Η φερριτίνη αποθηκεύει τον σίδηρο στον οργανισμό και αποτελεί έναν από τους πιο αξιόπιστους δείκτες των αποθεμάτων του. Ποιες τιμές χαρακτηρίζονται πλέον χαμηλές, ποια συμπτώματα χρειάζονται προσοχή και ποιες αλλαγές φέρνουν οι νέες οδηγίες των αιματολόγων.
Τι αποκαλύπτει για τον οργανισμό η μέτρηση της φερριτίνης
Ως αποθήκη σιδήρου λειτουργεί η φερριτίνη: φυλάσσει τον σίδηρο στα κύτταρα και τον διαθέτει όταν ο οργανισμός τον χρειάζεται, μεταξύ άλλων για την παραγωγή νέων ερυθρών αιμοσφαιρίων.
Πέρα από τον ρόλο του στην παραγωγή της αιμοσφαιρίνης, του μορίου που μεταφέρει οξυγόνο σε όλο το σώμα, ο σίδηρος συμβάλλει και στην υγεία του εγκεφάλου, του ανοσοποιητικού συστήματος, των μυών, του δέρματος, των μαλλιών και των νυχιών, σύμφωνα με την Αμερικανική Εταιρεία Αιματολογίας.
Η ποσότητα σιδήρου που κυκλοφορεί στο αίμα μεταβάλλεται μέσα στην ημέρα και επηρεάζεται από τη διατροφή. Έτσι, η μεμονωμένη μέτρησή της δεν αρκεί για να διαπιστωθεί αν υπάρχει έλλειψη.
«Το τεστ φερριτίνης είναι το χρυσό πρότυπο για την εκτίμηση των αποθεμάτων σιδήρου», αναφέρει η Αμερικανίδα παιδοαιματολόγος Jacquelyn Powers. Είναι διευθύντρια του τμήματος αιματολογίας στο Texas Children’s Hospital και επικεφαλής της ομάδας που κατάρτισε τις νέες οδηγίες, σύμφωνα με το CNN.
Φερριτίνη: Οι φυσιολογικές τιμές και τα νέα όρια για τη διάγνωση
Για πολλά χρόνια χρησιμοποιούνταν ευρέως το διαγνωστικό όριο του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Με βάση αυτό, έλλειψη σιδήρου υπάρχει όταν η φερριτίνη είναι χαμηλότερη από 15 ng/mL σε παιδιά σχολικής ηλικίας και ενηλίκους.
Τον Σεπτέμβριο του 2026, η Αμερικανική Εταιρεία Αιματολογίας εξέδωσε τις πρώτες τεκμηριωμένες οδηγίες της για τη διάγνωση της σιδηροπενίας, που δημοσιεύτηκαν στο περιοδικό Blood Advances. Η κύρια διαφοροποίηση είναι η αύξηση των διαγνωστικών ορίων, με στόχο να εντοπίζεται νωρίτερα η έλλειψη σιδήρου.
Τα όρια φερριτίνης που ορίζουν οι νέες οδηγίες για τη διάγνωση της σιδηροπενίας είναι τα ακόλουθα:
- Για παιδιά από 9 μηνών έως 4 ετών, 20 ng/mL ή χαμηλότερα,
- Για τους περισσότερους ενηλίκους, στους οποίους περιλαμβάνονται γυναίκες με έμμηνο ρύση και έγκυες, 30 ng/mL ή χαμηλότερα,
- Για ομάδες αυξημένου κινδύνου, όπως γυναίκες με έντονη εμμηνορρυσία και έγκυες με αναιμία, 50 ng/mL ή χαμηλότερα,
- Για ενηλίκους με φλεγμονή, όπως σε περιπτώσεις καρκίνου, φλεγμονώδους νόσου του εντέρου ή λοιμώξεων, κάτω από 100 ng/mL ή κορεσμός τρανσφερρίνης μικρότερος από 20%.
Η αναθεώρηση των ορίων έχει συγκεκριμένο λόγο: όταν η φερριτίνη πέσει κάτω από τα 15 ng/mL, τα αποθέματα σιδήρου έχουν ήδη εξαντληθεί σε μεγάλο βαθμό. Επομένως, όσοι έχουν τιμές λίγο υψηλότερες από το παλιό όριο ενδέχεται να διαθέτουν ανεπαρκή αποθέματα χωρίς να το γνωρίζουν. Επιπλέον, κάποια εργαστήρια εξακολουθούν να εφαρμόζουν χαμηλότερα όρια αναφοράς και μπορεί να εμφανίζουν ως «φυσιολογικές» τιμές που χρειάζονται διερεύνηση.
