Στρες: Πώς μπορεί να επηρεάσει την υγεία και τι μπορείτε να κάνετε

Το χρόνιο στρες μπορεί να επηρεάσει πολλές λειτουργίες του οργανισμού, από τον ύπνο, την όρεξη και την πέψη μέχρι την καρδιά, το ανοσοποιητικό σύστημα και την ψυχική υγεία. Το στρες είναι φυσιολογικό μέρος της ζωής, αλλά προορίζεται να εμφανίζεται περιστασιακά και όχι να γίνεται μόνιμη κατάσταση.

Μπορεί το στρες να προκαλέσει ασθένεια;

Το στρες μπορεί να πυροδοτήσει ή να επιδεινώσει διάφορες παθήσεις. Όταν κάποιος βιώνει στρες, ο οργανισμός αυξάνει την παραγωγή στεροειδών ορμονών που ονομάζονται γλυκοκορτικοειδή. Σε αυτές περιλαμβάνεται η κορτιζόλη, γνωστή και ως «ορμόνη του στρες».

Οι ορμόνες αυτές συμβάλλουν συνήθως στη ρύθμιση του ανοσοποιητικού συστήματος και στη μείωση της φλεγμονής. Ωστόσο, το χρόνιο στρες μπορεί να διαταράξει την επικοινωνία ανάμεσα στο ανοσοποιητικό σύστημα και στον άξονα υποθαλάμου-υπόφυσης-επινεφριδίων, δηλαδή την αλληλεπίδραση του υποθαλάμου, της υπόφυσης και των επινεφριδίων.

Αυτό μπορεί να αυξήσει την πιθανότητα εμφάνισης ψυχικών και σωματικών προβλημάτων, όπως:

• Κόπωση
• Διαβήτης
• Παχυσαρκία
• Κατάθλιψη
• Παθήσεις του ανοσοποιητικού συστήματος

Οι ορμόνες του στρες μπορούν να καταστείλουν τη λειτουργία του ανοσοποιητικού, μειώνοντας τη δραστηριότητα των κυττάρων που ανταποκρίνονται σε ιούς, βακτήρια και άλλες φλεγμονώδεις καταστάσεις.

Επιπτώσεις στην καρδιά και στα αγγεία

Οι γιατροί έχουν συνδέσει τα αυξημένα επίπεδα στρες με παθήσεις όπως η υψηλή αρτηριακή πίεση και η καρδιοπάθεια. Το στρες μπορεί επίσης να αυξήσει τον καρδιακό ρυθμό και τις ανάγκες της καρδιάς σε οξυγόνο.

Μια ιδιαίτερη κατάσταση που σχετίζεται με το στρες και επηρεάζει την καρδιά είναι η καρδιομυοπάθεια Takutsobo, γνωστή και ως «καρδιομυοπάθεια από στρες» ή «σύνδρομο ραγισμένης καρδιάς». Πρόκειται για προσωρινή κατάσταση, με συμπτώματα που μπορεί να μοιάζουν με εκείνα της καρδιακής προσβολής, όπως πόνος στο στήθος. Τα συμπτώματα, όμως, οφείλονται σε λειτουργικές διαταραχές της καρδιάς που προκαλεί το στρες.

Στην καρδιομυοπάθεια Takutsobo, ένα τμήμα της καρδιάς διογκώνεται προσωρινά και δυσκολεύεται να αντλήσει αίμα, ενώ το υπόλοιπο όργανο προσπαθεί να λειτουργήσει κανονικά. Σύμφωνα με την Αμερικανική Καρδιολογική Εταιρεία (AHA), αυτό μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρή, βραχυπρόθεσμη ανεπάρκεια του καρδιακού μυός ή ακόμη και σε καταπληξία. Η κατάσταση αντιμετωπίζεται και οι περισσότεροι άνθρωποι αναρρώνουν πλήρως μέσα σε λίγες ημέρες ή εβδομάδες. Σε σπάνιες περιπτώσεις, ωστόσο, μπορεί να οδηγήσει στον θάνατο.

Επιπτώσεις στο πεπτικό σύστημα

Το στρες μπορεί να επηρεάσει την όρεξη και τη φυσιολογική λειτουργία του πεπτικού συστήματος, καθώς και:

• Τη διαπερατότητα του εντέρου
• Την έκκριση οξέος στο στομάχι
• Τη φλεγμονή στο πεπτικό σύστημα
• Την απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών

Έντερο

Σύμφωνα με την Αμερικανική Ψυχολογική Εταιρεία (APA), το στρες μπορεί να αλλάξει την ταχύτητα με την οποία κινείται η τροφή στο σώμα και, ως αποτέλεσμα, να προκαλέσει διάρροια ή δυσκοιλιότητα. Μπορεί επίσης να επηρεάσει την πέψη και την απορρόφηση θρεπτικών συστατικών.

