνιακού υγρού, σε ουσίες που μεταφέρουν οσμές και γεύσεις. Συνεπώς, όταν γεννιέται, το μωρό έχει ήδη τις πρώτες αισθητηριακές εμπειρίες του και δεν ξεκινά να γνωρίζει τον κόσμο από το μηδέν.

Η όσφρηση του μωρού αρχίζει να αναπτύσσεται πριν από τη γέννηση

Όσο διαρκεί η εγκυμοσύνη, το έμβρυο εκτίθεται σε χημικά ερεθίσματα που συνδέονται με το περιβάλλον και τη διατροφή της μητέρας. Οι εμπειρίες αυτές εκτιμάται ότι βοηθούν στην πρώιμη εξοικείωσή του με ορισμένες οσμές.

Από τις πρώτες ημέρες μετά τη γέννηση, τα μωρά μπορούν να ξεχωρίζουν μυρωδιές που τους είναι γνώριμες και να δείχνουν προτίμηση σε κάποιες από αυτές. Ανάμεσα στα σημαντικά ερεθίσματα βρίσκεται, για παράδειγμα, η οσμή του μητρικού γάλακτος.

Η μητέρα δεν αναγνωρίζεται από το μωρό μόνο μέσω της όσφρησης. Στην αναγνώριση συμμετέχουν διάφορες αισθήσεις, μεταξύ των οποίων η ακοή και η αφή, καθώς και η όραση που αναπτύσσεται σταδιακά. Παρ’ όλα αυτά, η όσφρηση αποτελεί έναν από τους πρώτους τρόπους με τους οποίους το βρέφος διακρίνει ό,τι του είναι οικείο από ό,τι δεν γνωρίζει.

Πώς η μυρωδιά προσανατολίζει το νεογέννητο προς το γάλα

Η σύνδεση της όσφρησης του νεογέννητου με τη σίτιση είναι ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία της.

Οι οσμές του μητρικού γάλακτος και της περιοχής του μαστού προκαλούν ανταπόκριση στα νεογέννητα. Μπορούν να τα βοηθήσουν να κατευθυνθούν προς την τροφή, ιδίως τις πρώτες ώρες μετά τον τοκετό. Έτσι, η όσφρηση συμπληρώνει τα φυσικά αντανακλαστικά που σχετίζονται με την αναζήτηση και τον θηλασμό.

Όταν μπορεί να γίνει με ασφάλεια, η επαφή δέρμα με δέρμα αμέσως μετά τη γέννηση δίνει στο μωρό τη δυνατότητα να νιώσει τη ζεστασιά και την αφή της μητέρας του και να μυρίσει τις φυσικές οσμές της. Η επαφή αυτή μπορεί, παράλληλα, να βοηθήσει στην έναρξη του θηλασμού.

Μπορεί η οικεία μυρωδιά να βοηθήσει το μωρό να ηρεμήσει;

Σε ορισμένες συνθήκες, οι γνώριμες οσμές φαίνεται πως επηρεάζουν τη συμπεριφορά των νεογέννητων. Πειραματικές έρευνες έχουν μελετήσει αν η έκθεση σε μυρωδιές της μητέρας σχετίζεται με μεταβολές στο κλάμα, στην εγρήγορση ή στην αντίδραση των μωρών σε δυσάρεστα ερεθίσματα. Τα ευρήματα δείχνουν ότι η μητρική οσμή ενδέχεται να λειτουργεί καθησυχαστικά ως αισθητηριακό ερέθισμα. Η επίδραση, όμως, διαφέρει από μωρό σε μωρό και δεν εξασφαλίζει ότι θα σταματήσει το κλάμα. Η ηρεμία του βρέφους επηρεάζεται και από άλλες ανάγκες ή συνθήκες: μπορεί να πεινάει, να νυστάζει, να χρειάζεται αλλαγή πάνας, να νιώθει δυσφορία ή να ζητά σωματική επαφή.

Η οσμή που αναγνωρίζει το μωρό αποτελεί ένα ακόμη μέρος της σχέσης που καλλιεργείται καθημερινά μέσα από τη φροντίδα.

Τι ισχύει για τα βρέφη που τρέφονται χωρίς θηλασμό;

Η όσφρηση έχει σημασία και για τα μωρά που δεν θηλάζουν. Ένα βρέφος που τρέφεται με μπιμπερό μπορεί να συνηθίσει τη φυσική μυρωδιά των ανθρώπων που το φροντίζουν, καθώς το κρατούν, το ταΐζουν και περνούν χρόνο μαζί του.

Η αίσθηση ασφάλειας και εμπιστοσύνης δεν στηρίζεται σε μία μόνο αίσθηση, ούτε καθορίζεται από τον τρόπο σίτισης. Χτίζεται με φροντίδα που προσφέρεται σταθερά και ανταποκρίνεται στις ανάγκες του μωρού, αλλά και με επαναλαμβανόμενες στιγμές εγγύτητας.

Η μυρωδιά ως ένας διακριτικός τρόπος επικοινωνίας

Όταν έχουμε το μωρό στην αγκαλιά, συχνά προσέχουμε τη φωνή, το βλέμμα και το άγγιγμά μας. Λιγότερο συχνά σκεφτόμαστε ότι και η δική μας μυρωδιά συμμετέχει σε αυτή την εμπειρία.

Για το βρέφος, οι αισθήσεις δεν λειτουργούν μεμονωμένα. Η φωνή που γνωρίζει, η ζεστασιά του σώματος, το απαλό άγγιγμα και η οικεία μυρωδιά συνθέτουν διαφορετικά ερεθίσματα, τα οποία με τον καιρό συνδέονται με τη φροντίδα.

Ίσως αυτό να είναι και το πιο ενδιαφέρον: πριν ακόμη μπορέσει το μωρό να πει «μαμά», έχει ήδη αρχίσει να αναγνωρίζει εκείνον που το φροντίζει με τρόπους που δεν χρειάζονται λόγια.