Μεταστατικός καρκίνος του μαστού: οι διαθέσιμες θεραπείες και τι περιλαμβάνουν

Η ενημέρωση για τον καρκίνο του μαστού δίνει συχνά έμφαση στην έγκαιρη διάγνωση: όταν εντοπιστεί πριν εξαπλωθεί, μπορεί να αντιμετωπιστεί και η ζωή να συνεχιστεί. Γι’ αυτό η διάγνωση μεταστατικού καρκίνου του μαστού (MBC) μπορεί να μοιάζει σαν είσοδος σε έναν εντελώς διαφορετικό κόσμο. «Όταν κάποιος έρχεται στο ιατρείο μου με διάγνωση μεταστατικού καρκίνου του μαστού, το σημαντικότερο είναι να τον βοηθήσω να καταλάβει πόσο διαφορετικός είναι από τον καρκίνο του μαστού σε πρώιμο στάδιο», λέει η Eleonora Teplinsky, MD, ογκολόγος στο Valley Health System και συγγραφέας του βιβλίου Beyond the Pink: Navigating Life, Health, and Breast Cancer. «Οι καρκίνοι του μαστού στα στάδια 1 έως 3 είναι εκείνοι που μπορούμε να θεραπεύσουμε. Όταν ο καρκίνος εξαπλωθεί πέρα από τον μαστό και τους κοντινούς λεμφαδένες σε άλλες περιοχές του σώματος, χαρακτηρίζεται μεταστατικός ή σταδίου 4. Εξηγούμε στους ανθρώπους ότι, παρότι ο μεταστατικός καρκίνος του μαστού δεν θεραπεύεται οριστικά, αντιμετωπίζεται και ελπίζουμε να μπορούμε να τον ελέγχουμε για όσο το δυνατόν μεγαλύτερο διάστημα».

Παρότι είναι εξαιρετικά δύσκολο να αντιμετωπίσει κανείς μια τέτοια διάγνωση, οι πρόσφατες εξελίξεις στις θεραπείες έχουν βελτιώσει τα ποσοστά επιβίωσης. Σύμφωνα με μελέτη με επικεφαλής το Stanford Medicine, οι θάνατοι από καρκίνο του μαστού μειώθηκαν κατά 58% από το 1975 έως το 2019, ενώ σχεδόν το ένα τρίτο αυτής της μείωσης οφείλεται στις βελτιώσεις στη θεραπεία του μεταστατικού καρκίνου. Τα πιο πρόσφατα στοιχεία δείχνουν ότι οι γυναίκες με μεταστατικό καρκίνο του μαστού έχουν περίπου το ένα τρίτο της πιθανότητας, σε σύγκριση με τον γενικό πληθυσμό, να ζήσουν άλλα πέντε χρόνια. Ορισμένες ζουν 10 χρόνια ή περισσότερο, ενώ σε κάποιες δεν εντοπίζονται ενδείξεις νόσου στις εξετάσεις και τις απεικονιστικές εξετάσεις. Αυτό δεν ισοδυναμεί με ίαση, καθώς ο καρκίνος μπορεί να επανεμφανιστεί στο μέλλον, αποτελεί όμως το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα για όσους έχουν MBC. Ακολουθεί μια επισκόπηση των θεραπειών που το καθιστούν εφικτό και των παραγόντων που λαμβάνονται υπόψη για την επιλογή της κατάλληλης θεραπείας.

Ποιος είναι ο στόχος της θεραπείας για τον μεταστατικό καρκίνο του μαστού;

Η θεραπεία του μεταστατικού καρκίνου του μαστού μπορεί να διαφέρει από εκείνη του καρκίνου σε πρώιμο στάδιο, η οποία συχνά ξεκινά με ογκεκτομή ή μαστεκτομή. «Γενικά, δεν προτείνουμε τη χειρουργική επέμβαση ως μέρος της θεραπείας του μεταστατικού καρκίνου του μαστού, επειδή, όταν ο καρκίνος έχει εξαπλωθεί, η αφαίρεσή του από τον μαστό δεν πρόκειται να επηρεάσει μακροπρόθεσμα την έκβαση», εξηγεί η δρ Teplinsky. «Αντίθετα, στόχος είναι να αντιμετωπιστεί ο καρκίνος που πλέον εξαπλώνεται σε όλο το σώμα, με φάρμακα που επίσης κυκλοφορούν σε όλο το σώμα».

