Καρκίνος του πνεύμονα: επίμονος βήχας και πόνος μπορεί να εμφανιστούν ακόμη και σε νεότερους μη καπνιστές

Ένας επίμονος βήχας, βραχνάδα που διαρκεί εβδομάδες, απώλεια όρεξης ή δύσπνοια μπορεί εύκολα να αποδοθούν σε κάτι απλό. Ωστόσο, ειδικοί προειδοποιούν ότι τέτοια συμπτώματα ενδέχεται να σχετίζονται με καρκίνο του πνεύμονα, ο οποίος διαγιγνώσκεται όλο και συχνότερα και σε νεότερους ανθρώπους που δεν έχουν καπνίσει.

Στην ετήσια συνάντηση της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Ιατρικής Ογκολογίας (ESMO) στη Μαδρίτη, ο ογκολόγος Dr James Wilson ήταν μεταξύ των ειδικών που ζήτησαν αλλαγές στις οδηγίες παραπομπής, εκφράζοντας ανησυχία ότι πολλοί ασθενείς διαγιγνώσκονται μόνο αφού ο καρκίνος έχει εξαπλωθεί.

Ο Dr Wilson, ειδικός στον καρκίνο στο Cromwell Hospital του Λονδίνου, θεωρεί ότι κάθε ενήλικας με επίμονο βήχα που δεν υποχωρεί έπειτα από δύο έως τρεις εβδομάδες θα πρέπει να υποβάλλεται σε ακτινογραφία θώρακος, ανεξάρτητα από την ηλικία ή το ιστορικό καπνίσματος. Οι περισσότεροι δεν θα έχουν καρκίνο, επισημαίνει, όμως πρόκειται για έναν γρήγορο και σχετικά οικονομικό τρόπο διερεύνησης συμπτωμάτων που διαφορετικά μπορεί να παραβλεφθούν.

Οι κατευθυντήριες οδηγίες του NHS, του Εθνικού Συστήματος Υγείας της Βρετανίας, συστήνουν επείγουσα ακτινογραφία θώρακος σε άτομα 40 ετών και άνω με ανεξήγητο βήχα που έχουν καπνίσει, καθώς και σε όσους δεν έχουν καπνίσει αλλά παρουσιάζουν και άλλα συμπτώματα, όπως δύσπνοια, κόπωση ή απώλεια βάρους. Δεν υπάρχει αντίστοιχη σύσταση για νεότερους ενήλικες, ακόμη και αν έχουν ιστορικό καπνίσματος.

Ο καρκίνος του πνεύμονα δεν αφορά μόνο τους μεγαλύτερους σε ηλικία

Το κάπνισμα και η μεγαλύτερη ηλικία παραμένουν οι σημαντικότεροι παράγοντες κινδύνου. Ωστόσο, οι ειδικοί βλέπουν πλέον ασθενείς ακόμη και στα 20 ή στα 30 τους, μερικούς από τους οποίους δεν έχουν καπνίσει ποτέ, να εμφανίζουν προχωρημένη νόσο.

«Ο καρκίνος του πνεύμονα δεν κάνει διακρίσεις με βάση την ηλικία», λέει ο Dr Wilson. «Μπορεί να εμφανιστεί στον καθένα και πρέπει να γνωρίζουμε ότι δεν είναι σπάνιος στους ανθρώπους που δεν καπνίζουν».

«Είναι εύκολο να σκεφτεί κανείς ότι απλώς φώναζε πολύ ή ότι τον πιάνει κάποια ίωση. Αν όμως το σύμπτωμα επιμένει και επιδεινώνεται, πρέπει να ελεγχθεί. Μην αφήσετε τον γιατρό σας να παραβλέψει τις ανησυχίες σας. Αν έχετε οποιοδήποτε νέο σύμπτωμα —όπως βήχα, πόνο στο στήθος, δύσπνοια ή βραχνάδα— που επιμένει και χειροτερεύει, θα πρέπει να γίνει ακτινογραφία θώρακος, ανεξάρτητα από την ηλικία σας».

Η ιστορία της Charlie: από έναν πόνο στα πλευρά σε διάγνωση προχωρημένου καρκίνου

Όταν η Charlie Maxwell ένιωσε για πρώτη φορά ένα τράβηγμα στα αριστερά πλευρά και στην πλάτη, ο καρκίνος του πνεύμονα ήταν το τελευταίο που είχε στο μυαλό της. Η 44χρονη επέστρεφε από διακοπές και υπέθεσε ότι είχε τραβήξει κάποιον μυ κουβαλώντας το βαρύ σακίδιό της.

