Μετά τη γέννηση του μωρού: γιατί μπορεί να νιώθετε θυμό και πώς να ζητήσετε βοήθεια

Η έλλειψη ελευθερίας, η άνιση κατανομή των ευθυνών με τον σύντροφο ή και τα δύο μπορεί να προκαλέσουν έντονο θυμό στους νέους γονείς. Αν περνάτε τις μέρες σας στο σπίτι με το μωρό, ενώ οι άλλοι συνεχίζουν τη ζωή τους, δεν είστε οι μόνοι: σε διατομεακή έρευνα του 2022, σχεδόν μία στις τρεις νέες μητέρες ανέφερε ότι ένιωθε έντονο θυμό.

Ίσως περιμένατε ότι η μητρότητα θα περιλάμβανε επισκέψεις από φίλους και συγγενείς, τον σύντροφό σας να παίζει με το μωρό και εσάς να νιώθετε ήρεμη και υπομονετική όταν κλαίει. Η πραγματικότητα, όμως, μπορεί να είναι διαφορετική: ο σύντροφός σας επιστρέφει στη δουλειά, μια φίλη περνά για λίγο και μετά φεύγει για μάθημα γιόγκα, κι εσείς μένετε μόνη με το μωρό, προσπαθώντας να φάτε κάτι ανάμεσα στις υποχρεώσεις.

Μπορεί να αναρωτιέστε με ποιον είστε θυμωμένη ή αν αυτό που νιώθετε είναι ζήλια για την ελευθερία και τον αυθορμητισμό των άλλων. Συνήθως, όμως, τα συναισθήματα είναι πιο σύνθετα. Υπάρχουν τρόποι να αντιμετωπίσετε την κατάσταση πέρα από το να ξεσπάσετε σε ένα μαξιλάρι.

Ο θυμός μετά τον τοκετό είναι υπαρκτός

Ο θυμός δεν έχει μελετηθεί επαρκώς στην περίοδο μετά τον τοκετό και συχνά δεν εντοπίζεται στον έλεγχο για περιγεννητική κατάθλιψη και αγχώδεις διαταραχές. Μπορεί να εμφανιστεί χωρίς έντονα καταθλιπτικά συμπτώματα, λέει η Christine Ou, Ph.D., επικεφαλής συγγραφέας της έρευνας του 2022, επίκουρη καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο της Βικτώριας στον Καναδά και ιδρύτρια του εργαστηρίου Parent-Child Lab του πανεπιστημίου. «Αν ρωτάμε μόνο για την κατάθλιψη, μπορεί να μην εντοπίσουμε μητέρες που δυσκολεύονται με τον θυμό».

Σε ανασκόπηση του 2018, στην οποία συμμετείχε ως συν-συγγραφέας η Ou, οι ερευνητές εντόπισαν διάφορους παράγοντες που συνδέονται με τον θυμό των μητέρων, όπως το αίσθημα αδυναμίας και η απόσταση ανάμεσα στις προσδοκίες και την πραγματικότητα.

Ο θυμός μπορεί, επίσης, να προκύψει απλώς επειδή η φροντίδα ενός νεογέννητου είναι δύσκολη. «Οι ανάγκες τους παραμερίζονταν και ήταν εξαντλημένες ή στρεσαρισμένες», λέει η Ou για τις μητέρες που ανέφεραν ότι ένιωθαν θυμό. Η παραμονή στο σπίτι, ιδίως χωρίς βοήθεια ή διαλείμματα, μπορεί να εντείνει αυτά τα συναισθήματα.

Γιατί η παραμονή στο σπίτι μπορεί να προκαλέσει ένταση

Τα μωρά φέρνουν πολλή χαρά, αλλά η παραμονή στο σπίτι όλο το εικοσιτετράωρο μαζί τους δεν είναι εύκολη. Τα νεογέννητα έχουν απρόβλεπτο πρόγραμμα και χρειάζονται συνεχή επίβλεψη, με αποτέλεσμα ακόμη και μια έξοδος να απαιτεί οργάνωση. Παράλληλα, οι μητέρες συχνά θεωρούνται ο «προεπιλεγμένος γονέας», λέει η Paige Bellenbaum, L.C.S.W., ιδρύτρια και διευθύντρια του The Motherhood Center, κλινικής στη Νέα Υόρκη που παρέχει φροντίδα σε γυναίκες με επιλόχεια κατάθλιψη (PPD). Σε παραδοσιακές οικογένειες, «είναι εκείνες που βρίσκονται σωματικά με το μωρό το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας και της νύχτας, επωμίζονται μεγάλο μέρος του νοητικού και συναισθηματικού φορτίου και διαχειρίζονται την οργάνωση, συχνά ενώ προετοιμάζονται να επιστρέψουν στη δουλειά».