Οι γιατροί θεωρούν το στρες έναν παράγοντα που συμβάλλει στο σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου, σύμφωνα με άρθρο στο World Journal of Gastroenterology. Μπορεί να επηρεάσει την κινητικότητα, την ευαισθησία και την απορρόφηση στο έντερο, με αποτέλεσμα την εμφάνιση συμπτωμάτων. Για τον λόγο αυτό, οι γιατροί ενδέχεται να αντιμετωπίσουν το σύνδρομο με φάρμακα που βοηθούν στην ανακούφιση του στρες, όπως τα αντικαταθλιπτικά.

Οισοφάγος

Το στρες μπορεί να οδηγήσει κάποιον στη χρήση καπνού ή αλκοόλ, κάτι που μπορεί να προκαλέσει παλινδρόμηση οξέος και καούρα. Επίσης, μπορεί να επηρεάσει την κατάποση. Αυτό ενδέχεται να αυξήσει την ποσότητα αέρα που καταπίνει κάποιος, προκαλώντας συχνότερο ρέψιμο και πιθανό φούσκωμα.

Στομάχι

Το χρόνιο στρες μπορεί να προκαλέσει ναυτία και εμετό. Δεν προκαλεί άμεσα έλκος στομάχου, αλλά μπορεί να κάνει τα συμπτώματά του πιο ενοχλητικά. Μπορεί επίσης να επηρεάσει αρνητικά την παραγωγή οξέος στο στομάχι και άλλες λειτουργίες του ανώτερου πεπτικού συστήματος.

Επιπτώσεις στην αναπνοή

Το στρες μπορεί να ερεθίσει ή να επιδεινώσει αναπνευστικές παθήσεις, όπως το άσθμα, καθώς και συμπτώματα αλλεργίας. Μπορεί να προκαλέσει ή να εντείνει τη δύσπνοια και τον συριγμό, καθώς πυροδοτεί φλεγμονώδη αντίδραση που στενεύει τους αεραγωγούς.

Για κάποιον χωρίς αναπνευστική πάθηση, αυτό συνήθως δεν αποτελεί σοβαρό κίνδυνο. Σε άτομα με αναπνευστικά προβλήματα, όπως η χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια, μπορεί να προκαλέσει κρίσεις πανικού και μεγαλύτερη δυσκολία στην αναπνοή.

Πόνος και μυϊκή ένταση

Όταν κάποιος βιώνει στρες, οι μύες του μπορεί να σφίγγονται. Αν το στρες είναι συνεχές, οι μύες δεν προλαβαίνουν να χαλαρώσουν, γεγονός που μπορεί να προκαλέσει μυϊκό πόνο.

Φαίνεται επίσης να υπάρχει σημαντική συσχέτιση ανάμεσα στο στρες και τη δυσλειτουργία της κροταφογναθικής άρθρωσης. Σε μελέτη του 2016 σε φοιτητές στη Βραζιλία, ο επιπολασμός της δυσλειτουργίας ήταν 71,9%.

Σύμφωνα με άρθρο του 2017, το στρες επηρεάζει το κεντρικό νευρικό σύστημα και τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος επεξεργάζεται τον πόνο. Μπορεί επίσης να προκαλέσει χρόνιους πονοκεφάλους τύπου τάσης. Μελέτη του 2012 ανέδειξε το στρες ως συχνό παράγοντα που πυροδοτεί πονοκεφάλους και μπορεί να επιδεινώσει τον πόνο.

Οι ερευνητές έχουν συνδέσει, ακόμη, το αυξημένο στρες με εντονότερη εμπειρία πόνου. Για παράδειγμα, σύμφωνα με άρθρο στο περιοδικό JAMA, τα άτομα με υψηλά επίπεδα στρες αναφέρουν συχνότερα πόνο στη μέση σε σύγκριση με όσους έχουν χαμηλότερα επίπεδα.

Επιπτώσεις στο δέρμα

Το συχνό στρες μπορεί να συνδέεται με διάφορες δερματικές καταστάσεις. Σε μελέτη του 2018 σε φοιτητές ιατρικής, όσοι βίωναν στρες ανέφεραν:

• Πιτυρίδα
• Ξηρά ή ερεθισμένα εξανθήματα
• Κνησμό στο δέρμα
• Κνησμώδες εξάνθημα
• Ακμή
• Μυρμηγκιές

Επιπτώσεις στο αναπαραγωγικό σύστημα

Το στρες μπορεί να επηρεάσει το αναπαραγωγικό σύστημα με διαφορετικό τρόπο στις γυναίκες και στους άνδρες.

Στις γυναίκες

• Σεξουαλική επιθυμία: Το στρες, η κατάθλιψη και η κόπωση μπορεί να μειώσουν τη σεξουαλική επιθυμία.
• Αναπαραγωγή: Το στρες μπορεί να πυροδοτήσει εξάρσεις του ιού του απλού έρπητα και του συνδρόμου πολυκυστικών ωοθηκών. Μπορεί επίσης να επιδεινώσει τα προεμμηνορροϊκά συμπτώματα και να προκαλέσει ακανόνιστους εμμηνορροϊκούς κύκλους.
• Εμμηνόπαυση: Το στρες μπορεί να επιδεινώσει τις σωματικές επιπτώσεις της εμμηνόπαυσης.
• Γονιμότητα: Μπορεί να επηρεάσει την ικανότητα σύλληψης.

