Πονόλαιμος και πονοκέφαλος: 13 πιθανές αιτίες και τρόποι αντιμετώπισης

Ο πονόλαιμος και ο πονοκέφαλος μπορεί να οφείλονται σε διάφορες παθήσεις, από ήπιες έως σοβαρές. Συχνές αιτίες είναι το κοινό κρυολόγημα και οι αλλεργίες, αλλά τα ίδια συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν και στη γρίπη, την COVID-19 ή άλλες καταστάσεις.

Παρακάτω παρουσιάζονται 13 πιθανές αιτίες, τα συνοδά συμπτώματα, οι επιλογές αντιμετώπισης και τα σημάδια που χρειάζονται άμεση ιατρική αξιολόγηση.

Πιθανές αιτίες πονόλαιμου και πονοκεφάλου

1. Ιογενείς λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού

Το κοινό κρυολόγημα είναι μια ιογενής λοίμωξη του ανώτερου αναπνευστικού και μπορεί να προκαλέσει πονόλαιμο και πονοκέφαλο. Σύμφωνα με τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των ΗΠΑ (CDC), τα συμπτώματα αυτά μπορεί να διαρκέσουν λιγότερο από μία εβδομάδα.

Άλλα συμπτώματα του κρυολογήματος μπορεί να είναι:

• φτέρνισμα
• βήχας
• καταρροή
• ρινική συμφόρηση
• ήπιοι πόνοι στο σώμα
• πυρετός

2. Γρίπη

Η γρίπη είναι λοίμωξη του αναπνευστικού που προσβάλλει τη μύτη, τον λαιμό και τους πνεύμονες. Προκαλείται από ιούς της γρίπης και μπορεί να μεταδοθεί γρήγορα από άνθρωπο σε άνθρωπο μέσω σταγονιδίων που απελευθερώνονται όταν κάποιος μιλά, βήχει ή φτερνίζεται.

Τα συμπτώματα συνήθως εμφανίζονται απότομα και μπορεί να περιλαμβάνουν πονόλαιμο και πονοκέφαλο, καθώς και:

• πυρετό
• βήχα
• μπούκωμα ή καταρροή
• πόνους στο σώμα
• κόπωση
• εμετό ή διάρροια, ιδιαίτερα στα παιδιά

3. Στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα

Η στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα προκαλείται από το βακτήριο Streptococcus pyogenes, γνωστό και ως στρεπτόκοκκος ομάδας Α. Σύμφωνα με το CDC, εμφανίζεται συχνότερα σε παιδιά ηλικίας 5–15 ετών.

Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν πονόλαιμο και πονοκέφαλο, καθώς και:

• μικρές κόκκινες κηλίδες στο πάνω μέρος του στόματος
• πόνο κατά την κατάποση
• πυρετό
• διογκωμένες αμυγδαλές, μερικές φορές με λευκές κηλίδες πύου
• βήχα
• καταρροή

4. Αλλεργικές αντιδράσεις

Οι αλλεργίες εμφανίζονται όταν το ανοσοποιητικό σύστημα αντιμετωπίζει ως απειλή μια ουσία που κατά τα άλλα είναι ακίνδυνη. Μπορεί να επηρεάσουν τον λαιμό, τη μύτη, τα ιγμόρεια, τα αυτιά, τους πνεύμονες, το βλεννογόνο του στομάχου ή το δέρμα.

Εκτός από πονόλαιμο και πονοκέφαλο, μπορεί να εμφανιστούν:

• καταρροή
• φτέρνισμα
• δύσπνοια
• συριγμός στην αναπνοή
• βήχας
• εξάνθημα
• ζάλη ή τάση λιποθυμίας

5. Φαρυγγίτιδα και αμυγδαλίτιδα

Η φαρυγγίτιδα και η αμυγδαλίτιδα είναι καταστάσεις που προκαλούν φλεγμονή και πόνο στον λαιμό. Συνήθως οφείλονται σε ιογενείς ή βακτηριακές λοιμώξεις. Η φαρυγγίτιδα είναι φλεγμονή του φάρυγγα, ενώ η αμυγδαλίτιδα αφορά τις αμυγδαλές. Όταν συνυπάρχουν, πρόκειται για φαρυγγοαμυγδαλίτιδα.

