ΔΕΠΥ στις γυναίκες: Πώς επηρεάζουν τα συμπτώματα οι ορμονικές αλλαγές

Οι ορμονικές διακυμάνσεις στην εφηβεία, την εγκυμοσύνη και την εμμηνόπαυση, αλλά και κατά τη διάρκεια του μηνιαίου κύκλου, μπορεί να εντείνουν τα συμπτώματα της ΔΕΠΥ. Οι μεταβολές στα επίπεδα των οιστρογόνων και της προγεστερόνης ενδέχεται να επηρεάζουν τη συγκέντρωση, τη διάθεση και την ανταπόκριση στη φαρμακευτική αγωγή.

Τα επίπεδα των οιστρογόνων μεταβάλλονται σε όλη τη ζωή μιας γυναίκας και, κατά τη διάρκεια των αναπαραγωγικών ετών, αυξομειώνονται κάθε μήνα. Για τις γυναίκες με ΔΕΠΥ, αυτές οι αλλαγές μπορεί να παίζουν σημαντικό ρόλο στον τρόπο με τον οποίο εκδηλώνονται και αντιμετωπίζονται τα συμπτώματα.

ΔΕΠΥ και οιστρογόνα

Τα οιστρογόνα είναι οι βασικές ορμόνες του φύλου στα άτομα που έχουν αποδοθεί στο γυναικείο φύλο κατά τη γέννηση και αποτελούν βασικό μέρος του αναπαραγωγικού συστήματος.

Υπάρχει σύνδεση ανάμεσα στα οιστρογόνα και σε διάφορες γνωστικές λειτουργίες. Συγκεκριμένα, τα οιστρογόνα μπορούν να επηρεάσουν την ντοπαμίνη και τη σεροτονίνη, νευροδιαβιβαστές που σχετίζονται με τη ΔΕΠΥ και μπορούν να επηρεάσουν τη συγκέντρωση και τη διάθεση.

Από την άλλη πλευρά, τα συμπτώματα της ΔΕΠΥ μπορεί να γίνουν εντονότερα όταν τα επίπεδα των οιστρογόνων είναι χαμηλότερα.

Εφηβεία

Στα κορίτσια, η εφηβεία αρχίζει συνήθως μεταξύ 8 και 13 ετών και συνοδεύεται από σωματικές και συναισθηματικές αλλαγές. Παράλληλα, αυξάνονται αισθητά τα επίπεδα των οιστρογόνων και της προγεστερόνης.

Θα μπορούσε κανείς να υποθέσει ότι τα υψηλότερα επίπεδα οιστρογόνων διευκολύνουν τα κορίτσια με ΔΕΠΥ κατά την εφηβεία. Ωστόσο, συχνά συμβαίνει το αντίθετο.

Τα οιστρογόνα μπορεί να βελτιώνουν τα συμπτώματα της ΔΕΠΥ, αλλά η προγεστερόνη όχι. Τα υψηλότερα επίπεδα προγεστερόνης κατά την τρίτη και την τέταρτη εβδομάδα του κύκλου μπορεί να μειώσουν την αποτελεσματικότητα των φαρμάκων για τη ΔΕΠΥ.

Γι’ αυτό μπορεί να βοηθήσει η καταγραφή των συμπτωμάτων και η συζήτηση τυχόν αλλαγών ή δυσκολιών με τον γιατρό.

Πώς να καταγράφετε τα συμπτώματα

Το ημερολόγιο συμπτωμάτων είναι μια καθημερινή γραπτή καταγραφή των συμπτωμάτων που εμφανίζονται. Μπορεί να περιλαμβάνει πληροφορίες για τις καθημερινές συνήθειες και τη χρήση φαρμάκων, παράγοντες που ενδέχεται να επηρεάζουν τα συμπτώματα.