Ακόμη κι όταν οι γονείς μοιράζονται σχετικά ισότιμα τις ευθύνες, εξωτερικοί παράγοντες μπορεί να διαταράξουν την ισορροπία. Στις ΗΠΑ, για παράδειγμα, η γονική άδεια είναι συχνά αποσπασματική, ανεπαρκής και άνιση, με αποτέλεσμα ο πατέρας ή ο γονέας που δεν γέννησε να επιστρέφει συχνά πρώτος στην εργασία. Τότε, ο γονέας που μένει στο σπίτι «μπορεί να νιώσει ζήλια, θυμό ή ότι τον έχουν εγκαταλείψει», λέει η Bellenbaum. Η καθημερινή παραμονή στο σπίτι με το μωρό μπορεί να είναι απομονωτική, ακόμη κι αν υπάρχει βοήθεια από συγγενείς ή καλοπροαίρετους επισκέπτες.

Η απομόνωση δεν οφείλεται μόνο στην επιστροφή του άλλου γονέα στη δουλειά. Η αξιόπιστη φύλαξη παιδιών μπορεί να κοστίζει όσο μια μηνιαία δόση στεγαστικού δανείου, με αποτέλεσμα πολλοί γονείς που έχουν γεννήσει να αποφασίζουν, για οικονομικούς λόγους, να μείνουν στο σπίτι με το μωρό. «Όλοι οι άλλοι μπορούν να έρχονται και να φεύγουν, ενώ εκείνη παραμένει υπεύθυνη για το μωρό, χωρίς πραγματική δυνατότητα να απομακρυνθεί», λέει η Ou.

Ο γονέας που πηγαίνει στο γραφείο δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θέλει να απομακρυνθεί από την οικογένειά του ή ότι βλέπει τη δουλειά ως «απόδραση». Ωστόσο, «μπορεί να επιστρέψει σε στοιχεία της παλιάς του ζωής: να σταματήσει για καφέ πριν από τη δουλειά, να πάει στην τουαλέτα όταν χρειάζεται και να νιώσει χρήσιμος και συνδεδεμένος με τον έξω κόσμο», λέει η Bellenbaum. Η επιστροφή στην εργασία μπορεί, επίσης, να επαναφέρει την ενήλικη συζήτηση, τη δομή, τον έλεγχο και το αίσθημα επάρκειας και επίτευξης που ίσως έλειπαν. Την ίδια στιγμή, η μητέρα που μένει στο σπίτι μπορεί να κάνει ένα ντους 30 δευτερολέπτων και να τραγουδά για 40ή φορά το «Wheels on the Bus».

Δεν πρόκειται μόνο για θυμό

Είναι φυσιολογικό να βιώνετε πολλά διαφορετικά συναισθήματα μετά τον τοκετό — χαρά, απογοήτευση, οργή, μοναξιά, άγχος, λύπη ή ευγνωμοσύνη, λέει η Ou. Αυτό το μείγμα μπορεί να δυσκολεύει την αναγνώριση του τι ακριβώς αισθάνεστε.

Ο θυμός μετά τον τοκετό μπορεί να εμφανιστεί ανεξάρτητα από την επιλόχεια κατάθλιψη, αλλά τα δύο συνδέονται. Στην έρευνα της Ou, θυμός και επιλόχεια κατάθλιψη μπορούσαν να συνυπάρχουν. Όσες είχαν θετικό αποτέλεσμα στον έλεγχο για καταθλιπτικά συμπτώματα είχαν σχεδόν τετραπλάσιες πιθανότητες να αναφέρουν έντονο θυμό. Η έρευνα, ωστόσο, δεν μπορούσε να δείξει ποιο από τα δύο εμφανίστηκε πρώτο.

«Όταν οι συνθήκες πίσω από τον θυμό μιας μητέρας δεν αλλάζουν και εκείνη εξακολουθεί να είναι καταβεβλημένη, χωρίς υποστήριξη ή χωρίς να την ακούν, μπορεί να αρχίσει να νιώθει αβοήθητη ή απελπισμένη, κάτι που θα μπορούσε να συμβάλει στην κατάθλιψη», λέει η Ou.

Δεν είναι περίεργο: φανταστείτε να λέτε στους άλλους ότι νιώθετε εγκλωβισμένη στο σπίτι και να φαίνεται πως κανείς δεν ενδιαφέρεται. Ίσως ο σύντροφός σας αναγνωρίζει τη δυσκολία, αλλά δεν αλλάζει τίποτα, ή ίσως δεν αισθάνεστε άνετα ή ασφαλής να εκφράσετε τον θυμό σας. Και τα δύο μπορεί να συμβάλουν στην εμφάνιση επιλόχειας κατάθλιψης.