Σε ανακοίνωση της Αμερικανικής Εταιρείας Αιματολογίας, η Powers δηλώνει: «Τα ανανεωμένα όρια φερριτίνης προσφέρουν σαφή καθοδήγηση σε έναν τομέα όπου μέχρι σήμερα δεν υπήρχε συναίνεση». Εκφράζει, παράλληλα, την ελπίδα ότι οι συστάσεις θα παρακινήσουν τους ασθενείς να ζητούν την εξέταση που χρειάζονται.
Χρειάζεται, επίσης, να ληφθεί υπόψη ότι η φερριτίνη αυξάνεται όταν υπάρχει φλεγμονή ή λοίμωξη στον οργανισμό, ακόμη και όταν τα αποθέματα σιδήρου είναι χαμηλά. Για τον λόγο αυτό, ο ΠΟΥ συνιστά να εξετάζονται μαζί και οι δείκτες φλεγμονής κατά την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων.
Για ενηλίκους με φλεγμονή, οι νέες οδηγίες συστήνουν ακόμη να μετράται ο κορεσμός της τρανσφερρίνης. Η εξέταση δείχνει σε τι ποσοστό η πρωτεΐνη που μεταφέρει τον σίδηρο στο αίμα είναι δεσμευμένη με αυτόν.
Σιδηροπενία και αναιμία: Οι βασικές διαφορές
Όταν το αίμα δεν διαθέτει επαρκή αιμοσφαιρίνη ή υγιή ερυθρά αιμοσφαίρια για να μεταφέρει αρκετό οξυγόνο στα όργανα και στους ιστούς, εμφανίζεται αναιμία. Συχνή αιτία της είναι η έλλειψη σιδήρου, που είναι αναγκαίος για την παραγωγή της αιμοσφαιρίνης.
Η σιδηροπενία είναι δυνατόν να προκαλέσει ενοχλήματα προτού μειωθούν η αιμοσφαιρίνη και τα ερυθρά αιμοσφαίρια. Όπως εξηγεί στο CNN η Αμερικανίδα γιατρός Ariela Marshall, αναπληρώτρια καθηγήτρια Ιατρικής στο Πανεπιστήμιο της Μινεσότα: «Η αντίληψη ότι η σιδηροπενία χωρίς αναιμία δεν μπορεί να προκαλέσει συμπτώματα είναι μια συνηθισμένη παρανόηση που οφείλουμε να διορθώσουμε».
Στην πράξη, η γενική εξέταση αίματος ελέγχει, μεταξύ άλλων, τα ερυθρά αιμοσφαίρια και την αιμοσφαιρίνη, όχι όμως τα αποθέματα σιδήρου. Γι’ αυτό ενδέχεται να περάσουν μήνες ή ακόμη και χρόνια μέχρι να εντοπιστεί έλλειψη που δεν έχει προκαλέσει αναιμία.
Ανασκόπηση του 2021 κατέληξε ότι η σιδηροπενία χωρίς αναιμία εμφανίζεται με διπλάσια συχνότητα σε σχέση με τη σιδηροπενική αναιμία και πολλές φορές δεν εντοπίζεται από τους γιατρούς.
Η έλλειψη σιδήρου μπορεί να συνδέεται ακόμη με το σύνδρομο ανήσυχων ποδιών και την πίκα: την έντονη επιθυμία να καταναλώσει κάποιος μη βρώσιμα υλικά, όπως χώμα, ή να μασήσει πάγο. Η αιτία αυτής της επιθυμίας δεν είναι ακόμη γνωστή με βεβαιότητα στους επιστήμονες.
Χαμηλή φερριτίνη και συμπτώματα
Επειδή τα συμπτώματα της σιδηροπενίας δεν είναι ειδικά, μπορεί να οφείλονται σε πολλές διαφορετικές αιτίες. Μεταξύ των συχνότερων είναι τα εξής:
- Κόπωση και μειωμένη ενέργεια,
- αδυναμία και δύσπνοια κατά την άσκηση,
- ταχυπαλμίες, κρύα άκρα,
- ωχρότητα, εύθραυστα νύχια και τριχόπτωση,
- πονοκέφαλοι και δυσκολία στην προσοχή.