Αυτά τα φάρμακα, γνωστά ως συστηματικές θεραπείες, μπορούν να συρρικνώσουν τους όγκους ή να επιβραδύνουν την ανάπτυξή τους, να αποτρέψουν την εξάπλωση του καρκίνου και να βελτιώσουν τα συμπτώματα. Στην κατηγορία περιλαμβάνεται η παραδοσιακή χημειοθεραπεία, αλλά και νεότερα, στοχευμένα φάρμακα, τα οποία μπορούν να καταπολεμήσουν τον καρκίνο προκαλώντας μικρότερη βλάβη στους υγιείς ιστούς και περιορίζοντας έτσι τις σοβαρές παρενέργειες. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό στον μεταστατικό καρκίνο του μαστού, καθώς η θεραπεία δεν έχει προκαθορισμένη ημερομηνία λήξης. «Θέλουμε, φυσικά, να αντιμετωπίσουμε τον καρκίνο και να τον περιορίσουμε όσο περισσότερο μπορούμε, αλλά θέλουμε επίσης οι άνθρωποι να ζουν καλά με τον μεταστατικό καρκίνο του μαστού», λέει η δρ Teplinsky. «Αυτό είναι πολύ σημαντικό. Όλα τα θεραπευτικά μας σχέδια αποσκοπούν τόσο στη βελτίωση της έκβασης όσο και στην ποιότητα ζωής».

Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν την επιλογή θεραπείας;

Η θεραπεία που προτείνουν οι γιατροί εξαρτάται από τον τύπο του καρκίνου του μαστού. Για να προσδιοριστεί, δείγμα ιστού από τον μαστό λαμβάνεται με βιοψία και εξετάζεται στο εργαστήριο από παθολογοανατόμους, οι οποίοι ελέγχουν τα καρκινικά κύτταρα για συγκεκριμένους βιοδείκτες. Εξετάζουν, μεταξύ άλλων, αν τα κύτταρα έχουν υποδοχείς για τις ορμόνες οιστρογόνο ή/και προγεστερόνη και αν έχουν υποδοχείς HER2 (υποδοχέας 2 του ανθρώπινου επιδερμικού αυξητικού παράγοντα), μιας πρωτεΐνης που μπορεί να κάνει τα κύτταρα του μαστού να αναπτύσσονται και να διαιρούνται υπερβολικά γρήγορα. «Ο συνδυασμός των υποδοχέων καθορίζει τη θεραπεία», λέει η δρ Teplinsky. Ο καρκίνος του μαστού που δεν έχει υποδοχείς ούτε για τις δύο ορμόνες ούτε για την πρωτεΐνη HER2 ονομάζεται τριπλά αρνητικός.

Οι γιατροί λαμβάνουν επίσης υπόψη σε ποια σημεία του σώματος έχει εξαπλωθεί ο καρκίνος, όπως στα οστά, στους πνεύμονες, στο ήπαρ ή στον εγκέφαλο, καθώς και την ύπαρξη συγκεκριμένων γενετικών μεταλλάξεων. «Η επίσκεψη σε γιατρό που ειδικεύεται στη θεραπεία του καρκίνου του μαστού είναι ιδιαίτερα σημαντική στον μεταστατικό καρκίνο, επειδή υπάρχουν πολλές θεραπευτικές επιλογές», λέει η δρ Teplinsky. «Τα πράγματα μπορεί να γίνουν περίπλοκα και πάντα προτείνω να ζητά κανείς και δεύτερη γνώμη, καθώς η αντιμετώπιση γίνεται όλο και πιο σύνθετη».

«Δεν είναι πάντα εύκολο, επειδή προς το παρόν δεν υπάρχει οριστική θεραπεία για τον μεταστατικό καρκίνο του μαστού».

Ποιες είναι οι βασικές διαθέσιμες θεραπείες;

Η γνώση των θεραπευτικών επιλογών μπορεί να βοηθήσει τους ασθενείς να συζητήσουν με μεγαλύτερη σιγουριά τα επόμενα βήματα με τον γιατρό τους. Ακολουθεί μια γενική επισκόπηση των θεραπειών για τον μεταστατικό καρκίνο του μαστού και του τρόπου με τον οποίο μπορεί να διαφέρουν ανάλογα με τον τύπο του καρκίνου.