Και οι δύο μπορεί να προκαλέσουν πονοκέφαλο και πονόλαιμο, μαζί με:

• πυρετό
• απώλεια όρεξης
• ναυτία
• πόνο κατά την κατάποση
• ερυθρότητα ή φλεγμονή στον λαιμό
• κόπωση

6. Βακτηριακή μηνιγγίτιδα

Η βακτηριακή μηνιγγίτιδα είναι σοβαρή κατάσταση που απαιτεί άμεση ιατρική αντιμετώπιση. Μπορεί να προκληθεί από διάφορα βακτήρια. Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν υψηλό πυρετό, έντονο πονοκέφαλο και δυσκαμψία στον αυχένα. Σε ενήλικες και παιδιά, πονόλαιμος ή λοίμωξη του αναπνευστικού μπορεί να είναι ένα από τα πρώτα συμπτώματα πριν από την εμφάνιση μηνιγγίτιδας.

Αν εμφανιστούν ξαφνικά πυρετός, πονοκέφαλος και δυσκαμψία στον αυχένα, χρειάζεται άμεση αναζήτηση ιατρικής βοήθειας. Άλλα συμπτώματα μπορεί να είναι:

• ναυτία
• ευαισθησία στο φως
• σύγχυση
• εμετός

Στα νεογνά, τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν μειωμένη δραστηριότητα ή νωθρότητα, ευερεθιστότητα, εμετό και δυσκολία στη σίτιση.

7. Λοιμώδης μονοπυρήνωση

Η λοιμώδης μονοπυρήνωση είναι ιογενής λοίμωξη που μπορεί να προκαλέσει πονοκέφαλο και πονόλαιμο. Συνήθως οφείλεται στον ιό Epstein-Barr (EBV). Άλλα συμπτώματα μπορεί να είναι:

• πυρετός
• έντονη κόπωση
• πόνοι στο σώμα
• διογκωμένοι λεμφαδένες
• εξάνθημα
• διόγκωση του σπλήνα ή του ήπατος

8. Περιαμυγδαλικό απόστημα

Το περιαμυγδαλικό απόστημα είναι η συχνότερη εν τω βάθει λοίμωξη που προσβάλλει την περιοχή της κεφαλής και του τραχήλου και εμφανίζεται συχνότερα σε νεαρούς ενήλικες. Συνήθως προκαλεί πονόλαιμο και πυρετό, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να προκαλέσει και πονοκέφαλο.

Άλλα συμπτώματα μπορεί να είναι:

• πόνος στο αυτί
• πόνος ή δυσκολία στην κατάποση
• αίσθημα αδιαθεσίας
• βραχνή ή αλλοιωμένη φωνή
• δύσοσμη αναπνοή
• τρισμός, δηλαδή δυσκολία στο άνοιγμα του στόματος

9. Καρκίνος του λαιμού

Ο καρκίνος του λαιμού μπορεί να αναπτυχθεί σε διαφορετικά σημεία της περιοχής και τα συμπτώματα εξαρτώνται από τη θέση του. Σε ορισμένους ανθρώπους μπορεί να προκαλέσει επίμονο πονόλαιμο και πονοκέφαλο. Άλλα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν:

• πόνο ή δυσκολία στην κατάποση
• πόνο στο αυτί
• δυσκολία στην αναπνοή
• ακούσια απώλεια βάρους
• εξόγκωμα στον λαιμό

10. Σύνδρομο Lemierre

Το σύνδρομο Lemierre είναι μια σπάνια επιπλοκή βακτηριακής λοίμωξης του λαιμού ή άλλων λοιμώξεων στην περιοχή της κεφαλής και του τραχήλου. Μπορεί να εμφανιστεί όταν η λοίμωξη εξαπλωθεί στους ιστούς ή στις κοιλότητες του τραχήλου και να προκαλέσει μολυσμένο θρόμβο αίματος.