Η βρετανική υπηρεσία υγείας NHS καταγράφει και πιο σπάνιες εκδηλώσεις: εμβοές, μεταβολές στη γεύση, γλώσσα που πονά ή είναι λεία, καθώς και νύχια με όψη κουταλιού.
«Υπάρχει ένα ολόκληρο φάσμα συμπτωμάτων, από την κούραση και την εξάντληση μέχρι τη δυσκολία στη σκέψη και την επιθυμία να μασήσει κανείς κάτι, όπως πάγο. Κάποιος μπορεί να τα έχει όλα, να έχει μόνο ένα ή να μην έχει κανένα», περιγράφει η Marshall, σύμφωνα με το CNN.
Τι εννοούν με τον όρο «πρόσωπο της φερριτίνης»
Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αναρτώνται βίντεο που ισχυρίζονται πως η έλλειψη σιδήρου φαίνεται από την όψη του προσώπου, επικαλούμενα τους μαύρους κύκλους κάτω από τα μάτια και το χλωμό δέρμα. Η τάση έχει αποκτήσει και ονομασία —«ferritin face», από τη φερριτίνη—, όμως ειδικοί αμφισβητούν αν αρκεί μια απλή φωτογραφία για διάγνωση.
Η έντονη προπόνηση αποτελεί ένα ακόμη πλαίσιο στο οποίο μπορεί να μη γίνει αντιληπτή η έλλειψη. Σε σχέση με τον μέσο άνθρωπο, οι αθλητές αντοχής χρειάζονται περισσότερο σίδηρο και συνεπώς έχουν αυξημένο κίνδυνο ανεπάρκειας. Πρώιμη ένδειξη ενδέχεται να είναι ότι η αντοχή τους στην προπόνηση έχει μειωθεί σε σύγκριση με παλαιότερα.
Ομάδες με αυξημένο κίνδυνο έλλειψης σιδήρου
Σε σύγκριση με τους άνδρες, οι γυναίκες κινδυνεύουν περισσότερο από έλλειψη σιδήρου, κυρίως εξαιτίας της απώλειας αίματος στην έμμηνο ρύση. Ο κίνδυνος είναι ιδιαίτερα αυξημένος για όσες έχουν βαριά περίοδο.
Οι ανάγκες σε σίδηρο μεγαλώνουν σημαντικά στην εγκυμοσύνη, καθώς αναπτύσσονται ο πλακούντας και το έμβρυο και αυξάνεται ο όγκος του αίματος. Η Powers αναφέρει ότι η έλλειψη σιδήρου γίνεται συχνότερη όσο εξελίσσεται η κύηση. Περισσότερο σίδηρο χρειάζονται ακόμη τα παιδιά και οι έφηβοι, καθώς μεγαλώνουν.
Παθήσεις του εντέρου που διαρκούν χρόνια, όπως η κοιλιοκάκη και η φλεγμονώδης νόσος του εντέρου, ενδέχεται να δυσχεραίνουν την απορρόφηση σιδήρου από τις τροφές. Αίμα που χάνεται από το γαστρεντερικό σύστημα μπορεί να σχετίζεται με έλκη ή πολύποδες, αλλά μπορεί επίσης να αποτελεί προειδοποιητική ένδειξη καρκίνου του παχέος εντέρου, σύμφωνα με το CNN.
Οι νέες οδηγίες περιλαμβάνουν στους παράγοντες κινδύνου και τις χορτοφαγικές δίαιτες, επειδή ο σίδηρος από φυτικές πηγές απορροφάται δυσκολότερα. Αναφέρουν επίσης τη μακρόχρονη χρήση ορισμένων φαρμάκων που μειώνουν τα γαστρικά οξέα, η οποία μπορεί να περιορίσει την απορρόφηση σιδήρου.