Οι στοχευμένες θεραπείες περιλαμβάνουν ορισμένες από τις σημαντικότερες εξελίξεις στην αντιμετώπιση του καρκίνου του μαστού. Στρέφονται με ακρίβεια σε συγκεκριμένα χαρακτηριστικά των καρκινικών κυττάρων που συμβάλλουν στην ανάπτυξη και την εξάπλωσή τους, παρεμβαίνοντας σε αυτή τη διαδικασία και περιορίζοντας τη βλάβη στους γύρω υγιείς ιστούς. Μπορεί να χορηγούνται σε δομή υγείας με ενδοφλέβια έγχυση ή στο σπίτι σε μορφή χαπιών.

Μια σημαντική υποκατηγορία είναι η ορμονοθεραπεία, γνωστή και ως ενδοκρινική θεραπεία. Χρησιμοποιείται όταν τα καρκινικά κύτταρα έχουν υποδοχείς οιστρογόνων ή προγεστερόνης και εμποδίζει τη χρήση των ορμονών ως καυσίμου από τα καρκινικά κύτταρα. Ορισμένα φάρμακα, όπως η ταμοξιφαίνη, μπλοκάρουν τους υποδοχείς οιστρογόνων στα καρκινικά κύτταρα. Άλλα, οι αναστολείς αρωματάσης, παρεμβαίνουν στα ένζυμα που συμμετέχουν στην παραγωγή ορμονών. Μια ακόμη κατηγορία είναι οι εκλεκτικοί αποικοδομητές των υποδοχέων οιστρογόνων (SERDs), οι οποίοι διασπούν τους υποδοχείς οιστρογόνων.

Άλλες στοχευμένες θεραπείες στρέφονται σε συγκεκριμένες πρωτεΐνες των καρκινικών κυττάρων, μεταξύ αυτών και στην HER2. Σε αυτές περιλαμβάνονται τα μονοκλωνικά αντισώματα, τεχνητές εκδοχές πρωτεϊνών του ανοσοποιητικού συστήματος, τα οποία παρεμβαίνουν στην ικανότητα της HER2 να στέλνει σήματα που προκαλούν ανάπτυξη του καρκίνου. Οι αναστολείς τυροσινικής κινάσης μειώνουν επίσης την ικανότητα της HER2 να μεταδίδει σήματα. Σε ορισμένες περιπτώσεις καρκίνου HER2-αρνητικού, χρησιμοποιούνται αναστολείς CDK4/6, οι οποίοι στοχεύουν μια διαφορετική πρωτεΐνη που βοηθά τα καρκινικά κύτταρα να αναπτύσσονται.

Ένας από τους ταχύτερα αναπτυσσόμενους τομείς στη θεραπεία του καρκίνου του μαστού είναι τα συζεύγματα αντισώματος-φαρμάκου (ADCs). Χρησιμοποιούν ένα αντίσωμα για να εντοπίσουν συγκεκριμένες πρωτεΐνες, όπως την HER2 ή άλλες, στα καρκινικά κύτταρα και στη συνέχεια μεταφέρουν χημειοθεραπευτικό φάρμακο απευθείας στο εσωτερικό του κυττάρου για να το καταστρέψουν. Ορισμένοι γιατροί παρομοιάζουν τα ADCs με κατευθυνόμενους πυραύλους που επιτίθενται στα καρκινικά κύτταρα, γλιτώνοντας τους κοντινούς υγιείς ιστούς.

Άλλες στοχευμένες θεραπείες επικεντρώνονται σε γονιδιακές μεταλλάξεις. Σε αυτή την κατηγορία ανήκουν οι αναστολείς PARP, που στοχεύουν καρκινικά κύτταρα με μετάλλαξη στα γονίδια BRCA και τα εμποδίζουν να αξιοποιήσουν μια πρωτεΐνη που τα βοηθά να αναπτυχθούν. Ένα ακόμη παράδειγμα είναι οι αναστολείς της PI3 κινάσης, οι οποίοι επηρεάζουν τα καρκινικά κύτταρα μέσω διαφορετικής γονιδιακής μετάλλαξης και μπλοκάρουν τις οδούς σηματοδότησής τους.