Η αντιμετώπιση μπορεί να περιλαμβάνει συνδυασμό ενδοφλέβιων αντιβιοτικών. Ενδέχεται επίσης να χρειαστεί παροχέτευση τυχόν αποστημάτων για τον έλεγχο της λοίμωξης.

11. Πρώιμη λοίμωξη από HIV

Τα αρχικά στάδια της λοίμωξης από HIV μπορεί να προκαλέσουν συμπτώματα που μοιάζουν με γρίπη, όπως πονόλαιμο και πονοκέφαλο. Μπορεί επίσης να εμφανιστούν:

• πυρετός και ρίγη
• εξάνθημα
• μυϊκοί πόνοι
• νυχτερινές εφιδρώσεις
• κόπωση
• διογκωμένοι λεμφαδένες
• έλκη στο στόμα

Αν κάποιος πιστεύει ότι μπορεί να έχει εκτεθεί στον HIV, χρειάζεται να κάνει εξέταση που ανιχνεύει την πρώιμη λοίμωξη. Αν το αποτέλεσμα είναι θετικό, η θεραπεία περιλαμβάνει καθημερινή αγωγή για τον HIV, ώστε να διατηρείται πολύ χαμηλή η ποσότητα του ιού στο αίμα.

12. Δευτερογενές στάδιο σύφιλης

Η σύφιλη είναι σεξουαλικώς μεταδιδόμενη λοίμωξη με τέσσερα στάδια, καθένα από τα οποία έχει διαφορετικά συμπτώματα. Στο πρώτο στάδιο μπορεί να εμφανιστεί πληγή στα γεννητικά όργανα, στον πρωκτό ή στο στόμα. Συνήθως είναι ανώδυνη και μπορεί να περάσει απαρατήρητη.

Στο δευτερογενές στάδιο μπορεί να εμφανιστούν:

• πονόλαιμος
• πονοκέφαλος
• απώλεια τριχών σε περιοχές του τριχωτού
• δερματικό εξάνθημα
• διογκωμένοι λεμφαδένες
• πυρετός
• απώλεια βάρους
• μυϊκοί πόνοι
• κόπωση

Η έγκαιρη θεραπεία είναι σημαντική για να μην προχωρήσει η σύφιλη και προκαλέσει σοβαρές επιπλοκές. Η λοίμωξη μπορεί να θεραπευτεί με αντιβιοτικά.

13. COVID-19

Σύμφωνα με το CDC, η COVID-19 μπορεί να προκαλέσει πολλά διαφορετικά συμπτώματα, μεταξύ των οποίων πονόλαιμο και πονοκέφαλο. Τα συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν 2–14 ημέρες μετά την έκθεση στον ιό SARS-CoV-2.

Άλλα πιθανά συμπτώματα είναι:

• βήχας
• πυρετός ή ρίγη
• δύσπνοια ή δυσκολία στην αναπνοή
• κόπωση
• μυϊκοί πόνοι ή πόνοι στο σώμα
• νέα απώλεια γεύσης ή όσφρησης
• ρινική συμφόρηση ή καταρροή
• εμετός ή ναυτία
• διάρροια

Αντιμετώπιση πονόλαιμου και πονοκεφάλου

Οι περισσότεροι πονόλαιμοι και πονοκέφαλοι υποχωρούν από μόνοι τους, χωρίς θεραπεία. Αν τα συμπτώματα δεν βελτιωθούν μέσα σε λίγες ημέρες, χρειάζεται επικοινωνία με επαγγελματία υγείας.

