Νήπιο που χτυπά τον εαυτό του: Αιτίες και τρόποι αντιμετώπισης

Ένα νήπιο μπορεί να χτυπά τον εαυτό του όταν δεν έχει ακόμη τις λέξεις για να εκφράσει όσα νιώθει, όταν αναζητά αισθητηριακά ερεθίσματα ή όταν προσπαθεί να τραβήξει την προσοχή. Η συμπεριφορά είναι συχνά παροδική, αλλά χρειάζεται να προστατεύσετε το παιδί από τραυματισμούς και να αναζητήσετε ιατρική συμβουλή αν επιμένει ή συνοδεύεται από άλλα ανησυχητικά σημάδια.

Γιατί μπορεί ένα νήπιο να χτυπά τον εαυτό του

Δεν μπορεί ακόμη να εκφραστεί με λόγια

Όταν ένα παιδί νιώθει έντονα συναισθήματα, όπως θυμό, ζήλια, φόβο ή σύγχυση, αλλά δεν έχει ακόμη το λεξιλόγιο για να τα περιγράψει, το χτύπημα μπορεί να μοιάζει ο μόνος τρόπος να δείξει τι συμβαίνει. Μπορεί επίσης να εκνευρίζεται επειδή δεν καταφέρνει να εκφράσει αυτό που αισθάνεται και να χτυπά το κεφάλι του από απογοήτευση.

Αναζητά αισθητηριακά ερεθίσματα ή προσπαθεί να ηρεμήσει

Ορισμένα παιδιά αναζητούν περισσότερο από άλλα τα σωματικά αισθητηριακά ερεθίσματα ή έχουν ελαφρώς μειωμένη αίσθηση του πόνου. Μπορεί, λοιπόν, να χτυπούν τον εαυτό τους για να λάβουν τη σωματική διέγερση που επιζητούν. Άλλα παιδιά επαναλαμβάνουν σωματικές κινήσεις για να ηρεμήσουν όταν είναι αγχωμένα ή κουρασμένα.

Έχει μάθει ότι έτσι προκαλεί αντίδραση

Τα νήπια επιζητούν συχνά την αμέριστη προσοχή των γονιών τους. Αν την πρώτη φορά που χτύπησε τον εαυτό του το παιδί είχατε έντονη αντίδραση, μπορεί να επαναλάβει τη συμπεριφορά για να προκαλέσει ξανά μια αντίδραση. Αυτό δεν σημαίνει ότι η ανησυχία σας είναι αδικαιολόγητη· οι περισσότεροι γονείς θα αντιδρούσαν αρνητικά βλέποντας το παιδί τους να χτυπά το κεφάλι του.

Μπορεί, επίσης, το παιδί να μιμείται κάποιον άλλο. Αν εσείς ή ο σύντροφός σας γελάσατε όταν το είδατε, ίσως επιδιώξει να ξαναπροκαλέσει αυτή τη θετική αντίδραση.

Κάτι το ενοχλεί ή πονάει

Αν το παιδί έχει ωτίτιδα ή βγάζει δόντια και δεν μπορεί να σας το πει, μπορεί να χτυπά τον εαυτό του για να σας δείξει ότι δυσφορεί.

Τι μπορείτε να κάνετε

Πρώτα, φροντίστε να αποτρέψετε τραυματισμούς τη στιγμή που συμβαίνει η συμπεριφορά. Αν το παιδί χτυπά το κεφάλι του, προστατεύστε τις αιχμηρές γωνίες και ακμές στον χώρο. Μπορείτε επίσης να το αγκαλιάσετε σταθερά, χωρίς να το σφίξετε υπερβολικά, ώστε να μην μπορεί να συνεχίσει. Για ένα παιδί που αναζητά αισθητηριακά ερεθίσματα, μια μεγάλη, σταθερή αγκαλιά μπορεί να προσφέρει μέρος της σωματικής αίσθησης που επιζητά.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορείτε να μην ενισχύσετε τη συμπεριφορά με την προσοχή σας. Για παράδειγμα, αν πιστεύετε ότι το παιδί χτυπά τον εαυτό του για να προκαλέσει αντίδραση, ίσως σταματήσει όταν καταλάβει ότι έτσι δεν κερδίζει την προσοχή σας. Ωστόσο, αν η συμπεριφορά εκφράζει απογοήτευση, πόνο ή ανάγκη για αισθητηριακά ερεθίσματα, μην αγνοήσετε αυτό που προσπαθεί να σας επικοινωνήσει.

