Εργασιακή εξουθένωση: Ποιοι παράγοντες αυξάνουν τον κίνδυνο – Πότε πρέπει να ζητήσετε βοήθεια

Η εργασιακή εξουθένωση (burnout) είναι ένα σύνθετο φαινόμενο, το οποίο συνδέεται με το χρόνιο στρες στον χώρο εργασίας και ενδέχεται να επιβαρύνει σημαντικά τη σωματική και την ψυχική υγεία.

Στα κύρια γνωρίσματά της συγκαταλέγονται η κόπωση που διαρκεί, η συναισθηματική απομάκρυνση από την εργασία και η εξασθενημένη αίσθηση προσωπικής αποτελεσματικότητας.

Η αναγνώριση των συμπτωμάτων εγκαίρως και η κατάλληλη διαχείρισή τους μπορούν να βοηθήσουν ώστε να αποτραπούν σοβαρότερες συνέπειες για την υγεία και την ποιότητα ζωής.

Εργασιακή εξουθένωση: Τα βασικά σημάδια και συμπτώματα

Η εξουθένωση συνήθως εμφανίζεται όταν, για παρατεταμένο διάστημα, οι απαιτήσεις της δουλειάς ξεπερνούν τις σωματικές, ψυχικές και συναισθηματικές αντοχές που έχει στη διάθεσή του ο εργαζόμενος.

Παρότι δεν συνιστά αυτοτελή ιατρική διάγνωση με την κλινική σημασία του όρου, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) την αναγνωρίζει ως επαγγελματικό φαινόμενο συνδεδεμένο με χρόνιο εργασιακό στρες που δεν έχει αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά.

Η εργασιακή εξουθένωση είναι δυνατό να παρουσιαστεί σε οποιονδήποτε κλάδο, ανεξαρτήτως ηλικίας και επαγγελματικής πείρας. Συχνά, όμως, οι αυξημένες απαιτήσεις αφορούν δουλειές με διαρκή επαφή και φροντίδα άλλων, όπως η υγειονομική περίθαλψη και η εκπαίδευση.

Η εικόνα των συμπτωμάτων διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο. Συνήθως εμφανίζονται βαθμιαία, ενώ στην αρχή μπορεί να θεωρηθούν συνηθισμένη κούραση της καθημερινότητας.

Μεταξύ των πιο συχνών ενδείξεων είναι οι εξής:

• Σωματική και συναισθηματική εξάντληση: Κόπωση που επιμένει, χαμηλή ενέργεια και δυσκολία να ανταποκριθεί κανείς στις καθημερινές υποχρεώσεις.
• Απομάκρυνση από την εργασία: Κυνισμός, αρνητική διάθεση ή λιγότερο ενδιαφέρον για τις εργασιακές δραστηριότητες και τη συνεργασία με άλλους.
• Πτώση της αποτελεσματικότητας: Προβλήματα συγκέντρωσης, αναβολή υποχρεώσεων, αμφιβολία για τις ικανότητες και μικρότερη ικανοποίηση από τα αποτελέσματα της δουλειάς.
• Προβλήματα ύπνου: Καθυστέρηση μέχρι να αποκοιμηθεί κανείς, συχνά ξυπνήματα στη διάρκεια της νύχτας ή κούραση το πρωί.
• Σωματικές ενοχλήσεις: Πονοκέφαλοι, μυϊκό σφίξιμο και ενοχλήματα από το γαστρεντερικό, που μπορεί να γίνονται εντονότερα σε περιόδους αυξημένου στρες.

Σε κάποιες περιπτώσεις παρατηρούνται επίσης περισσότερη ευερεθιστότητα, θλίψη ή προσφυγή στο αλκοόλ και σε άλλες ουσίες ως τρόπος διαχείρισης της δυσφορίας.

Εργασιακή εξουθένωση: Ποιοι παράγοντες συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο

Στην εμφάνιση του burnout μπορεί να συμβάλουν ο υπερβολικός φόρτος, το εκτεταμένο ωράριο, η περιορισμένη αυτονομία και η έλλειψη σαφήνειας ως προς τις επαγγελματικές ευθύνες. Επιβαρυντικά μπορεί να λειτουργήσουν επίσης οι διαφωνίες με συναδέλφους ή προϊσταμένους, η ανεπαρκής υποστήριξη και η δυσκολία εξισορρόπησης της δουλειάς με την προσωπική ζωή.