Στους άνδρες

• Σεξουαλική επιθυμία: Σύμφωνα με την APA, το στρες μπορεί να επηρεάσει την παραγωγή τεστοστερόνης και να μειώσει τη σεξουαλική επιθυμία, οδηγώντας ενδεχομένως σε στυτική δυσλειτουργία.
• Αναπαραγωγή: Μπορεί να επηρεάσει την παραγωγή σπέρματος.
• Λοιμώξεις: Επειδή το στρες μπορεί να επηρεάσει το ανοσοποιητικό σύστημα, οι λοιμώξεις μπορεί να γίνουν πιθανότερες και να αφορούν τον προστάτη, τους όρχεις και την ουρήθρα.

Επιπτώσεις στην ψυχική υγεία και τη σκέψη

Το στρες μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την ψυχική ευεξία. Σύμφωνα με άρθρο του 2017, ένα άτομο που έχει βιώσει στρες στην πρώιμη ζωή μπορεί να εμφανίσει μείζονα κατάθλιψη, διπολική διαταραχή ή διαταραχή μετατραυματικού στρες.

Μπορεί, επίσης, να επηρεάσει τη μνήμη και την ικανότητα γνωστικής μάθησης. Ανασκόπηση του 2017 ανέφερε ότι το ήπιο στρες μπορεί να ενισχύσει τη γνωστική λειτουργία, ενώ το ακραίο στρες μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τη μνήμη και την κρίση.

Πώς μπορεί να μειωθεί το στρες

Σύμφωνα με το Εθνικό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας των ΗΠΑ, ορισμένες επιλογές που μπορεί να βοηθήσουν είναι:

• Τακτική σωματική δραστηριότητα: Η άσκηση για τουλάχιστον 30 λεπτά την ημέρα τις περισσότερες ημέρες της εβδομάδας μπορεί να βοηθήσει στην ανακούφιση του στρες. Παραδείγματα είναι το περπάτημα, η ποδηλασία και ο χορός.
• Επαρκής ύπνος: Ο καλός νυχτερινός ύπνος μπορεί να βοηθήσει κάποιον να αισθάνεται ξεκούραστος και λιγότερο στρεσαρισμένος. Αν υπάρχει δυσκολία στον ύπνο, μπορεί να βοηθήσει η αποφυγή καφεΐνης και αλκοόλ, το να μην καπνίζει κάποιος τα βράδια, η διατήρηση δροσερής θερμοκρασίας στο υπνοδωμάτιο και η αποφυγή ηλεκτρονικών συσκευών την τελευταία ώρα πριν από τον ύπνο.
• Τεχνικές συμπληρωματικής φροντίδας: Η γιόγκα, ο βελονισμός ή το μασάζ μπορεί να συμβάλουν στη μείωση του στρες.
• Ιεράρχηση προτεραιοτήτων: Η εστίαση σε όσα έχει ήδη καταφέρει κάποιος, αντί μόνο σε όσα πρέπει να κάνει, μπορεί να βοηθήσει στη μείωση του στρες.
• Επαφή με άλλους: Η συζήτηση με αγαπημένα πρόσωπα μπορεί να ανακουφίσει από το στρες και να ενισχύσει το αίσθημα σύνδεσης. Όταν το στρες είναι έντονο, είναι σημαντικό να αναζητά κανείς υποστήριξη.

Μερικές φορές χρειάζεται η βοήθεια επαγγελματία υγείας, ώστε το άτομο να μάθει διαφορετικές τεχνικές διαχείρισης του στρες.

Πότε να απευθυνθείτε σε γιατρό

Αν τα συμπτώματα επιμένουν παρά τις προσπάθειες ανακούφισης του στρες, είναι καλό να γίνει συζήτηση με γιατρό. Ο γιατρός μπορεί να παραπέμψει σε θεραπευτή, να προτείνει πρόσθετες αλλαγές στον τρόπο ζωής ή να συνταγογραφήσει φάρμακα για τη μείωση του στρες ή του άγχους.

Αν το στρες συνοδεύεται από σκέψεις αυτοτραυματισμού ή αυτοκτονίας, χρειάζεται άμεση αναζήτηση βοήθειας από επαγγελματία υγείας ή επείγουσα ιατρική φροντίδα.

Το στρες μπορεί να επηρεάσει σημαντικά το σώμα και να συνδέεται με αυξημένη πιθανότητα ασθένειας και πόνου. Οι τεχνικές διαχείρισης μπορεί να βοηθήσουν, ενώ η επαγγελματική υποστήριξη μπορεί να διευκολύνει την αντιμετώπισή του και να συμβάλει στη μακροπρόθεσμη υγεία. Οι αποφάσεις για τη θεραπεία λαμβάνονται σε συνεργασία με τον γιατρό.