Πότε είναι χρήσιμος ο έλεγχος φερριτίνης
«Αν κάποιος τρέφεται σωστά, κοιμάται επαρκώς και κάνει όλα όσα συνδέουμε με την καλή υγεία, αλλά εξακολουθεί να νιώθει έντονη κόπωση, θεωρώ απολύτως εύλογο να ελεγχθεί η φερριτίνη του», λέει η Powers, σύμφωνα με το CNN. «Είναι μια απλή εξέταση και υπάρχει τρόπος αντιμετώπισης», προσθέτει η ειδικός.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι τα συμπτώματα ενδέχεται να έχουν πολλές διαφορετικές αιτίες, γι’ αυτό οι γιατροί δεν ζητούν πάντοτε έλεγχο σιδήρου. Η Αμερικανική Εταιρεία Αιματολογίας υπολογίζει πως έως και το 70% των περιστατικών σε ομάδες υψηλού κινδύνου, μεταξύ των οποίων παιδιά και έγκυες, μπορεί να μην εντοπίζεται, λόγω του περιορισμένου ελέγχου και της διαφορετικής χρήσης ορίων αναφοράς.
Τι δείχνουν τα αυξημένα επίπεδα φερριτίνης
Η αυξημένη φερριτίνη δεν αποτελεί απαραίτητα θετική ένδειξη. Η Cleveland Clinic αναφέρει ως συχνές αιτίες τις λοιμώξεις και τις φλεγμονώδεις παθήσεις, τις ηπατικές βλάβες, το μεταβολικό σύνδρομο, την παχυσαρκία και την τακτική κατανάλωση αλκοόλ. Σε πιο σπάνιες περιπτώσεις, η άνοδος των τιμών σχετίζεται με καταστάσεις στις οποίες συσσωρεύεται υπερβολικός σίδηρος.
Μία από τις γνωστότερες αιτίες υπερφόρτωσης σιδήρου είναι η κληρονομική αιμοχρωμάτωση. Σύμφωνα με το NHS, ο οργανισμός των ανθρώπων με την πάθηση απορροφά περισσότερο σίδηρο από όσο χρειάζεται, με αποτέλεσμα να αποθηκεύεται στο ήπαρ, στην καρδιά και στις αρθρώσεις.
Για ενήλικες που έχουν υποκείμενα προβλήματα υγείας, τιμές άνω των 500 ng/mL ενδέχεται να συνδέονται με κίνδυνο υπερφόρτωσης σιδήρου ή με άλλη πάθηση που απαιτεί διερεύνηση, επισημαίνει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας.
Η υψηλή φερριτίνη δεν προκαλεί από μόνη της συγκεκριμένα συμπτώματα. Όταν εμφανίζονται ενοχλήματα, συνήθως σχετίζονται με την υποκείμενη πάθηση που έχει οδηγήσει στην αύξηση και όχι με την ίδια την τιμή της φερριτίνης.
Τι μπορείτε να κάνετε όταν η φερριτίνη είναι χαμηλή
Όταν η χαμηλή φερριτίνη οφείλεται σε έλλειψη σιδήρου, τα συμπληρώματα σιδήρου από το στόμα μπορεί να ανακουφίσουν τα συμπτώματα μέσα σε διάστημα εβδομάδων ή μηνών. Αν υπάρξει βελτίωση με τη θεραπεία, αυτό μπορεί να ενισχύσει την εκτίμηση ότι η σιδηροπενία συνέβαλε στις ενοχλήσεις.
Η θεραπεία, ωστόσο, δεν αρκεί να επικεντρώνεται στην αναπλήρωση του σιδήρου. Η Marshall τονίζει, σύμφωνα με το CNN, ότι είναι σημαντικό να συνεργαστείτε με τον γιατρό για να διαπιστωθεί γιατί τα επίπεδα σιδήρου ήταν εξαρχής χαμηλά.
Για την αντιμετώπιση της σιδηροπενικής αναιμίας, το NHS συστήνει συμπληρώματα σιδήρου και διατροφή πλούσια σε σίδηρο, με καθοδήγηση από τον γιατρό. Το 2027 αναμένεται να δημοσιευτούν περισσότερες οδηγίες για τη θεραπεία της έλλειψης σιδήρου από την Αμερικανική Εταιρεία Αιματολογίας, στο πλαίσιο της ευρύτερης πρωτοβουλίας της για τη σιδηροπενία.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/prosopo-ferritinis-to-fainomeno-poy-egine-viral-sto-tiktok-ta-nea-oria-kai-ta-symptomata-poy-agnooyme/28444
