Νευρικό σύστημα: Μπορεί να «θεραπευτεί» η απορρύθμιση ή είναι διαδικτυακή υπερβολή;

Ο όρος «απορρυθμισμένο νευρικό σύστημα» είναι δημοφιλής στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αλλά δεν αποτελεί επίσημη ιατρική ή ψυχιατρική διάγνωση. Οι ειδικοί εξηγούν τι περιγράφει, ποια σημάδια μπορεί να σχετίζονται με αυτό και ποιες πρακτικές μπορούν να βοηθήσουν στην αντιμετώπιση του στρες.

Τι σημαίνει «απορρυθμισμένο νευρικό σύστημα»;

Η απορρύθμιση του νευρικού συστήματος δεν είναι επίσημη διάγνωση και δεν υπάρχει ένας καθιερωμένος ορισμός. Ωστόσο, οι ειδικοί ψυχικής υγείας χρησιμοποιούν τον όρο για να περιγράψουν ένα νευρικό σύστημα που δυσκολεύεται να επιστρέψει σε κατάσταση ηρεμίας μετά από μια πραγματική ή αντιληπτή απειλή.

Μία από τις λειτουργίες του νευρικού συστήματος είναι η αυτοπροστασία. Όταν αντιμετωπίζουμε μια απειλή, το συμπαθητικό νευρικό σύστημα ενεργοποιεί την αντίδραση «μάχη, φυγή ή πάγωμα». Όταν η απειλή περάσει, το παρασυμπαθητικό νευρικό σύστημα συμβάλλει στην επαναφορά του σώματος σε κατάσταση ηρεμίας. Αν κάποιος παραμένει σε κατάσταση συναγερμού ακόμη κι αφού έχει παρέλθει ο κίνδυνος, ενδέχεται να δυσκολεύεται να επιστρέψει στη συνήθη ισορροπία του.

«Το τραύμα και το χρόνιο στρες θεωρείται ότι συμβάλλουν σημαντικά στην απορρύθμιση του νευρικού συστήματος, επειδή κρατούν το σώμα σε λειτουργία σαν να απειλείται για μεγάλα χρονικά διαστήματα», λέει ο Mitchell Hale, L.C.S.W., θεραπευτής στο Sawtelle Psychotherapy Group. «Αυτό μπορεί να δυσκολεύει την επιστροφή σε κατάσταση ηρεμίας, επειδή το σώμα μας είναι σχεδιασμένο να παραμένει σε κατάσταση μάχης, φυγής ή παγώματος μόνο για περιορισμένο χρονικό διάστημα».

Δεν υπάρχει ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα ή επίπεδο δυσφορίας που να απορρυθμίζει το νευρικό σύστημα όλων. Η αντίδραση εξαρτάται από το άτομο και τις συνθήκες. «Όλοι διαχειριζόμαστε το στρες διαφορετικά. Ένα γεγονός ή μια παρατεταμένη περίοδος στρες μπορεί να είναι τραυματική για κάποιον, ενώ ένα άλλο άτομο να επηρεαστεί ελάχιστα», αναφέρει ο Hale. «Κάποιοι μπορεί να μεγαλώνουν σε περιβάλλοντα με χρόνιο στρες και να θεωρούν φυσιολογικό να βρίσκονται διαρκώς σε εγρήγορση».

Ποια σημάδια μπορεί να σχετίζονται με την απορρύθμιση;

Όταν το νευρικό σύστημα δεν επανέρχεται εύκολα, μπορεί να είναι δύσκολο να νιώσουμε ασφάλεια και ξεκούραση, ακόμη και σε στιγμές που είναι ήρεμες. Σύμφωνα με την Bonnie J. Mitchell, D.B.H., L.P.C.C., κλινική διευθύντρια στο The Mental Health and Stabilization Center of Sacramento, η απορρύθμιση μπορεί να εκδηλώνεται ως παρατεταμένη κατάσταση υπερέντασης, ως αίσθημα «απενεργοποίησης» ή με εναλλαγές ανάμεσα στα δύο.

Η υπερένταση, δηλαδή η παρατεταμένη ενεργοποίηση του συμπαθητικού νευρικού συστήματος, μπορεί να συνοδεύεται από:

• ταχυκαρδία
• ρηχή αναπνοή από το στήθος
• σφιγμένους ώμους ή σαγόνι
• γαστρεντερικά συμπτώματα, όπως φούσκωμα ή δυσκοιλιότητα
• θολή σκέψη, ευερεθιστότητα, άγχος, υπερεπαγρύπνηση και δυσκολία στη χαλάρωση

«Αυτά τα συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν όταν τα επινεφρίδια απελευθερώνουν παρατεταμένα κορτιζόλη και αδρεναλίνη, κατευθύνοντας τη ροή του αίματος μακριά από όργανα που δεν είναι απαραίτητα για την άμεση επιβίωση, όπως το πεπτικό σύστημα, και προς τους σκελετικούς μυς», εξηγεί η Mitchell.

Η κατάσταση «απενεργοποίησης», που περιγράφεται ως κυριαρχία του ραχιαίου πνευμονογαστρικού κλάδου, μπορεί να περιλαμβάνει:

• έντονη κόπωση
• θολή σκέψη
• χαμηλή αρτηριακή πίεση
• μυϊκή αδυναμία
• νωθρή πέψη
• αίσθημα αποστασιοποίησης ή αποπροσωποποίησης, απελπισία και έλλειψη κινήτρου

«Όταν η έντονη διέγερση λόγω στρες συνεχίζεται για υπερβολικά μεγάλο διάστημα χωρίς ανακούφιση, ο εγκέφαλος ενεργοποιεί μια προστατευτική αντίδραση ακινητοποίησης για να εξοικονομήσει ενέργεια», λέει η Mitchell.