Περισσότερο εκτεθειμένος στον κίνδυνο είναι επίσης ο εργαζόμενος που θεωρεί ότι οι προσπάθειές του περνούν απαρατήρητες ή ότι δεν έχει στη διάθεσή του τα μέσα που χρειάζεται για τις απαιτήσεις της θέσης του.

Εργασιακή εξουθένωση: Ποιες επιπτώσεις μπορεί να έχει στην υγεία

Εάν δεν αντιμετωπιστεί, η εργασιακή εξουθένωση μπορεί να επιβαρύνει την ψυχική ευεξία, να δυσκολέψει τις σχέσεις με τους άλλους και να μειώσει την απόδοση στη δουλειά. Το χρόνιο στρες, παράλληλα, είναι δυνατό να διαταράξει τον ύπνο και να έχει δυσμενή επίδραση στη σωματική υγεία.

Η κατάθλιψη και η εργασιακή εξουθένωση είναι διαφορετικές καταστάσεις, αν και ενδέχεται να συνυπάρχουν. Επίμονη κόπωση, απώλεια ενδιαφέροντος και προβλήματα ύπνου, για παράδειγμα, εμφανίζονται και σε άλλες παθήσεις. Γι’ αυτό έχει σημασία η αξιολόγηση από επαγγελματία υγείας.

Εργασιακή εξουθένωση: Τρόποι αντιμετώπισης και υποστήριξη

Για την αντιμετώπισή της χρειάζεται συνδυασμός ατομικών πρακτικών και, όπου αυτό είναι δυνατό, αλλαγών στις συνθήκες εργασίας.

• Επανεξέταση των εργασιακών απαιτήσεων: Μια συζήτηση με τον προϊστάμενο για τον φόρτο, τις προτεραιότητες και τα καθήκοντα μπορεί να συμβάλει στη μείωση της πίεσης.
• Στήριξη από τους γύρω: Η επαφή με φίλους, συναδέλφους και κοντινά πρόσωπα μπορεί να περιορίσει την αίσθηση απομόνωσης. Ενδέχεται να βοηθήσει και η συμμετοχή σε προγράμματα υποστήριξης εργαζομένων.
• Άσκηση και τεχνικές χαλάρωσης: Η συστηματική σωματική δραστηριότητα, οι αναπνοές, ο διαλογισμός και η ενσυνειδητότητα μπορεί να διευκολύνουν τη διαχείριση του στρες.
• Ύπνος και χρόνος για τον εαυτό: Ένα σταθερό πρόγραμμα ύπνου και ξεκάθαρα όρια ανάμεσα στην εργασία και την προσωπική ζωή συμβάλλουν στην αποκατάσταση.
• Βοήθεια από επαγγελματία: Όταν τα συμπτώματα επιμένουν ή δυσκολεύουν την καθημερινή λειτουργία, συνιστάται αξιολόγηση από γιατρό ή ειδικό ψυχικής υγείας.

Δεν πρέπει να παραβλέπονται η εξάντληση που δεν υποχωρεί, η δυσκολία ανταπόκρισης στις συνηθισμένες υποχρεώσεις και οι μεγάλες αλλαγές στη διάθεση. Η έγκαιρη αναζήτηση βοήθειας δίνει τη δυνατότητα να διερευνηθούν πιθανά υποκείμενα ζητήματα και να επιλεγεί η κατάλληλη παρέμβαση.

Η εργασιακή εξουθένωση δεν σημαίνει ότι κάποιος είναι προσωπικά αδύναμος. Το να αναγνωρίσει τα όριά του, να ζητήσει υποστήριξη και να επιδιώξει καλύτερες εργασιακές συνθήκες είναι σημαντικά βήματα για τη φροντίδα της σωματικής και ψυχικής υγείας.

Φωτογραφία iStock / Πηγή: Mayo Clinic