Ο πόνος, όμως, δεν υποχωρούσε. Δυσκολευόταν ακόμη και να φυσήξει τη σφυρίχτρα του σκύλου της ή να κοιμηθεί στο αριστερό πλευρό. «Μου φάνηκε παράξενο ότι δεν πονούσα όταν κινούμουν, αλλά πονούσα όταν φυσούσα τη σφυρίχτρα ή γελούσα», λέει. «Όμως, καθώς είχα παίξει παλαιότερα ράγκμπι, ήξερα ότι δεν μπορείς να κάνεις πολλά για τον πόνο στα πλευρά, οπότε το άφησα».

Αργότερα, ενώ επισκεπτόταν την αδελφή της στην Ισπανία, λαχάνιασε ξαφνικά ανεβαίνοντας μια σκάλα. «Είχα κολυμπήσει και περπατήσει νωρίτερα εκείνη την ημέρα χωρίς κανένα πρόβλημα, αλλά όταν ανέβηκα έστω και μία σκάλα χρειάστηκε να σταματήσω για να πάρω ανάσα. Σημείωσα ότι έπρεπε να το συζητήσω με τον γιατρό μου», λέει.

Ο γιατρός της ανησύχησε πολύ. Ωστόσο, επειδή η Charlie ήταν νέα και δεν είχε καπνίσει ποτέ, δεν μπορούσε να παραπεμφθεί για περαιτέρω απεικονιστικές εξετάσεις μέσω της ταχείας διαγνωστικής οδού για ύποπτο καρκίνο. Της συνέστησαν να πάει αμέσως στα επείγοντα, όπου τελικά έκανε ακτινογραφία θώρακος. Αρχικά την καθησύχασαν και της είπαν να επιστρέψει στο σπίτι. Δύο εβδομάδες αργότερα, όμως, δέχτηκε επείγον τηλεφώνημα: ακτινολόγος που επανεξέτασε τον φάκελό της είχε εντοπίσει μια σκιά στον πνεύμονα. Μέσα σε λίγες ημέρες επιβεβαιώθηκε η διάγνωση: καρκίνος του πνεύμονα σταδίου 4, ο οποίος είχε ήδη εξαπλωθεί στα πλευρά της.

Σήμερα η Charlie είναι καλά. Η νόσος της, αν και ανίατη, έχει υποχωρήσει σε μέγεθος και παραμένει σταθερή. Θα ήθελε, όμως, να είχε δώσει νωρίτερα σημασία στα παράξενα και ανεξήγητα συμπτώματά της.

«Δεν καταλάβαινα τότε πόσο μπορεί να προχωρήσει ο καρκίνος πριν αρχίσεις να τον αισθάνεσαι», λέει. «Τώρα παροτρύνω όλους να ελέγχουν οτιδήποτε δεν τους φαίνεται σωστό. Μην υποθέτετε ότι ο πόνος ή οι αλλαγές είναι φυσιολογικές».

Ποιοι είναι οι παράγοντες κινδύνου και πόσο σημαντική είναι η έγκαιρη διάγνωση

Στη Βρετανία, ο καρκίνος του πνεύμονα είναι η κυριότερη αιτία θανάτου από καρκίνο: προκαλεί περίπου 33.000 θανάτους και διαγιγνώσκεται σε περίπου 50.000 ανθρώπους κάθε χρόνο. Αφορά κυρίως μεγαλύτερους σε ηλικία ανθρώπους. Σχεδόν οι μισοί ασθενείς είναι 75 ετών και άνω όταν διαγιγνώσκονται, ενώ τα ποσοστά είναι υψηλότερα στις ηλικίες 80 έως 84 ετών.

Περίπου το 15% των περιστατικών καρκίνου του πνεύμονα αφορά ανθρώπους που δεν έχουν καπνίσει ποτέ, με εκτιμώμενους 6.000 θανάτους τον χρόνο. Οι ασθενείς αυτοί είναι πιθανότερο να είναι νεότεροι· σε σπάνιες περιπτώσεις, η διάγνωση γίνεται ακόμη και στην ηλικία των 25 ετών. Ανάλυση ασθενών στο Guy’s and St Thomas’ Hospital του Λονδίνου έδειξε ότι το 16% όσων δεν είχαν καπνίσει ήταν κάτω των 50 ετών, σε σύγκριση με μόλις 5% των ασθενών με ιστορικό καπνίσματος.