Ο γιατρός μπορεί να κάνει εξέταση για να εντοπίσει την αιτία του πονόλαιμου. Αν ευθύνονται βακτήρια, μπορεί να χρειαστούν αντιβιοτικά. Τα αντιβιοτικά δεν βοηθούν όταν η αιτία είναι ιός. Για φάρμακα χωρίς συνταγή, ο γιατρός ή ο φαρμακοποιός μπορεί να δώσει συμβουλές. Τα φάρμακα αυτά πρέπει να χρησιμοποιούνται σύμφωνα με τις οδηγίες.

Τι μπορεί να βοηθήσει στον πονόλαιμο

• γαργάρες με αλατόνερο
• πιπίλισμα παγωτού σε ξυλάκι ή μικρών κομματιών πάγου
• κατανάλωση άφθονων υγρών, συμπεριλαμβανομένων ζεστών ροφημάτων
• χρήση φαρμάκων χωρίς συνταγή, όπως παρακεταμόλη και ιβουπροφαίνη
• δοκιμή φυσικών μέσων, όπως μέλι, ρόφημα με ρίζα τζίντζερ και κανέλα
• χρήση καθαρού υγραντήρα ή συσκευής που διαχέει δροσερό νέφος

Τι μπορεί να βοηθήσει στον πονοκέφαλο

• τοποθέτηση κρύας κομπρέσας στο κεφάλι
• επαρκής ύπνος και ξεκούραση
• ήπιες διατάσεις, ιδίως για τον αυχένα και τους ώμους
• κατανάλωση αρκετών υγρών για αποφυγή αφυδάτωσης
• χρήση φαρμάκων χωρίς συνταγή, όπως παρακεταμόλη ή μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα

Αντιμετώπιση στα παιδιά

Οι επιλογές θεραπείας για παιδιά με πονόλαιμο και πονοκέφαλο εξαρτώνται από την ηλικία τους και την αιτία των συμπτωμάτων. Για τα φάρμακα χωρίς συνταγή, ο γιατρός ή ο φαρμακοποιός μπορεί να δώσει οδηγίες. Οι γονείς και οι φροντιστές πρέπει να διαβάζουν προσεκτικά τις οδηγίες και να χορηγούν τη δόση με βάση το βάρος ή την ηλικία του παιδιού.

Ακολουθήστε τις οδηγίες του γιατρού για τα συνταγογραφούμενα φάρμακα. Όπου είναι δυνατό, ο γιατρός θα συστήσει θεραπεία για την υποκείμενη αιτία.

Το CDC δίνει τις εξής οδηγίες για τα φάρμακα χωρίς συνταγή στα παιδιά:

• Μόνο η παρακεταμόλη είναι κατάλληλη για παιδιά κάτω των έξι μηνών.
• Για παιδιά έξι μηνών και άνω μπορεί να χρησιμοποιηθεί παρακεταμόλη ή ιβουπροφαίνη.
• Αποφύγετε την ασπιρίνη στα παιδιά, καθώς μπορεί να προκαλέσει το σύνδρομο Reye, μια σπάνια αλλά σοβαρή κατάσταση.
• Μη δίνετε φάρμακα για τον βήχα ή το κρυολόγημα σε παιδιά κάτω των τεσσάρων ετών, εκτός αν το συστήσει γιατρός.
• Για παιδιά άνω των τεσσάρων ετών, ζητήστε τη συμβουλή γιατρού πριν από τη χορήγηση φαρμάκων για τον βήχα ή το κρυολόγημα.