Καλύψτε τις σωματικές του ανάγκες

Αν το παιδί χτυπά τον εαυτό του επειδή πεινάει, κρυώνει, βγάζει δόντια ή διψάει, είναι δύσκολο να αλλάξει η συμπεριφορά πριν καλυφθούν οι ανάγκες του. Βοηθήστε το να νιώσει πιο άνετα και δείξτε του πώς μπορεί να σας ενημερώσει την επόμενη φορά ότι χρειάζεται κάτι.

Παρατηρήστε αν υπάρχουν συγκεκριμένα μοτίβα. Αν, για παράδειγμα, χτυπά τον εαυτό του όταν έχει βραχεί η πάνα του ή όταν παραλείπει το σνακ, προσπαθήστε να καλύπτετε αυτές τις ανάγκες νωρίτερα.

Δείξτε του άλλους τρόπους να εκφράζει τον θυμό

Μπορείτε από νωρίς να δείξετε στο παιδί κατάλληλους τρόπους να εκφράζει τον θυμό ή την απογοήτευσή του. Αν χτυπά τον εαυτό του επειδή έπεσε ξανά ο πύργος από τουβλάκια, δείξτε του τι μπορεί να κάνει αντί γι’ αυτό: να χτυπήσει ένα μαξιλάρι ή ένα λούτρινο παιχνίδι, να χτυπήσει τα πόδια του στο πάτωμα, να αγκαλιάσει σφιχτά τον εαυτό του ή να απομακρυνθεί για λίγο από το δωμάτιο.

Ανάλογα με την ηλικία και τις δυνατότητές του, μπορείτε να δοκιμάσετε απλές τεχνικές ενσυνειδητότητας για παιδιά, όπως τις βαθιές αναπνοές, ώστε να ηρεμεί σε στιγμές έντασης.

Αναγνωρίστε αυτό που βιώνει

Μερικές φορές τα παιδιά ηρεμούν πιο εύκολα όταν ο γονιός ή ο φροντιστής τα ακούει και αναγνωρίζει ότι αυτό που περνούν είναι δύσκολο. Έτσι δείχνετε ότι νοιάζεστε και ότι καταλαβαίνετε πώς αισθάνονται.

Αν, για παράδειγμα, το παιδί χτυπά τον εαυτό του επειδή του είπατε ότι δεν μπορεί να φάει μπισκότα για μεσημεριανό, μπορείτε να σκύψετε στο ύψος του και να πείτε: «Ξέρω, είναι πολύ απογοητευτικό, έτσι δεν είναι; Μακάρι να μπορούσα κι εγώ να φάω μπισκότα για μεσημεριανό!» Όταν ηρεμήσει, εξηγήστε του γιατί δεν μπορεί να φάει μπισκότα για μεσημεριανό και πώς μπορεί να αντιδράσει την επόμενη φορά.

Βοηθήστε το να ονομάσει τα συναισθήματά του

Αν χωρίζουμε τα συναισθήματα μόνο σε «καλά» και «κακά», μπορεί να είναι δύσκολο για ένα νήπιο να αντιδράσει κατάλληλα σε διαφορετικά δυσάρεστα συναισθήματα, όπως ο θυμός σε σύγκριση με την απογοήτευση ή ο φόβος σε σύγκριση με τη σύγχυση. Διδάξτε του λέξεις για το ευρύτερο φάσμα των συναισθημάτων, ώστε να μπορεί να σας μιλήσει για όσα νιώθει. Αυτό μπορεί να μειώσει και τις μελλοντικές εκρήξεις που σχετίζονται με δυσκολίες στην επικοινωνία.