Η έγκαιρη διάγνωση μπορεί να κάνει μεγάλη διαφορά. Περίπου το 65% των ανθρώπων που διαγιγνώσκονται σε πρώιμο στάδιο, πριν ο καρκίνος εξαπλωθεί πέρα από τους πνεύμονες, ζει τουλάχιστον πέντε χρόνια. Το αντίστοιχο ποσοστό είναι μόλις 5% για όσους έχουν προχωρημένη νόσο.

Ο Dr Wilson λέει ότι το ποσοστό των ασθενών του που δεν έχουν καπνίσει ποτέ αυξάνεται και πλέον πλησιάζει το ένα τρίτο, με σαφή αύξηση μεταξύ των ατόμων κάτω των 50 ετών.

«Από τον αυξανόμενο αριθμό ασθενών γνωρίζουμε ότι ένας 30χρονος μη καπνιστής με επίμονο βήχα μπορεί να έχει καρκίνο του πνεύμονα — κι όμως μπορεί να χρειαστούν εβδομάδες, αν όχι μήνες, μέχρι να παραπεμφθεί για ακτινογραφία θώρακος», προσθέτει. «Στο μεταξύ, αν υπάρχει καρκίνος, η νόσος μπορεί να προχωρήσει, και συχνά προχωρά. Βλέπω συχνά ασθενείς που έχουν λάβει επανειλημμένα αντιβιοτικά. Μερικές φορές αυτό θέλουν, επειδή έτσι μπορούν να συνεχίσουν να εργάζονται. Μπορεί επίσης να έχουν μικρά παιδιά και να αισθάνονται ότι δεν έχουν χρόνο να κλείσουν ραντεβού. Δυστυχώς, όταν τους βλέπουμε, η νόσος έχει κάνει μετάσταση».

Οι νεότεροι και πιο γυμνασμένοι ασθενείς ενδέχεται επίσης να αντέχουν καλύτερα τα πρώιμα συμπτώματα, με αποτέλεσμα αυτά να περνούν απαρατήρητα για μεγαλύτερο διάστημα. Το αδενοκαρκίνωμα, που αναπτύσσεται από αδενικά κύτταρα του πνεύμονα, είναι ο συχνότερος τύπος καρκίνου του πνεύμονα σε ανθρώπους που δεν έχουν καπνίσει. Συχνά εμφανίζεται στις εξωτερικές περιοχές των πνευμόνων, όπου οι όγκοι μπορεί αρχικά να αναπτύσσονται χωρίς να ερεθίζουν τους μεγαλύτερους αεραγωγούς.

Για ορισμένους ασθενείς, το πρώτο εμφανές σύμπτωμα μπορεί να είναι η δύσπνοια, λόγω συγκέντρωσης υγρού γύρω από τον πνεύμονα. «Αυτό ονομάζεται υπεζωκοτική συλλογή», εξηγεί ο Dr Wilson. «Ένας άνθρωπος που είναι σε καλή φυσική κατάσταση και υγιής μπορεί να συγκεντρώσει εντυπωσιακή ποσότητα υγρού πριν αρχίσει να λαχανιάζει».

Τι μπορεί να ευθύνεται σε όσους δεν έχουν καπνίσει

Οι επιστήμονες θεωρούν ότι ένας παράγοντας είναι η ατμοσφαιρική ρύπανση. Σύμφωνα με το Cancer Research UK, ευθύνεται για περίπου το 8% των περιστατικών καρκίνου του πνεύμονα στη Βρετανία. Μελέτη που δημοσιεύτηκε πέρυσι διαπίστωσε ότι άνθρωποι που δεν είχαν καπνίσει αλλά είχαν εκτεθεί σε υψηλότερα επίπεδα ατμοσφαιρικής ρύπανσης είχαν περισσότερες γενετικές αλλαγές σχετιζόμενες με τον καρκίνο στους όγκους των πνευμόνων τους.

