Η αντικατάσταση του βουτύρου με φυτικά έλαια μπορεί να συνδέεται με οφέλη για την υγεία, ακόμη και με χαμηλότερο κίνδυνο πρόωρου θανάτου. Αυτό προκύπτει από νέα μελέτη ερευνητών του Mass General Brigham, του Harvard T.H. Chan School of Public Health και του Broad Institute of MIT και Harvard.
Σε δεδομένα διατροφής και υγείας 200.000 ανθρώπων, τους οποίους παρακολούθησαν για πάνω από 30 χρόνια, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η μεγαλύτερη κατανάλωση φυτικών ελαίων —ιδίως σογιέλαιου, ελαίου κανόλα και ελαιολάδου— συσχετιζόταν με χαμηλότερη θνησιμότητα, λιγότερα περιστατικά καρκίνου και καρδιαγγειακών νοσημάτων. Αντίθετα, η υψηλότερη πρόσληψη βουτύρου συνδέθηκε με αυξημένο κίνδυνο συνολικής θνησιμότητας και καρκίνου. Τα ευρήματα δημοσιεύτηκαν στο JAMA Internal Medicine.
«Αυτό που προκαλεί έκπληξη είναι το μέγεθος της συσχέτισης που βρήκαμε -είδαμε 17% χαμηλότερο κίνδυνο θανάτου όταν διαμορφώσαμε την εναλλαγή βουτύρου με φυτικά έλαια στην καθημερινή διατροφή. Αυτό έχει πολύ μεγάλη επίδραση στην υγεία», δήλωσε ο επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης Yu Zhang, φοιτητής στο Τμήμα Διατροφής του Harvard Chan School.
Κορεσμένα και ακόρεστα λιπαρά στο βούτυρο και τα έλαια
Τα λιπαρά οξέα που περιέχουν αποτελούν την κύρια διαφορά ανάμεσα στο βούτυρο και τα φυτικά έλαια: στο πρώτο κυριαρχούν τα κορεσμένα, ενώ στα δεύτερα τα ακόρεστα. Παρότι έχουν πραγματοποιηθεί πολλές έρευνες για τα λιπαρά οξέα στη διατροφή, λιγότερες έχουν εξετάσει τις βασικές τροφικές πηγές τους, όπως το βούτυρο και τα έλαια.
Η ανάλυση περιέλαβε διατροφικά στοιχεία 221.054 συμμετεχόντων από τη Μελέτη Νοσηλευτών Υγείας (NHS), τη Μελέτη Νοσηλευτών Υγείας II (NHSII) και τη Μελέτη παρακολούθησης επαγγελματιών υγείας (HPFS). Ανά τετραετία, οι συμμετέχοντες συμπλήρωναν ερωτήσεις για τη συχνότητα κατανάλωσης συγκεκριμένων τροφίμων. Με βάση τις απαντήσεις τους, οι ερευνητές υπολόγισαν την ποσότητα βουτύρου και φυτικών ελαίων που κατανάλωναν.
Στον υπολογισμό του βουτύρου συνυπολογίστηκαν το βούτυρο από μείγματα βουτύρου και μαργαρίνης, εκείνο που αλειφόταν σε ψωμί και άλλα τρόφιμα, καθώς και η ποσότητα που χρησιμοποιούνταν στο ψήσιμο και το τηγάνισμα στο σπίτι. Για τα φυτικά έλαια, οι εκτιμήσεις βασίστηκαν στη δηλωμένη χρήση τους στο τηγάνισμα, το σοτάρισμα, το ψήσιμο και στα ντρέσινγκ σαλάτας.
Κατανάλωση βουτύρου, φυτικών ελαίων και κίνδυνος θανάτου
Οι ερευνητές κατέγραψαν επίσης ποιοι συμμετέχοντες είχαν πεθάνει και τις αιτίες θανάτου τους. Η στατιστική σύγκριση των ποσοστών θνησιμότητας ανάλογα με την πρόσληψη τροφίμων έδειξε ότι όσοι κατανάλωναν το περισσότερο βούτυρο είχαν κατά 15% υψηλότερο κίνδυνο θανάτου σε σύγκριση με όσους έτρωγαν το λιγότερο. Για την υψηλότερη πρόσληψη φυτικών ελαίων, ο κίνδυνος ήταν 16% χαμηλότερος από εκείνον της χαμηλότερης πρόσληψης.
«Οι άνθρωποι μπορεί να θέλουν να σκεφτούν ότι μια απλή εναλλαγή διατροφής -η αντικατάσταση του βουτύρου με έλαιο σόγιας ή ελαιόλαδο- μπορεί να οδηγήσει σε σημαντικά μακροπρόθεσμα οφέλη για την υγεία», δήλωσε ο συγγραφέας Daniel Wang, επίκουρος καθηγητής στο Τμήμα Διατροφής του Harvard Chan School. «Από την άποψη της δημόσιας υγείας, πρόκειται για σημαντικό αριθμό θανάτων από καρκίνο ή από άλλες χρόνιες ασθένειες που θα μπορούσαν να προληφθούν».
Επιπλέον, πραγματοποιήθηκε ανάλυση υποκατάστασης, με την οποία προσομοιώθηκε σε δοκιμή σίτισης η επίδραση που θα είχε στην υγεία η αλλαγή από το βούτυρο στα φυτικά έλαια. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, αν κάποιος αντικαθιστούσε καθημερινά 10 γραμμάρια βουτύρου —λιγότερο από μία κουταλιά της σούπας— με φυτικά έλαια ισοδύναμων θερμίδων, οι θάνατοι από καρκίνο και η συνολική θνησιμότητα θα μπορούσαν να μειωθούν κατά 17%.
«Ακόμη και το να περιορίσετε λίγο το βούτυρο και να ενσωματώσετε περισσότερα φυτικά έλαια στην καθημερινή σας διατροφή μπορεί να έχει σημαντικά μακροπρόθεσμα οφέλη για την υγεία», είπε ο Wang.
Περιορισμοί της μελέτης και επόμενα ερευνητικά βήματα
Οι ερευνητές επισήμαναν ως περιορισμό ότι οι συμμετέχοντες ήταν κυρίως επαγγελματίες υγείας και, συνεπώς, ενδέχεται να μην αντιπροσωπεύουν τον συνολικό πληθυσμό των ΗΠΑ. Για μελλοντική έρευνα, θα ήθελαν να διερευνήσουν τους βιολογικούς μηχανισμούς που εξηγούν γιατί αυτή η διατροφική αλλαγή έχει τόσο σημαντική επίδραση.
Περισσότερες πληροφορίες: Zhang Y et al. Butter and Plant-Based Oils Intake and Mortality, JAMA Internal Medicine (2025). DOI: 10.1001/jamainternmed.2025.0205.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/ligotero-voytyro-kai-perissotera-fytika-odigoyn-se-kalyteri-ygeia/3068