Η καταγραφή μπορεί να βοηθήσει στον εντοπισμό παραγόντων που πυροδοτούν συμπτώματα και επαναλαμβανόμενων μοτίβων. Μπορεί επίσης να φανεί χρήσιμη στη συζήτηση με τον γιατρό.

Μπορείτε να χρησιμοποιήσετε ένα σημειωματάριο ή μια εφαρμογή σημειώσεων σε ηλεκτρονική συσκευή. Καταγράψτε, για παράδειγμα:

• τις ημερομηνίες και τις ώρες που παρατηρείτε εντονότερα συμπτώματα
• πότε παίρνετε τα φάρμακά σας
• τυχόν αλλαγές στη διάθεση
• τη διάρκεια και την ποιότητα του ύπνου
• τι και πότε τρώτε και πίνετε
• σε ποιο σημείο του κύκλου βρίσκεστε, εφόσον αυτό ισχύει
• άλλα συμπτώματα, ακόμη κι αν φαίνονται άσχετα

Μηνιαίος κύκλος

Η έμμηνος ρύση εμφανίζεται κάθε μήνα από την εφηβεία έως την περιεμμηνόπαυση, μια περίοδο που διαρκεί περίπου 30 έως 40 χρόνια. Στη διάρκεια του κύκλου των 28 ημερών, τα επίπεδα των οιστρογόνων και της προγεστερόνης αυξομειώνονται. Οι μεταβολές αυτές δεν είναι τόσο έντονες όσο στην εφηβεία, αλλά εξακολουθούν να επηρεάζουν τα συμπτώματα της ΔΕΠΥ.

Σύμφωνα με άρθρο της Marcy Caldwell, αδειοδοτημένης κλινικής ψυχολόγου με ειδίκευση στη ΔΕΠΥ, οι γυναίκες συχνά εμφανίζουν περισσότερα ή εντονότερα συμπτώματα τις τελευταίες δύο εβδομάδες του κύκλου, καθώς αυξάνονται τα επίπεδα της προγεστερόνης.

Μελέτη του 2023 διαπίστωσε ότι τα συμπτώματα της ΔΕΠΥ μπορεί να επιδεινώνονται. Αναφέρθηκε επίσης μειωμένη αποτελεσματικότητα των φαρμάκων για τη ΔΕΠΥ.

Μια άλλη μελέτη του 2023 διαπίστωσε ότι οι συμπεριφορές ανάληψης κινδύνου μπορεί να αυξάνονται στα μέσα του κύκλου, ενώ τα συμπτώματα απροσεξίας μπορεί να εντείνονται λίγο πριν από την έμμηνο ρύση.

Επιπλέον, το προεμμηνορροϊκό σύνδρομο (PMS) μπορεί να είναι συχνότερο στις γυναίκες με ΔΕΠΥ. Όταν συνυπάρχουν, το PMS μπορεί να επιβαρύνει συμπτώματα όπως η νοητική θολούρα και η αφηρημάδα.

Αν πιστεύετε ότι ο κύκλος επηρεάζει τα συμπτώματα της ΔΕΠΥ, συζητήστε το με τον γιατρό σας. Εφόσον χρειάζεται, μπορεί να εξετάσει το ενδεχόμενο προσαρμογής της αγωγής.

Εγκυμοσύνη

Όπως η εφηβεία και η έμμηνος ρύση, έτσι και η εγκυμοσύνη επιφέρει σημαντικές ορμονικές αλλαγές. Η Caldwell εξηγεί ότι πολλές γυναίκες παρουσιάζουν εντονότερα συμπτώματα ΔΕΠΥ κατά το πρώτο τρίμηνο.

Τα ερευνητικά δεδομένα για τη χρήση φαρμάκων και τη ΔΕΠΥ κατά την εγκυμοσύνη είναι περιορισμένα. Μικρή μελέτη του 2022 δεν διαπίστωσε σημαντικές αλλαγές στα συμπτώματα μεταξύ των συμμετεχουσών που διέκοψαν, συνέχισαν ή προσάρμοσαν τη φαρμακευτική αγωγή για τη ΔΕΠΥ κατά την εγκυμοσύνη.

