Πώς η υπερβολική προστασία αποδυναμώνει τα παιδιά

Στα παιδιά, η υπερβολική προστασία μπορεί να καθυστερήσει την προσαρμογή, ακόμη κι όταν προσφέρεται με τις καλύτερες προθέσεις. Όταν ένα παιδί κλαίει την ώρα που αποχωρίζεται τη μητέρα ή τον πατέρα του, δυσκολεύεται στο νέο σχολείο ή δεν θέλει να πάρει μέρος σε κάποια δραστηριότητα, συνήθως προσπαθούμε να το αγκαλιάσουμε, να το καθησυχάσουμε και να απομακρύνουμε κάθε δυσάρεστο συναίσθημα. Η αντίδραση αυτή είναι απολύτως φυσιολογική. Οι ειδικοί στην ανάπτυξη των παιδιών, ωστόσο, επισημαίνουν ότι η δυσκολία σε μια καινούργια συνθήκη δεν σημαίνει απαραίτητα πως το παιδί αδυνατεί να την αντιμετωπίσει. Η υπερβολική βοήθεια και προστασία από τους γονείς μπορεί, παρά τις καλές προθέσεις, να επιβραδύνει την προσαρμογή του.

Παιδιά: Πότε η αγκαλιά δυσκολεύει την προσαρμογή

Όταν ένα παιδί βρίσκεται σε άγνωστο περιβάλλον και δυσκολεύεται να προσαρμοστεί, μπορεί να ζητά διαρκώς αγκαλιά και την αμέριστη προσοχή ενός ενήλικα. Ενδέχεται να αποφεύγει τις ομαδικές δραστηριότητες, το παιχνίδι με συνομηλίκους ή την εξερεύνηση του χώρου, επιλέγοντας να μένει συνεχώς δίπλα στον γονέα ή την παιδαγωγό.

Η ανάγκη του παιδιού για ασφάλεια και παρηγοριά είναι κατανοητή και είναι φυσικό να θέλουμε να ανταποκριθούμε. Αν, όμως, η στήριξη καταλήξει σε διαρκή παρέμβαση, μπορεί άθελά μας να του στερήσουμε ευκαιρίες να καλλιεργήσει αυτονομία και εμπιστοσύνη στις ικανότητές του. Δεν χρειάζεται ούτε να σταματήσουμε ξαφνικά να το αγκαλιάζουμε ούτε να το πιέσουμε να συμμετάσχει. Μπορούμε, αντί γι’ αυτό, να περιορίζουμε προοδευτικά τη βοήθεια, δείχνοντας υπομονή, συνέπεια και ενθάρρυνση.

Παράλληλα με την ασφάλεια που του προσφέρουμε, είναι σημαντικό να έχει χώρο και χρόνο ώστε, με τον δικό του ρυθμό, να πλησιάσει το παιχνίδι, να δοκιμάσει καινούργιες δραστηριότητες και να έρθει σε επαφή με τα άλλα παιδιά.

Ο αποχωρισμός: μια πρόκληση για παιδιά και γονείς

Πολλά παιδιά δυσκολεύονται να αποχωριστούν τον γονέα τους πριν ξεκινήσει μια δραστηριότητα, ακόμη και όταν την απολαμβάνουν. Μπορεί να κλάψουν, να προσκολληθούν έντονα και να ζητούν ξανά και ξανά διαβεβαιώσεις. Συχνά, όσο διαρκεί περισσότερο ο αποχαιρετισμός, τόσο μεγαλώνει και η δυσκολία τους.

Δεν χρειάζεται, λοιπόν, να παραβλέψουμε τα συναισθήματα του παιδιού ή να φύγουμε χωρίς να του εξηγήσουμε τι συμβαίνει. Μπορούμε να καθιερώσουμε μια σταθερή, προβλέψιμη ρουτίνα αποχαιρετισμού. Για παράδειγμα: «Ξέρω ότι δυσκολεύεσαι να με αποχωριστείς. Είναι εντάξει να σου λείπω. Τώρα είναι η ώρα της δραστηριότητάς σου. Θα είμαι εδώ όταν τελειώσεις και θα χαρώ πολύ να μου πεις πώς πέρασες!». Έτσι, αναγνωρίζουμε αυτό που νιώθει χωρίς να δυναμώνουμε τον φόβο του και του δείχνουμε πως έχει τη δυνατότητα να αντιμετωπίσει τη νέα εμπειρία.

Πρακτικοί τρόποι στήριξης των παιδιών χωρίς υπερπροστασία

• Αποδεχόμαστε τα συναισθήματα: Αντί για φράσεις όπως «μην κλαις» ή «δεν είναι τίποτα», δείχνουμε στο παιδί ότι καταλαβαίνουμε πως δυσκολεύεται.
• Αφήνουμε περιθώριο χρόνου: Η προσαρμογή και η αυτονομία αναπτύσσονται σταδιακά, όχι αμέσως.
• Καθιερώνουμε σταθερές συνήθειες: Μια συγκεκριμένη ρουτίνα αποχαιρετισμού μπορεί να ενισχύσει το αίσθημα ασφάλειας του παιδιού.
• Καλλιεργούμε την αυτονομία: Του δίνουμε τη δυνατότητα να δοκιμάζει μόνο του, χωρίς να σπεύδουμε να παρέμβουμε.
• Εκφράζουμε εμπιστοσύνη: Του δείχνουμε ότι θεωρούμε πως μπορεί να τα καταφέρει και πως θα είμαστε διαθέσιμοι να το στηρίξουμε όταν το χρειαστεί.

Δεν σημαίνει ότι πρέπει να αφήνουμε τα παιδιά χωρίς στήριξη όταν δυσκολεύονται ή να περιμένουμε να αντιμετωπίζουν μόνα τους όσα δεν μπορούν ακόμη να διαχειριστούν. Σκοπός είναι να διαμορφώνουμε ένα περιβάλλον ασφάλειας, όπου θα έχουν τη δυνατότητα, βήμα βήμα, να δοκιμάζουν, να εξερευνούν, να γίνονται πιο ανεξάρτητα και να αναγνωρίζουν τις ικανότητές τους. Η ουσιαστική φροντίδα δεν περιορίζεται στο να είμαστε διαρκώς παρόντες και να επιλύουμε κάθε πρόβλημα. Περιλαμβάνει και την ενίσχυση της πεποίθησης των παιδιών ότι μπορούν να τα καταφέρουν, με τη σιγουριά πως είμαστε κοντά τους όταν χρειάζονται τη βοήθειά μας.