Μια αρνητική φράση που αξίζει να μάθουμε στα παιδιά μας

«Δεν το γνωρίζω». «Έκανα λάθος». «Δεν το είχα σκεφτεί έτσι». Αυτές οι φράσεις μοιάζουν απλές, αλλά ένα παιδί μπορεί να δυσκολεύεται να τις εκφράσει. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα όταν πιστεύει πως πρέπει να είναι καλός μαθητής, να έχει πάντοτε τις σωστές απαντήσεις ή να αποδεικνύει διαρκώς τι μπορεί να κάνει.

Ωστόσο, η μάθηση δεν προϋποθέτει ότι ξέρουμε τα πάντα. Χρειάζεται να είμαστε έτοιμοι να παραδεχτούμε τι δεν γνωρίζουμε ακόμη και να προσπαθήσουμε να το καταλάβουμε. Σε αυτό ακριβώς αναφέρεται η διανοητική ταπεινότητα: στην αναγνώριση ότι οι γνώσεις και οι απόψεις μας ενδέχεται να μην είναι πάντοτε ορθές, καθώς και στην προθυμία να ακούμε τους άλλους και να δεχόμαστε νέες ιδέες.

Τι σημαίνει διανοητική ταπεινότητα και ποια είναι η σημασία της;

Η διανοητική ταπεινότητα δεν απαιτεί από ένα παιδί να αμφιβάλλει διαρκώς για τον εαυτό του ούτε να μειώνει τις ικανότητές του. Μπορεί, αντίθετα, να νιώθει βέβαιο για όσα γνωρίζει, χωρίς να πιστεύει ότι έχει πάντοτε δίκιο. Καθώς καλλιεργεί αυτή τη στάση, το παιδί μπορεί να μάθει σταδιακά να:

• Παραδέχεται ότι κάτι δεν το γνωρίζει, χωρίς να νιώθει ντροπή.
• Αναγνωρίζει τα λάθη του και επιδιώκει να τα διορθώσει.
• Ακούει απόψεις που διαφέρουν από τη δική του χωρίς να νιώθει ότι απειλείται.
• Απευθύνεται σε άλλους για βοήθεια όταν αντιμετωπίζει δυσκολίες.
• Βλέπει τη γνώση ως μια διαδικασία ανακάλυψης που συνεχίζεται.

Οι παραπάνω δεξιότητες έχουν αξία πέρα από τη σχολική ζωή. Είναι δυνατόν να στηρίξουν τα παιδιά στις φιλίες και στις σχέσεις τους με την οικογένεια, αλλά και στις επιλογές που θα κληθούν να κάνουν αργότερα, όταν ενηλικιωθούν.

Πώς το λάθος μπορεί να μετατραπεί σε μαθησιακή ευκαιρία

Δεν είναι λίγα τα παιδιά που διστάζουν να απαντήσουν λάθος μπροστά στην τάξη. Φοβούνται μήπως οι συμμαθητές τους τα κοροϊδέψουν ή ο εκπαιδευτικός συμπεράνει ότι δεν έχουν προετοιμαστεί επαρκώς. Σε ένα περιβάλλον όπου κυριαρχούν οι βαθμοί, οι επιδόσεις και η ανάδειξη του καλύτερου, το παιδί ενδέχεται να νοιάζεται περισσότερο για την εικόνα του στους άλλους παρά για τη μάθηση. Όταν, αντίθετα, αναγνωρίζονται η προσπάθεια, η κατανόηση και η πρόοδος, τα λάθη μπορούν να ενταχθούν στη μαθησιακή πορεία.

Επιπλέον, επιστημονικά στοιχεία δείχνουν ότι οι συνθήκες μέσα στην τάξη και, ευρύτερα, το σχολικό περιβάλλον ενδέχεται να επηρεάζουν την προθυμία των μαθητών να παραδέχονται τα λάθη τους και όσα δεν γνωρίζουν.

Πέντε τρόποι να στηρίξουμε το παιδί ώστε να μη φοβάται τα λάθη

Η διανοητική ταπεινότητα δεν αναπτύσσεται αποκλειστικά στο σχολείο. Η ζωή στο σπίτι δίνει πολλές καθημερινές αφορμές για να καταλάβουν τα παιδιά πως δεν είναι απαραίτητο να γνωρίζουν πάντοτε τη σωστή απάντηση.

1. Δεν αντιμετωπίζουμε κάθε λάθος σαν αποτυχία

Όταν το παιδί απαντήσει λάθος σε μια άσκηση, μπορούμε να στρέψουμε τη συζήτηση από το αποτέλεσμα σε ερωτήματα όπως «Τι πιστεύεις ότι σε δυσκόλεψε;» ή «Πώς θα μπορούσαμε να το δοκιμάσουμε διαφορετικά;». Με αυτόν τον τρόπο το ενθαρρύνουμε να αναζητήσει εναλλακτικές, αντί να φοβάται να ξαναπροσπαθήσει.

1. Φανερώνουμε πως κάνουν λάθη και οι ενήλικες

Δεν είναι ανάγκη να δείχνουμε στο παιδί ότι δεν σφάλλουμε ποτέ. Αν συμβεί να κάνουμε λάθος, μπορούμε να το αναγνωρίσουμε και να του πούμε τι σκοπεύουμε να κάνουμε για να το διορθώσουμε. Έτσι διαπιστώνει έμπρακτα ότι η παραδοχή ενός λάθους δείχνει υπευθυνότητα.

1. Δίνουμε χώρο στις ερωτήσεις

Αν το παιδί ρωτήσει κάτι που για εμάς είναι αυτονόητο, δεν το κάνουμε να νιώσει άσχημα. Μπορούμε να αποφύγουμε το «Μα καλά, δεν το ξέρεις αυτό;» και να απαντήσουμε «Ωραία ερώτηση! Ας το ψάξουμε μαζί». Έτσι καλλιεργούμε την περιέργειά του και το ενδιαφέρον του για τη γνώση.

1. Δεν κρίνουμε μόνο με βάση τους βαθμούς

Οι βαθμοί στο σχολείο είναι σημαντικοί, όμως δεν αποτυπώνουν από μόνοι τους όσα έχει μάθει ένα παιδί. Μπορούμε επίσης να επισημαίνουμε την επιμονή και την προσπάθειά του, την πρόοδο που κάνει και το ότι ζητά βοήθεια όταν τη χρειάζεται.

1. Καλλιεργούμε την ακρόαση διαφορετικών απόψεων

Στις συζητήσεις της καθημερινότητας μπορούμε να δείχνουμε ότι το ίδιο θέμα είναι δυνατόν να το αντιλαμβάνονται διαφορετικά δύο άνθρωποι. Παροτρύνουμε το παιδί να μοιράζεται το σκεπτικό του και παράλληλα να ακούει τους άλλους. Δεν απαιτείται να έχουμε κοινή άποψη για να μιλάμε με σεβασμό.