Μπορείτε να βοηθήσετε το παιδί να αναγνωρίζει τα συναισθήματά του με διάφορους τρόπους:

• Εκτυπώστε κάρτες ή αφίσες με συναισθήματα.
• Αγοράστε εικονογραφημένα βιβλία κατάλληλα για νήπια.
• Παίξτε ρόλους με κούκλες ή λούτρινα παιχνίδια.
• Παρακολουθήστε μαζί τηλεοπτικές εκπομπές που εστιάζουν στη διαχείριση των συναισθημάτων και συζητήστε όσα βλέπετε.
• Γίνετε οι ίδιοι παράδειγμα, ονομάζοντας τα συναισθήματά σας μπροστά στο παιδί κατά τη διάρκεια της ημέρας.

Πότε χρειάζεται να ζητήσετε βοήθεια

Το να χτυπά ένα νήπιο τον εαυτό του είναι συχνά μια συνηθισμένη φάση που μπορεί να ξεπεράσει, ιδίως όταν μάθει νέους τρόπους να διαχειρίζεται τα συναισθήματά του. Ωστόσο, μπορεί να χρειαστεί υποστήριξη από ειδικό αν:

• Έχετε δοκιμάσει συνήθεις τρόπους για να σταματήσει η συμπεριφορά, αλλά δεν έχει αλλάξει ή έχει επιδεινωθεί.
• Το παιδί τραυματίζεται, αποκτώντας εξογκώματα, μώλωπες ή γρατζουνιές.
• Παρουσιάζει καθυστέρηση στην ομιλία ή φαίνεται να μην ακούει καθαρά.
• Έχει ενδείξεις σωματικής ασθένειας, όπως πυρετό, απώλεια όρεξης, κόπωση ή ευερεθιστότητα.
• Παρουσιάζει επίσης συμπτώματα αναπτυξιακής κατάστασης, όπως διαταραχή του φάσματος του αυτισμού ή διαταραχή αισθητηριακής επεξεργασίας.

Σημαίνει ότι το παιδί έχει αυτισμό;

Συνήθως όχι. Τις περισσότερες φορές πρόκειται για μια φάση που περνά καθώς το νήπιο μαθαίνει καλύτερους τρόπους να επικοινωνεί, να ηρεμεί ή να τραβά την προσοχή. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα όταν η ανάπτυξη του παιδιού εξελίσσεται κατά τα αναμενόμενα.

Η συμπεριφορά μπορεί να αποτελεί ένδειξη αναπτυξιακής διαταραχής, όπως ο αυτισμός, όταν δεν είναι το μόνο σύμπτωμα. Αν το παιδί χτυπά συχνά τον εαυτό του και δυσκολεύεται να διατηρήσει οπτική επαφή, δεν ενδιαφέρεται για την κοινωνική αλληλεπίδραση, κάνει επαναλαμβανόμενες κινήσεις ή παρουσιάζει καθυστέρηση στην ομιλία ή στις κινητικές δεξιότητες, μπορεί να χρειάζεται ευρύτερη αξιολόγηση.

Πότε να μιλήσετε με τον γιατρό

Αν παρατηρείτε και άλλα ανησυχητικά σημάδια μαζί με τη συμπεριφορά αυτοτραυματισμού, επικοινωνήστε με τον γιατρό του παιδιού. Μπορεί να εξετάσει το παιδί και να σας ρωτήσει για την ανάπτυξή του. Αν χρειάζεται, θα σας παραπέμψει σε ειδικό για πιο αναλυτική αξιολόγηση.

Μπορείτε να ζητήσετε συμβουλή από τον γιατρό ακόμη κι αν δεν έχετε παρατηρήσει άλλα συμπτώματα. Ο γιατρός μπορεί να σας βοηθήσει να καταλάβετε αν πρόκειται για μια παροδική φάση ή αν χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση, καθώς και ποια στρατηγική είναι καταλληλότερη για το παιδί σας.