Πώς μπορεί να μειωθεί ο κίνδυνος λοιμώξεων

Δεν είναι πάντα δυνατό να προληφθούν ο πονόλαιμος και ο πονοκέφαλος. Για να μειωθεί ο κίνδυνος λοιμώξεων που μπορεί να προκαλέσουν αυτά τα συμπτώματα:

• αποφύγετε τη στενή επαφή με άτομα που έχουν μεταδοτική ασθένεια
• πλένετε τακτικά τα χέρια με σαπούνι και νερό ή χρησιμοποιείτε αντισηπτικό χεριών με βάση το οινόπνευμα, όταν δεν υπάρχει διαθέσιμο σαπούνι και νερό
• καλύπτετε στόμα και μύτη με χαρτομάντιλο όταν βήχετε ή φτερνίζεστε και στη συνέχεια το πετάτε
• μην αγγίζετε το στόμα, τα μάτια ή τη μύτη με άπλυτα χέρια
• καθαρίζετε και απολυμαίνετε τις επιφάνειες που αγγίζονται συχνά
• κάνετε ετήσιο αντιγριπικό εμβόλιο, το οποίο συμβάλλει στην πρόληψη της γρίπης και συνιστάται για άτομα ηλικίας έξι μηνών και άνω

Όσοι έχουν αλλεργίες μπορούν να προσπαθούν να αποφεύγουν τους παράγοντες που τις πυροδοτούν, αν και αυτό δεν είναι πάντα εφικτό.

Πότε χρειάζεται ιατρική βοήθεια

Αναζητήστε άμεσα ιατρική βοήθεια αν εμφανιστεί κάποιο από τα παρακάτω:

• δυσκαμψία στον αυχένα
• ευαισθησία στο φως
• εξάνθημα
• δυσκολία στην αναπνοή
• σοβαρή αλλεργική αντίδραση
• σοβαρή ή επιδεινούμενη αφυδάτωση
• πυρετός που διαρκεί πάνω από τέσσερις ημέρες ή συμπτώματα που δεν βελτιώνονται μέσα σε 10 ημέρες
• συμπτώματα, όπως πυρετός ή βήχας, που βελτιώνονται αλλά στη συνέχεια επιστρέφουν ή επιδεινώνονται
• επιδείνωση υπαρχόντων χρόνιων προβλημάτων υγείας

Συχνές ερωτήσεις

Γιατί έχω πονόλαιμο και πονοκέφαλο;

Πιθανές αιτίες είναι το κοινό κρυολόγημα, η στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα, η γρίπη, οι αλλεργίες, η βακτηριακή μηνιγγίτιδα και η αμυγδαλίτιδα. Αν τα συμπτώματα επιμένουν ή επιδεινώνονται, ένας επαγγελματίας υγείας μπορεί να θέσει διάγνωση και να προτείνει την κατάλληλη θεραπεία.

Μπορεί ο πονόλαιμος να είναι σύμπτωμα της COVID-19 και να συνοδεύεται από πονοκέφαλο;

Ναι. Ο πονόλαιμος μπορεί να είναι σύμπτωμα της COVID-19 και να εμφανιστεί μαζί με πονοκέφαλο.

Αρχίζει η στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα με πονοκέφαλο;

Ο πονοκέφαλος είναι λιγότερο συχνό σύμπτωμα. Πιο πιθανό είναι να εμφανιστεί αρχικά πυρετός, διογκωμένοι λεμφαδένες ή πόνος κατά την κατάποση.

Συνοπτικά

Στις περισσότερες περιπτώσεις, ο πονόλαιμος και ο πονοκέφαλος οφείλονται σε κρυολόγημα ή αλλεργία. Μπορεί, ωστόσο, να προκαλούνται και από άλλες καταστάσεις, όπως η COVID-19, η γρίπη, βακτηριακές λοιμώξεις ή σπανιότερες και σοβαρές παθήσεις. Συχνά συνοδεύονται από κόπωση, πυρετό ή καταρροή.

Πολλές φορές τα συμπτώματα υποχωρούν με φάρμακα χωρίς συνταγή και απλά μέτρα στο σπίτι. Αν δεν υποχωρούν ή εμφανιστούν σοβαρά συμπτώματα, χρειάζεται άμεση ιατρική βοήθεια. Οι αποφάσεις για φάρμακα και θεραπεία πρέπει να λαμβάνονται σε συνεννόηση με τον γιατρό.