Ωστόσο, καταγράφηκε διαφορά στη διάθεση και στην οικογενειακή λειτουργικότητα μεταξύ όσων διέκοψαν τη φαρμακευτική αγωγή και όσων τη συνέχισαν ή την προσάρμοσαν. Χρειάζεται περισσότερη έρευνα για να διερευνηθούν αυτές οι συσχετίσεις.

Αν έχετε ΔΕΠΥ και σχεδιάζετε να μείνετε έγκυος, συζητήστε με τον γιατρό σας τη φαρμακευτική αγωγή. Μην τη διακόψετε, εκτός αν σας το έχει συστήσει συγκεκριμένα ο γιατρός σας.

Εμμηνόπαυση

Γύρω στην ηλικία των 40 ετών αρχίζει για τις γυναίκες η περιεμμηνόπαυση, η μεταβατική περίοδος προς την εμμηνόπαυση.

Σε αυτό το διάστημα, τα επίπεδα των οιστρογόνων αρχίζουν να μειώνονται και η έμμηνος ρύση γίνεται πιο ακανόνιστη. Η περιεμμηνόπαυση διαρκεί κατά μέσο όρο τέσσερα χρόνια, έως την εμμηνόπαυση, όταν η έμμηνος ρύση σταματά οριστικά.

Μελέτη του 2021 διαπίστωσε ότι η μείωση των επιπέδων οιστρογόνων και προγεστερόνης κατά την περιεμμηνόπαυση μπορεί να επιδεινώσει τα συμπτώματα της ΔΕΠΥ.

Η ντοπαμίνη και η σεροτονίνη, δύο χημικές ουσίες του εγκεφάλου που είναι γνωστό ότι σχετίζονται με τη ΔΕΠΥ, μπορεί επίσης να επηρεάζονται κατά την περιεμμηνόπαυση. Αυτό ενδέχεται να οδηγήσει σε εντονότερα συμπτώματα.

Εκτός από τις εξάψεις, η εμμηνόπαυση συχνά συνοδεύεται από συμπτώματα όπως νοητική θολούρα και δυσκολία στη συγκέντρωση. Αυτά μπορεί να δυσκολεύουν ακόμη περισσότερο τις γυναίκες με ΔΕΠΥ, οι οποίες ήδη αντιμετωπίζουν προκλήσεις στην προσοχή και τη συγκέντρωση.

Η οιστρογονική θεραπεία χορηγείται σε ορισμένες περιπτώσεις για την αντιμετώπιση των συμπτωμάτων της εμμηνόπαυσης. Μπορεί επίσης να βοηθήσει στη διαχείριση ορισμένων συμπτωμάτων ΔΕΠΥ που έχουν επιδεινωθεί, αλλά δεν χορηγείται αποκλειστικά για τη ΔΕΠΥ.

Τι να θυμάστε

Για τις γυναίκες με ΔΕΠΥ, οι ορμονικές αλλαγές μπορεί να δημιουργήσουν πρόσθετες δυσκολίες. Η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο επηρεάζουν τα συμπτώματα μπορεί να βοηθήσει στη διαχείρισή τους και στην αντιμετώπιση των αναγκών σε βάθος χρόνου.

Αν παρατηρείτε ότι η εφηβεία, η εγκυμοσύνη ή η εμμηνόπαυση επηρεάζουν τα συμπτώματα της ΔΕΠΥ, συζητήστε το με τον γιατρό σας. Μπορεί να σας βοηθήσει να διαχειριστείτε νέα ή εντονότερα συμπτώματα, λαμβάνοντας υπόψη τις δικές σας ανάγκες. Οι αποφάσεις για τη φαρμακευτική αγωγή λαμβάνονται σε συνεργασία με τον γιατρό σας.