Μπορεί, επίσης, να νιώθετε ενοχές επειδή αισθάνεστε εγκλωβισμένη. Δεν υποτίθεται ότι οι μητέρες θέλουν να περνούν όσο περισσότερο χρόνο μπορούν με τα μωρά τους; Και, σε μια χώρα όπου η γονική άδεια δεν είναι εγγυημένη, δεν θεωρείται προνόμιο να μένει κανείς στο σπίτι με το νεογέννητο; Αυτές οι αντιλήψεις αγνοούν τις πραγματικές ανάγκες ενός νεογέννητου και το γεγονός ότι οι μητέρες συχνά δεν έχουν βοήθεια. Παρ’ όλα αυτά, μπορούν να δημιουργήσουν μεγάλη πίεση ή να σας κάνουν να πιστεύετε ότι δεν φροντίζετε σωστά το παιδί σας. «Οι ενοχές και η ντροπή για τον θυμό μπορούν να επιβαρύνουν περισσότερο την κατάσταση, συμβάλλοντας ενδεχομένως στην εμφάνιση ή την επιδείνωση καταθλιπτικών συμπτωμάτων», λέει η Ou.

Πώς να λάβετε τη βοήθεια που χρειάζεστε

Καταρχάς, είναι φυσιολογικό να νιώθετε θυμό ή ευερεθιστότητα. Αν παρατηρείτε ότι φορτίζεστε, προσπαθήστε να εκτιμήσετε πόσο συχνά θυμώνετε και πόσο έντονος είναι ο θυμός. Αν είναι συχνός, έντονος ή δύσκολο να τον διαχειριστείτε, ή αν επηρεάζει τις σχέσεις και την καθημερινότητά σας, συζητήστε το με τον γιατρό σας, λέει η Ou. Το ίδιο ισχύει αν ο θυμός σάς φοβίζει ή αισθάνεστε ότι έχετε ελάχιστο έλεγχο στις αντιδράσεις σας. Η Postpartum Support International προσφέρει ομάδα υποστήριξης από ομοτίμους για τον θυμό και την οργή μετά τον τοκετό, η οποία μπορεί να αποτελέσει πηγή βοήθειας.

Μπορεί να βοηθήσει και ο έλεγχος από επαγγελματία υγείας, καθώς μπορεί να λάβει υπόψη άλλα συμπτώματα, όπως το κλάμα και η λύπη, αλλαγές στον ύπνο ή την όρεξη, έλλειψη ενδιαφέροντος για το μωρό, αίσθημα απελπισίας ή αδυναμίας, ή σκέψεις να βλάψετε τον εαυτό σας ή το μωρό, σύμφωνα με την Bellenbaum. «Όταν αυτά συνυπάρχουν με τον θυμό, μπορεί να πρόκειται για επιλόχεια κατάθλιψη», λέει.

Η επαγγελματική βοήθεια, ωστόσο, δεν υποκαθιστά τις αναγκαίες αλλαγές στο σπίτι και στην καθημερινότητα, τονίζει η Bellenbaum. Μπορούν να βοηθήσουν τα παρακάτω:

Επανεξετάστε την κατανομή των ευθυνών

Καθώς ο θυμός συχνά σχετίζεται με την ανισότητα, είναι χρήσιμο να εξετάσετε πώς μοιράζονται οι ευθύνες μεταξύ των συντρόφων. «Ποιος έχει περισσότερες ευκαιρίες να κοιμηθεί; Ποιος μπορεί να φύγει χωρίς να χρειάζεται να κανονίσει τα πάντα; Ποιος αντιλαμβάνεται τι πρέπει να γίνει και ποιος φροντίζει να γίνει;» ρωτά η Ou. Η κοινή αξιολόγηση βοηθά να φανεί ποιος επωμίζεται περισσότερη δουλειά. «Όταν το φορτίο μοιράζεται πιο ισότιμα, η δυσαρέσκεια συνήθως υποχωρεί και ενισχύεται το αίσθημα κοινής ευθύνης», λέει η Bellenbaum.

