Κοινωνικό άγχος: Συμπτώματα, αίτια, διάγνωση και αντιμετώπιση

Η κοινωνική αγχώδης διαταραχή, γνωστή και ως κοινωνική φοβία, προκαλεί έντονο και επίμονο φόβο σε κοινωνικές περιστάσεις, κυρίως επειδή το άτομο ανησυχεί ότι οι άλλοι θα το κρίνουν ή θα το απορρίψουν. Δεν πρόκειται απλώς για συστολή ή εσωστρέφεια: το άγχος μπορεί να επηρεάζει σημαντικά την καθημερινότητα. Η διαταραχή αντιμετωπίζεται με ψυχοθεραπεία, όπως η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία, και, σε ορισμένες περιπτώσεις, με φάρμακα όπως τα αντικαταθλιπτικά.

Τι είναι η κοινωνική αγχώδης διαταραχή

Η κοινωνική αγχώδης διαταραχή είναι μια κατάσταση ψυχικής υγείας που προκαλεί έντονο φόβο ή άγχος σε μία ή περισσότερες κοινωνικές περιστάσεις. Το άτομο φοβάται ότι οι άλλοι το παρακολουθούν, το κρίνουν αρνητικά, το απορρίπτουν ή το ταπεινώνουν.

Καταστάσεις που μπορεί να προκαλέσουν άγχος είναι, μεταξύ άλλων:

• Να απαντήσει κάποιος σε ερώτηση μπροστά σε άλλους.
• Να ζητήσει βοήθεια σε εστιατόριο, κατάστημα ή άλλο δημόσιο χώρο.
• Να φάει μπροστά σε άλλους.
• Να κάνει μια παρουσίαση ή να εμφανιστεί μπροστά σε κοινό.
• Να πραγματοποιήσει ή να δεχτεί τηλεφωνική κλήση.

Ο φόβος μπορεί να αφορά και το ενδεχόμενο να αντιληφθούν οι άλλοι τα συμπτώματα του άγχους, όπως το κοκκίνισμα ή την εφίδρωση. Η διαταραχή είναι συχνή: εκτιμάται ότι επηρεάζει περίπου το 13% των ανθρώπων στις ΗΠΑ. Τα συμπτώματα συχνά αρχίζουν στην παιδική ηλικία ή στην εφηβεία.

Πολλοί άνθρωποι δεν αναζητούν βοήθεια, επειδή θεωρούν ότι το κοινωνικό άγχος είναι απλώς μέρος της προσωπικότητάς τους. Ωστόσο, όταν τα συμπτώματα είναι έντονα ή επηρεάζουν την καθημερινότητα, είναι σημαντικό να μιλήσουν με επαγγελματία υγείας.

Συμπτώματα του κοινωνικού άγχους

Στην κοινωνική αγχώδη διαταραχή, το μυαλό και το σώμα αντιδρούν έντονα στις κοινωνικές επαφές. Ο φόβος και η ανησυχία μπορεί να είναι δυσανάλογα σε σχέση με τον πραγματικό κίνδυνο που παρουσιάζει η περίσταση. Η ένταση διαφέρει: τα συμπτώματα μπορεί να εμφανίζονται σε συγκεκριμένες κοινωνικές καταστάσεις ή στις περισσότερες από αυτές.

Πιθανά σημάδια είναι:

• Αποφυγή χώρων όπου βρίσκονται άλλοι άνθρωποι.
• Φόβος ή ανησυχία ότι οι άλλοι θα κρίνουν αρνητικά ή θα απορρίψουν το άτομο.
• Έντονη αμηχανία ή αίσθηση ότι βρίσκεται στο επίκεντρο της προσοχής.
• Δυσκολία ή φόβος να βρίσκεται με άλλους, ιδιαίτερα με αγνώστους.
• Αίσθηση ότι το μυαλό «αδειάζει» και αδυναμία να βρει τι να πει.
• Έντονη νευρικότητα, ενίοτε σε σημείο να προκαλεί ναυτία.
• Τρέμουλο και γρήγορος καρδιακός παλμός.

Πιθανά αίτια και παράγοντες κινδύνου

Η ακριβής αιτία της κοινωνικής αγχώδους διαταραχής δεν είναι γνωστή. Οι ερευνητές θεωρούν ότι μπορεί να συμβάλλουν διάφοροι παράγοντες, όπως:

• Μεγάλωμα με γονείς που ασκούν υπερβολικό έλεγχο.
• Αλλαγές στον εγκέφαλο, οι οποίες μπορεί να σχετίζονται ή να μη σχετίζονται με γενετικούς παράγοντες.

Πιθανές επιπτώσεις

Χωρίς αντιμετώπιση, η διαταραχή μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τη ζωή και να οδηγήσει σε μειωμένη απόδοση στην εργασία και χαμηλότερη συνολική ποιότητα ζωής. Μπορεί επίσης να αυξήσει τον κίνδυνο άλλων αγχωδών διαταραχών, διαταραχών της διάθεσης και διαταραχών που σχετίζονται με τη χρήση ουσιών. Η θεραπεία μπορεί να βελτιώσει την κατάσταση και να βοηθήσει στην πρόληψη αυτών των επιπλοκών.