Η ανοσοθεραπεία βοηθά τον οργανισμό να αναγνωρίσει και να καταπολεμήσει τα καρκινικά κύτταρα. Τα φάρμακα αυτά χορηγούνται συνήθως με έγχυση και περιλαμβάνουν αναστολείς σημείων ελέγχου, που βοηθούν τα Τ κύτταρα του ανοσοποιητικού να αναγνωρίζουν και να επιτίθενται στα καρκινικά κύτταρα, καθώς και αναστολείς PD-1 και PD-L1, που βοηθούν να μην ξεφεύγουν τα καρκινικά κύτταρα από το ανοσοποιητικό σύστημα. Η ανοσοθεραπεία χορηγείται συχνά σε κύκλους, με ενδιάμεσα διαστήματα ανάπαυσης.

Η χημειοθεραπεία, η πιο γνωστή αντικαρκινική θεραπεία, χρησιμοποιεί ισχυρά φάρμακα που χορηγούνται ενδοφλέβια ή σε χάπια και σκοτώνουν τα καρκινικά κύτταρα που αναπτύσσονται γρήγορα. Επειδή μπορεί να επηρεάσει αρνητικά και υγιή κύτταρα, ενδέχεται να προκαλέσει σοβαρές παρενέργειες. Χρησιμοποιείται γενικά για τον τριπλά αρνητικό καρκίνο του μαστού, όταν ο καρκίνος έχει προσβάλει ζωτικά όργανα όπως το ήπαρ ή οι πνεύμονες ή όταν ο οργανισμός αναπτύξει αντοχή στην ορμονοθεραπεία ή στις στοχευμένες θεραπείες.

Η αναζήτηση οριστικής θεραπείας συνεχίζεται, αλλά η εξατομικευμένη ιατρική ακριβείας ήδη αλλάζει τα δεδομένα.

Ποιες άλλες θεραπείες υπάρχουν για τον μεταστατικό καρκίνο του μαστού;

Εκτός από τις συστηματικές θεραπείες, η υποστηρικτική αντιμετώπιση του μεταστατικού καρκίνου του μαστού μπορεί να περιλαμβάνει:

• Ακτινοθεραπεία: Μπορεί να συρρικνώσει συγκεκριμένους όγκους που προκαλούν πόνο, ενόχληση ή επιπλοκές σε όργανα, συμπεριλαμβανομένων των εστιών που έχουν εξαπλωθεί στα οστά ή στον εγκέφαλο.
• Χειρουργική επέμβαση: Μερικές φορές προτείνεται για τη σταθεροποίηση των οστών ή την αφαίρεση όγκων που προκαλούν πόνο ή επιπλοκές σε όργανα. Σε προεμμηνοπαυσιακές γυναίκες με μεταστατικό καρκίνο του μαστού θετικό στους ορμονικούς υποδοχείς μπορεί να προταθεί η χειρουργική αφαίρεση των ωοθηκών, ώστε να εξαλειφθεί η κύρια πηγή οιστρογόνων του οργανισμού.
• Διφωσφονικά: Τα φάρμακα αυτά βοηθούν στην πρόληψη της οστικής απώλειας (οστεοπόρωσης) που προκαλείται από τον καρκίνο και τις θεραπείες του. Σε αυτά περιλαμβάνεται το ζολεδρονικό οξύ, με εμπορικές ονομασίες Reclast και Zometa, το οποίο χορηγείται ενδοφλέβια.
• Αναλγητικά: Υπάρχουν διαφορετικές κατηγορίες φαρμάκων για τον πόνο, τις οποίες μπορεί να συστήσει ο γιατρός ανάλογα με το είδος του πόνου.

Πώς είναι η συνεχής θεραπεία για τον μεταστατικό καρκίνο του μαστού;

Η θεραπεία μπορεί να αποτελεί μεγάλο βάρος. Περιλαμβάνει καθημερινή λήψη φαρμάκων ή/και τακτικές εγχύσεις σε δομή υγείας, από μία φορά την εβδομάδα έως κάθε λίγες εβδομάδες, καθώς και τακτικά ραντεβού με γιατρούς, εξετάσεις αίματος και απεικονιστικές εξετάσεις. Στην αρχή αυτές μπορεί να γίνονται κάθε δύο ή τρεις μήνες, ενώ, αν η θεραπεία έχει αποτέλεσμα, τα διαστήματα ενδέχεται να μεγαλώσουν.