Αν εντοπίσετε ανισότητες, ο σύντροφος χρειάζεται να αναλάβει «μεγαλύτερη ευθύνη για τις δουλειές, τις νυχτερινές βάρδιες και τον νοητικό προγραμματισμό, όχι απλώς να “βοηθά”», λέει η Bellenbaum. Προτείνει το Fair Play, ένα σύστημα με κάρτες που βοηθά τα ζευγάρια να ανακατανείμουν τις δουλειές του σπιτιού και την αόρατη νοητική εργασία, όπως το να θυμούνται να κλείσουν ραντεβού με γιατρό. «Αντί να μοιράζεται κάθε δουλειά στη μέση, κάθε σύντροφος αναλαμβάνει πλήρως συγκεκριμένες ευθύνες, με τρόπο που να θεωρείται δίκαιος και από τους δύο».

Αξιοποιήστε τα διαλείμματα για πραγματική ξεκούραση

«Πραγματικός χρόνος εκτός υπηρεσίας σημαίνει ότι κάποιος άλλος αναλαμβάνει πλήρως την ευθύνη του μωρού», λέει η Bellenbaum. Με άλλα λόγια, η μητέρα δεν είναι σε επιφυλακή: δεν ακούει μήπως κλάψει το μωρό, δεν παρακολουθεί το μόνιτορ και δεν ελέγχει το τηλέφωνό της περιμένοντας να την καλέσουν επειδή ο σύντροφός της πιστεύει ότι το μωρό «θέλει τη μαμά». Αυτό μπορεί να είναι δύσκολο, ιδίως αν η μητέρα φοβάται να αποχωριστεί το μωρό ή νιώθει ενοχές, αλλά είναι μια προσπάθεια που αξίζει για όλους. Διαφορετικά, «μπορεί να δυσκολέψει τον σύντροφό της να μάθει να φροντίζει μόνος του το μωρό», λέει.

Και οι γονείς που δεν έχουν σύντροφο χρειάζονται διαλείμματα. «Φίλοι και συγγενείς μπορούν να φέρουν φαγητό, να βάλουν πλυντήριο ή να κρατήσουν το μωρό για μισή ώρα», λέει η Ou. Μπορείτε, για παράδειγμα, να κάνετε μια δουλειά έξω μόνη σας ένα απόγευμα, αφήνοντας το μωρό στο σπίτι με κάποιον δικό σας άνθρωπο. «Τα ψώνια μπορεί να είναι αγγαρεία, αλλά μπορεί επίσης να σημαίνουν ότι βγαίνετε από το σπίτι, μένετε μόνη και αποφασίζετε τι θα κάνετε στη συνέχεια χωρίς να χρειάζεται να ανταποκριθείτε στις ανάγκες ενός μωρού», λέει.

Σύντροφοι, προσφέρετε σαφή υποστήριξη

Αν μια νέα μητέρα στη ζωή σας αντιμετωπίζει θυμό ή απομόνωση, μπορείτε να τη στηρίξετε με συγκεκριμένους τρόπους. Αντί να ρωτήσετε τι χρειάζεται, προσφέρετε επιλογές, όπως: «Μπορώ να βάλω πλυντήριο για σένα ή να σου φέρω φαγητό. Τι θα σε βοηθούσε περισσότερο;» λέει η Bellenbaum.

Αν η έξοδος με φίλους ή ένα βράδυ ραντεβού μοιάζει υπερβολικά δύσκολη για τη μητέρα, αυτό είναι εντάξει. «Ο αποχωρισμός από το μωρό είναι δύσκολος και συχνά χρειάζονται μικρά βήματα πριν από τα μεγάλα», λέει η Bellenbaum. Μπορείτε να προσφερθείτε να κρατήσετε το μωρό όσο εκείνη κάνει μια βόλτα, να πάτε μαζί για ψώνια σπρώχνοντας το καρότσι ή να κρατήσετε το μωρό στο κομμωτήριο όσο εκείνη κουρεύεται.

Το ότι νιώθετε θυμό επειδή ο κόσμος σας έχει μικρύνει αυτή την περίοδο δεν σας κάνει κακή μητέρα. «Μπορείτε να αγαπάτε το μωρό σας και ταυτόχρονα να δυσανασχετείτε επειδή έχετε τόσο λίγο έλεγχο στον χρόνο σας», λέει η Ou. «Και τα δύο μπορούν να ισχύουν». Μπορεί απλώς να χρειάζεστε περισσότερο ύπνο, μια συζήτηση με άλλους ενήλικες ή μία-δύο ώρες έξω από το σπίτι. Όταν καλύπτονται αυτές οι ανάγκες, μπορείτε να φροντίζετε καλύτερα και το μωρό σας.

Οι αποφάσεις για την αντιμετώπιση των συμπτωμάτων και την αναζήτηση υποστήριξης είναι καλό να λαμβάνονται σε συνεννόηση με τον γιατρό σας.