Όταν ο εγκέφαλος μπορεί να «πιστέψει» ότι έχετε 6 δάχτυλα: Πώς αλλάζουν οι κινήσεις σας

Ο εγκέφαλος μπορεί να αναπροσαρμόζει εντυπωσιακά τον εσωτερικό «χάρτη» του σώματος. Κάποιες φορές, ο συνδυασμός οπτικών και απτικών ερεθισμάτων αρκεί για να τον παραπλανήσει, κάνοντας το άτομο να αισθάνεται ότι έχει ένα επιπλέον άκρο ή ότι το σώμα του καταλαμβάνει περισσότερο χώρο.

Νέα μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Experimental Psychology: Human Perception and Performance, εξετάζει περαιτέρω το φαινόμενο. Η μελέτη αποδεικνύει ότι δεν προκαλείται μόνο μια σωματική ψευδαίσθηση: ο εγκέφαλος αναπροσαρμόζει άμεσα την αντίληψή του για τις ικανότητες δράσης του σώματος.

Πώς προκαλείται η ψευδαίσθηση του «έκτου δακτύλου»

Παλαιότερα πειράματα έδειξαν πως τα αντιληπτά όρια του σώματος μπορούν να διευρυνθούν αν αλλάξει το φαινομενικό μέγεθος ενός χεριού ή αν χρησιμοποιηθεί κάποιο εργαλείο, όπως το μπαστούνι ενός ατόμου με οπτική αναπηρία. Στη νέα μελέτη, οι ερευνητές επιστράτευσαν μια ειδική διάταξη καθρέφτη, ώστε να δημιουργήσουν την εντύπωση ενός έκτου δακτύλου.

Το πείραμα βασίστηκε στα εξής βήματα:

1. Η διάταξη με τον καθρέφτη: Ο συμμετέχων βλέπει στον καθρέφτη την αντανάκλαση του δεξιού χεριού, ενώ το αριστερό είναι κρυμμένο στην απέναντι πλευρά.
2. Το ταυτόχρονο χάδι: Ο πειραματιστής χαϊδεύει συγχρόνως τα δάχτυλα και των δύο χεριών.
3. Το ερέθισμα που προκαλεί την ψευδαίσθηση: Στην τελευταία κίνηση, χαϊδεύεται η εξωτερική πλευρά του κρυμμένου μικρού δακτύλου και, την ίδια στιγμή, αγγίζεται ο κενός χώρος δίπλα στο δεξί χέρι όπως φαίνεται στον καθρέφτη.

Με την οπτική και απτική παραπλάνηση σε συνδυασμό, ο εγκέφαλος πείθεται πως υπάρχει ένα πρόσθετο δάκτυλο στον κενό χώρο, το οποίο έχει δικό του μέγεθος και προσανατολισμό.

Πώς ελέγχθηκαν τα αντιληπτά όρια δράσης

Η ερευνητική ομάδα εξέτασε αν η ψευδαίσθηση επηρεάζει την εκτίμηση του εγκεφάλου για τις δυνατότητες του χεριού. Στις δοκιμασίες συμμετείχαν 50 υγιείς ενήλικες, οι οποίοι, με το χέρι κρυμμένο, κλήθηκαν να υπολογίσουν:

• Το μικρότερο άνοιγμα από το οποίο θα χωρούσε να περάσει το χέρι τους (τα ανοίγματα κυμαίνονταν από 2,7 έως 18 cm).
• Το μέγεθος του αντικειμένου που θα ήταν σε θέση να πιάσουν (χρησιμοποιήθηκαν τετράγωνες πλάκες αφρού, από 4 έως 25 cm).

Ασυνείδητες αλλαγές και πιθανές πρακτικές εφαρμογές

Ενδιαφέρον παρουσίασε το εύρημα ότι οι συμμετέχοντες, παρότι ανέφεραν στο ερωτηματολόγιο πως δεν «ένιωσαν» συνειδητά το έκτο δάκτυλο, εκτίμησαν ότι το χέρι τους χρειαζόταν μεγαλύτερο άνοιγμα. Το αποτέλεσμα δείχνει ότι οι συνειδητές αναφορές μπορεί να λειτουργούν ανεξάρτητα από τους ασυνείδητους υπολογισμούς σχεδιασμού δράσης.

Ακόμη και χωρίς πραγματική κινητική ανατροφοδότηση, ο εγκέφαλος επαναπροσδιορίζει αμέσως τα όρια του σώματος. Οι σωματικές δυνατότητες των συμμετεχόντων παρέμειναν ίδιες, όμως η υποκειμενική αντίληψή τους άλλαξε άμεσα.

Η πλαστικότητα του εγκεφάλου παρέχει σημαντικά στοιχεία στη γνωστική επιστήμη και μπορεί επίσης να συμβάλει σε νέες κατευθύνσεις για:

• Τον σχεδιασμό εξελιγμένων προσθετικών μελών, τα οποία θα εντάσσονται φυσικά στο σωματικό σχήμα των χρηστών.
• Την ανάπτυξη ρομποτικών συστημάτων ενίσχυσης (εξωσκελετών), ώστε οι χειριστές να αντιλαμβάνονται τα ρομποτικά εξαρτήματα ως φυσική προέκταση του σώματός τους.

Πηγή: medicalxpress