Άλλοι αναγνωρισμένοι παράγοντες κινδύνου είναι το παθητικό κάπνισμα, η έκθεση στον αμίαντο και στο ραδόνιο, ένα φυσικό ραδιενεργό αέριο που μπορεί να συσσωρεύεται σε κτίρια. Ωστόσο, σε πολλούς ασθενείς δεν εντοπίζεται σαφής αιτία. Έρευνες δείχνουν ότι οι γυναίκες που δεν έχουν καπνίσει είναι πάνω από δύο φορές πιθανότερο να εμφανίσουν καρκίνο του πνεύμονα σε σχέση με τους άνδρες που δεν έχουν καπνίσει. Δεν είναι σαφές γιατί.

Σε διεθνές επίπεδο, η Ουγγαρία έχει το υψηλότερο ποσοστό περιστατικών καρκίνου του πνεύμονα, με σχεδόν 48 ανθρώπους ανά 100.000 να προσβάλλονται. Οι ερευνητές που ανακάλυψαν τη σύνδεση ανάμεσα στο κάπνισμα και τον καρκίνο του πνεύμονα αρχικά θεωρούσαν ότι ευθύνονταν η άσφαλτος ή τα καυσαέρια των αυτοκινήτων.

Οι καθυστερήσεις στη διάγνωση και η εξέλιξη των θεραπειών

Σύμφωνα με τους στόχους του NHS, το 85% των ασθενών θα πρέπει να ξεκινά θεραπεία για τον καρκίνο εντός 62 ημερών από επείγουσα παραπομπή λόγω υποψίας καρκίνου. Το σύστημα υγείας δεν έχει καταφέρει να πετύχει αυτόν τον στόχο εδώ και χρόνια. Ο Dr Wilson υποστηρίζει, ωστόσο, ότι ακόμη και αυτό το διάστημα μπορεί να είναι υπερβολικά μεγάλο για ορισμένους ασθενείς.

«Γνωρίζουμε ότι όσο περισσότερο καθυστερεί η πορεία από τα συμπτώματα έως τη θεραπεία, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα να εξαπλωθεί ο καρκίνος», λέει. «Υπάρχει πραγματικός κίνδυνος κάποιος να περάσει από μια ιάσιμη σε μια ανίατη νόσο κατά τη διαγνωστική διαδικασία».

Περίπου το 40% των ασθενών που παραπέμπονται επειγόντως για πιθανό καρκίνο του πνεύμονα δεν ξεκινούν θεραπεία εντός 62 ημερών. Ο Dr Wilson θεωρεί ότι στις καθυστερήσεις συμβάλλει και το στίγμα γύρω από τη νόσο: ορισμένοι διστάζουν να ζητήσουν βοήθεια επειδή πιστεύουν ότι ευθύνονται οι ίδιοι λόγω του καπνίσματος. Άλλοι υποβαθμίζουν το ιστορικό καπνίσματος όταν μιλούν με τους γιατρούς.

«Δεν με ενδιαφέρει αν κάποιος καπνίζει», λέει. «Η βλάβη έχει ήδη γίνει. Όμως χρειάζεται να το γνωρίζω, γιατί μπορεί να αλλάξει την πορεία της θεραπείας».

Οι καθυστερήσεις είναι ανησυχητικές, καθώς οι θεραπείες για τον καρκίνο του πνεύμονα έχουν εξελιχθεί σημαντικά. Τα νέα στοχευμένα φάρμακα και οι ανοσοθεραπείες έχουν αλλάξει την πρόγνωση των ασθενών.

«Όταν εκπαιδευόμουν, αν κάποιος διαγιγνωσκόταν με προχωρημένο καρκίνο του πνεύμονα, συχνά μιλούσαμε για επιβίωση μερικών μηνών», λέει ο Dr Wilson. «Τώρα μιλάμε για χρόνια».

Οι εξελίξεις αυτές, όμως, προϋποθέτουν τη σωστή διάγνωση και την έγκαιρη θεραπεία. «Το μήνυμα είναι απλό», καταλήγει. «Αν έχετε ένα σύμπτωμα που δεν υποχωρεί, μην το αγνοείτε. Και μην υποθέτετε ότι είστε πολύ νέοι για να είναι κάτι σοβαρό».

Αν έχετε επίμονα ή επιδεινούμενα συμπτώματα, συζητήστε τα με τον γιατρό σας· οι αποφάσεις για εξετάσεις και θεραπεία λαμβάνονται σε συνεργασία μαζί του.