Όλα αυτά έχουν και σημαντικό συναισθηματικό βάρος. Ένα επιπλέον πρόβλημα είναι ότι, με τον καιρό, ο μεταστατικός καρκίνος του μαστού προσαρμόζεται στη θεραπεία και αρχίζει ξανά να αναπτύσσεται. «Η μεγαλύτερη πρόκληση στη θεραπεία του μεταστατικού καρκίνου του μαστού είναι ότι τα καρκινικά κύτταρα αναπτύσσουν αντοχή», λέει η δρ Teplinsky. «Λέω πάντα στους ασθενείς μου: Στόχος του καρκινικού κυττάρου είναι να μεγαλώσει και να ταξιδέψει σε όλο το σώμα. Αν το σκοτώσουμε με έναν τρόπο, βρίσκει πώς να αναπτύξει νέες μεταλλάξεις ή να αναπτυχθεί μέσω άλλων οδών. Τότε η νόσος μπορεί να εξελιχθεί και πρέπει να περάσουμε σε άλλη γραμμή θεραπείας».

Όταν συζητούνται διαφορετικές γραμμές θεραπείας, μπορεί να εξεταστεί και η συμμετοχή σε κλινικές δοκιμές. Δίνουν τη δυνατότητα δοκιμής νέων φαρμάκων ή συνδυασμών θεραπειών που δεν έχουν ακόμη εγκριθεί από τον FDA, τον αμερικανικό Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων, ούτε είναι ευρέως διαθέσιμα, αλλά έχουν ήδη περάσει σημαντικά στάδια ελέγχου της ασφάλειάς τους. «Η μεγαλύτερη παρανόηση για τις κλινικές δοκιμές είναι ότι γίνονται στο τέλος της ζωής, ότι προτείνουμε μια δοκιμή μόνο αν δεν υπάρχει άλλη επιλογή, και αυτό είναι εντελώς αναληθές», λέει η δρ Teplinsky. «Στην πραγματικότητα, θέλουμε να εξετάζουμε τις κλινικές δοκιμές από πολύ νωρίς. Όλα αυτά τα φάρμακα έχουν ήδη μελετηθεί εκτενώς μέχρι να αποκτήσουν πρόσβαση σε αυτά οι ασθενείς. Ενθαρρύνω πάντα τους ασθενείς να ρωτούν: Υπάρχει κάποια δοκιμή για μένα τώρα; Θα μπορούσε να υπάρξει κάποια στο μέλλον;» Περισσότερες πληροφορίες για τις κλινικές δοκιμές διατίθενται στη σελίδα Clinical Trials 101 της Metastatic Breast Cancer Alliance, ενώ η Living Beyond Breast Cancer προσφέρει εργαλείο αναζήτησης κλινικών δοκιμών, το οποίο μπορεί να προσαρμοστεί στις ανάγκες ατόμων με μεταστατικό καρκίνο του μαστού.

Η διαχείριση των περίπλοκων και μερικές φορές περιορισμένων θεραπευτικών επιλογών μπορεί να είναι δύσκολη, τόσο πρακτικά όσο και συναισθηματικά, γι’ αυτό είναι σημαντικό να υπάρχει υποστήριξη. Σε αυτήν μπορεί να περιλαμβάνεται η παρηγορητική φροντίδα. Δεν αφορά μόνο το τέλος της ζωής: συντονίζει επαγγελματίες υγείας που βοηθούν στη βελτίωση της ποιότητας ζωής, αντιμετωπίζοντας τα συμπτώματα του μεταστατικού καρκίνου του μαστού, τις ψυχολογικές επιπτώσεις και τις παρενέργειες της θεραπείας, καθώς και ζητήματα όπως το κόστος και η οργάνωση της φροντίδας ή η συνέχιση της εργασίας.

Τα άτομα με MBC μπορούν επίσης να βρουν ουσιαστική υποστήριξη μέσα από την κοινότητα, με όλο και περισσότερες διαθέσιμες επιλογές. Η Metavivor προσφέρει ομάδες υποστήριξης μεταξύ ανθρώπων με κοινές εμπειρίες, ενώ παρόμοιες ομάδες υπάρχουν συχνά και σε τοπικό επίπεδο μέσω ιατρικών κέντρων. Το Project Life MBC προσφέρει έναν διαδικτυακό χώρο ευεξίας, όπου τα άτομα με MBC και οι αγαπημένοι τους μπορούν να συμμετέχουν σε εργαστήρια και συζητήσεις.

Οι θεραπευτικές αποφάσεις πρέπει να λαμβάνονται σε συνεργασία με τον θεράποντα γιατρό.