Μπορεί να «θεραπευτεί» ένα απορρυθμισμένο νευρικό σύστημα;

Η πλήρης εξάλειψη του στρες δεν είναι ρεαλιστική, σύμφωνα με τη Mitchell. Ο στόχος δεν είναι να μην εμφανιστούν ξανά ερεθίσματα που προκαλούν στρες, αλλά να ενισχυθεί η ευελιξία του νευρικού συστήματος: να μπορεί το σώμα να κινητοποιείται όταν χρειάζεται και στη συνέχεια να επιστρέφει ομαλά σε αίσθημα ασφάλειας.

«Η θεραπεία του νευρικού συστήματος δεν σημαίνει ότι δημιουργούμε μια ζωή χωρίς ερεθίσματα που μας πυροδοτούν», αναφέρει η Mitchell. «Σημαίνει ότι μαθαίνουμε στο σώμα πως το στρες είναι μια κατάσταση που μπορούμε να διασχίσουμε, ώστε να αντιμετωπίζουμε γεγονότα υψηλού στρες χωρίς να περνάμε αυτόματα σε αντίδραση επιβίωσης». Με αυτή την έννοια, δεν πρόκειται για «ίαση» που εξαλείφει το στρες ή αποτρέπει κάθε μελλοντική αντίδραση, αλλά για την εκμάθηση καλύτερης διαχείρισής του.

Ο Hale προτείνει την αναζήτηση επαγγελματία ψυχικής υγείας για τεκμηριωμένες θεραπευτικές παρεμβάσεις σε περιπτώσεις άγχους, κατάθλιψης και διαταραχής μετατραυματικού στρες (PTSD). Σε αυτές περιλαμβάνονται η γνωσιακή αναδόμηση, η ενσυνειδητότητα, η ενσυνείδητη κίνηση, η γνωσιακή αποστασιοποίηση, η θεραπεία γνωσιακής επεξεργασίας και η EMDR.

«Αυτές οι παρεμβάσεις έχει αποδειχθεί ότι μειώνουν τη δυσφορία, αμφισβητώντας τρόπους σκέψης που ενισχύουν το άγχος και την κατάθλιψη, επιβλαβείς πεποιθήσεις που αναπτύχθηκαν μετά από τραυματικές εμπειρίες και βοηθώντας το άτομο να κατανοήσει τα συναισθήματά του, να αποστασιοποιηθεί από επώδυνες σκέψεις και να προσεγγίσει με ασφάλεια τραυματικές αναμνήσεις και να τις επεξεργαστεί αποτελεσματικά», λέει ο Hale.

Υπάρχουν επίσης πρακτικές που μπορεί να δοκιμάσει κανείς μόνος του. Ωστόσο, η επαγγελματική υποστήριξη είναι σημαντική όταν το στρες έχει γίνει χρόνιο, όταν δυσκολεύει τη φροντίδα του εαυτού ή όταν παρατηρούνται σημαντικές αλλαγές στην καθημερινή λειτουργικότητα και οι συνήθεις τρόποι επαναφοράς δεν βοηθούν.

Πρακτικές που μπορεί να βοηθήσουν στην ηρεμία του νευρικού συστήματος

1. Βαθιά αναπνοή

Πώς γίνεται: Πάρτε δύο γρήγορες εισπνοές από τη μύτη και έπειτα εκπνεύστε αργά και παρατεταμένα από το στόμα.

Γιατί μπορεί να βοηθήσει: Οι παρατεταμένες εκπνοές διεγείρουν το πνευμονογαστρικό νεύρο και απελευθερώνουν έναν χημικό αγγελιοφόρο, την ακετυλοχολίνη, που επιβραδύνει γρήγορα τον καρδιακό ρυθμό και στέλνει στον εγκέφαλο σήμα ασφάλειας.

2. Σωματική γείωση και αλλαγές θερμοκρασίας

Πώς γίνεται: Τοποθετήστε ένα δροσερό πανί στο μέτωπο ή στον αυχένα ή αγκαλιάστε σφιχτά τους ώμους σας, έχοντας τα πέλματα σταθερά στο έδαφος.

Γιατί μπορεί να βοηθήσει: Το κρύο ερέθισμα μειώνει τον καρδιακό ρυθμό, ενώ η σταθερή σωματική πίεση μπορεί να βοηθήσει το αποπροσανατολισμένο άτομο να επανασυνδεθεί με το παρόν.

3. Σταθερή ρουτίνα και ευθυγράμμιση με τον κιρκάδιο ρυθμό

Πώς γίνεται: Εκτεθείτε στο φυσικό φως μέσα στα πρώτα 30 λεπτά μετά το ξύπνημα και διατηρήστε σταθερές ώρες ύπνου και γευμάτων.

Γιατί μπορεί να βοηθήσει: Το αυτόνομο νευρικό σύστημα ανταποκρίνεται θετικά στην προβλεψιμότητα του περιβάλλοντος, ενώ τα σταθερά κιρκάδια ερεθίσματα μπορεί να μειώσουν την εγρήγορση σε κατάσταση ηρεμίας.

Αν το στρες είναι χρόνιο ή επηρεάζει την καθημερινή λειτουργικότητα, οι αποφάσεις για την αντιμετώπισή του πρέπει να λαμβάνονται σε συνεργασία με γιατρό ή επαγγελματία ψυχικής υγείας.