Διάγνωση

Ο επαγγελματίας υγείας θα ρωτήσει για τα συμπτώματα και το ιατρικό ιστορικό. Η διάγνωση μπορεί να βασιστεί στα κριτήρια του DSM-5, του Διαγνωστικού και Στατιστικού Εγχειριδίου Ψυχικών Διαταραχών. Σε αυτά περιλαμβάνονται:

• Επίμονος και έντονος φόβος ή άγχος σε κοινωνικές περιστάσεις, λόγω της πεποίθησης ότι οι άλλοι μπορεί να κρίνουν αρνητικά ή να ταπεινώσουν το άτομο.
• Αποφυγή κοινωνικών περιστάσεων που προκαλούν άγχος ή αντιμετώπισή τους με έντονο φόβο ή άγχος.
• Άγχος δυσανάλογο προς την περίσταση.
• Δυσφορία ή άγχος σε κοινωνικές περιστάσεις που παρεμβαίνει στην καθημερινή ζωή.
• Απουσία άλλης σωματικής πάθησης, φαρμάκου ή χρήσης ουσιών που να εξηγεί καλύτερα τα συμπτώματα.

Συνήθως, για τη διάγνωση τα συμπτώματα πρέπει να έχουν διαρκέσει τουλάχιστον έξι μήνες.

Αντιμετώπιση της κοινωνικής αγχώδους διαταραχής

Η κοινωνική αγχώδης διαταραχή αντιμετωπίζεται αποτελεσματικά με γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία (CBT), με φαρμακευτική αγωγή ή με συνδυασμό των δύο. Ο επαγγελματίας υγείας και ο ασθενής μπορούν να συνεργαστούν για να βρουν το κατάλληλο θεραπευτικό πλάνο. Σε ορισμένους ανθρώπους μπορεί να βοηθήσει και η συμμετοχή σε ομάδα υποστήριξης.

Γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία

Η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία είναι μορφή ψυχοθεραπείας και αποτελεί βασική επιλογή για την κοινωνική αγχώδη διαταραχή. Ο ψυχολόγος ή ο θεραπευτής βοηθά το άτομο να αναγνωρίσει και να αλλάξει μοτίβα σκέψης και συμπεριφοράς που δεν το εξυπηρετούν.

Η θεραπεία συνήθως περιλαμβάνει περιορισμένο αριθμό συνεδριών. Μέσα από ερωτήσεις και συζήτηση, ο θεραπευτής βοηθά το άτομο να δει διαφορετικά τις καταστάσεις και να ανταποκρίνεται καλύτερα στις κοινωνικές περιστάσεις.

Φαρμακευτική αγωγή

Τα αντικαταθλιπτικά μπορεί να χρειαστούν αρκετές εβδομάδες για να αρχίσουν να δρουν. Η αναμονή μπορεί να είναι δύσκολη, αλλά είναι σημαντικό να ξεκινά και να συνεχίζεται η θεραπεία σύμφωνα με τις οδηγίες. Ο γιατρός μπορεί να ενημερώσει για το πότε αναμένεται να γίνει αισθητή η βελτίωση.

Πορεία και πρόγνωση

Η κοινωνική αγχώδης διαταραχή συνήθως δεν υποχωρεί από μόνη της. Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία και φάρμακα όπως τα αντικαταθλιπτικά μπορούν να βοηθήσουν σημαντικά στη διαχείρισή της.

Μία μελέτη διαπίστωσε ότι η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία μειώνει τα συμπτώματα της κοινωνικής αγχώδους διαταραχής για 12 μήνες ή περισσότερο μετά το τέλος της. Η θεραπεία βοηθά επίσης στην αντιμετώπιση καταθλιπτικών συμπτωμάτων για έναν χρόνο ή περισσότερο μετά την ολοκλήρωσή της.

Μπορεί να χρειαστεί χρόνος μέχρι να βρεθεί η καταλληλότερη προσέγγιση. Η έναρξη της διαδικασίας αντιμετώπισης, όμως, είναι ένα σημαντικό βήμα προς τη βελτίωση.

Κοινωνικό άγχος ή συστολή;

Η συστολή είναι κάτι που μπορεί να βιώσει οποιοσδήποτε κατά καιρούς. Αντίθετα, η κοινωνική αγχώδης διαταραχή παρεμποδίζει σταθερά ή αποτρέπει καθημερινές δραστηριότητες, όπως τα ψώνια ή η επικοινωνία με άλλους ανθρώπους. Μπορεί, συνεπώς, να επηρεάσει αρνητικά την εκπαίδευση, την επαγγελματική πορεία και τις προσωπικές σχέσεις.

Τρεις βασικοί παράγοντες που διακρίνουν το κοινωνικό άγχος από τη συστολή είναι:

• Ο βαθμός στον οποίο επηρεάζεται η καθημερινή ζωή.
• Η ένταση του φόβου και του άγχους.
• Η συχνότητα με την οποία αποφεύγονται συγκεκριμένες περιστάσεις.

Όταν τα συμπτώματα εμποδίζουν την επαφή με άλλους ή την εκτέλεση καθημερινών δραστηριοτήτων, δεν πρόκειται απλώς για χαρακτηριστικό της προσωπικότητας. Αν το κοινωνικό άγχος επηρεάζει τη ζωή σας, συζητήστε με τον γιατρό σας για τις διαθέσιμες επιλογές αντιμετώπισης.