Η νέα έρευνα του Πανεπιστημίου της Κορέας φωτίζει τον ρόλο του ενστίκτου στις ηθικές επιλογές και εισηγείται ότι η διαίσθηση, μαζί με την επίγνωση των σωματικών σημάτων, ενδέχεται να επηρεάζει τις αποφάσεις μας περισσότερο απ’ όσο θεωρούνταν.
Όσοι συμμετέχοντες αντιλαμβάνονταν καλύτερα τα σωματικά τους σήματα, μεταξύ αυτών και τους καρδιακούς παλμούς, έτειναν να επιλέγουν με τρόπο που συμβάδιζε περισσότερο με την πλειοψηφία, είτε επρόκειτο για ωφελιμιστικές είτε για δεοντολογικές αποφάσεις.
Τα ευρήματα δείχνουν ότι το σώμα μπορεί να καθοδηγεί ενστικτωδώς, συνδυάζοντας βιολογικές λειτουργίες με κοινωνικούς κανόνες. Οι ερευνητές ενθαρρύνουν την εμπιστοσύνη στη διαίσθηση, σημειώνοντας ωστόσο ότι αυτή χρειάζεται προϋποθέσεις.
Μπορεί το ένστικτο να μην είναι απλώς ένα ασαφές «προαίσθημα»; Κατά τους ερευνητές του Πανεπιστημίου της Κορέας, η διαίσθηση —και ιδίως το πόσο αντιλαμβανόμαστε τα σήματα του σώματός μας— ίσως επηρεάζει σημαντικά τις ηθικές επιλογές της καθημερινότητας.
Η νέα μελέτη, η οποία δημοσιεύτηκε στο Journal of Neuroscience, διαπίστωσε ότι όσοι αντιλαμβάνονται εντονότερα τα εσωτερικά σήματα του οργανισμού τους, όπως τους καρδιακούς παλμούς, τείνουν να κρίνουν ηθικά με τρόπο πιο κοντά στη θέση της πλειοψηφίας. Έτσι, το σώμα ενδέχεται να αποτελεί μια ενστικτώδη πυξίδα για την αντιμετώπιση ηθικών διλημμάτων, χωρίς να απαιτείται πάντοτε συνειδητή λογική ανάλυση.
Καρδιά ή μυαλό;
Η μελέτη θέτει υπό αμφισβήτηση την επικρατούσα αντίληψη πως η λογική έχει τον κύριο λόγο στις ηθικές αποφάσεις. Οι επιστήμονες εξέτασαν την «εσωτερική επίγνωση του σώματος» (interoception), δηλαδή την ικανότητα να αντιλαμβανόμαστε όσα συμβαίνουν μέσα μας, όπως την αναπνοή.
Σε δύο πειράματα, στα οποία έλαβαν μέρος πάνω από 100 άτομα, οι ερευνητές εξέτασαν πώς η ικανότητα εντοπισμού του καρδιακού ρυθμού, χωρίς μέτρηση του σφυγμού, επηρεάζει τις ηθικές κρίσεις. Οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να εξετάσουν σύνθετα διλήμματα, όπως αν ένας γιατρός θα έπρεπε να θυσιάσει έναν υγιή άνθρωπο, ώστε να σωθούν πέντε άλλοι ασθενείς.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε το εύρημα ότι όσοι αντιλαμβάνονταν καλύτερα τα σωματικά τους σήματα συχνότερα κατέληγαν σε επιλογές που ταίριαζαν με εκείνες της πλειοψηφίας, είτε αυτές είχαν ωφελιμιστικό είτε δεοντολογικό χαρακτήρα.
Τα αποτελέσματα προσθέτουν μια νέα διάσταση στην κατανόηση της ηθικής. Οι αποφάσεις δεν εξηγούνται μόνο από τη λογική ή από μια συναισθηματική αντίδραση, αλλά διαμορφώνονται μέσα από σύνθετες αλληλεπιδράσεις ανάμεσα στο σώμα, τον εγκέφαλο και το κοινωνικό περιβάλλον.
Οι κανόνες που ορίζουν τι θεωρείται σωστό ή λανθασμένο φαίνεται πως έχουν περάσει στο νευροβιολογικό μας σύστημα. Το ενστικτώδες αίσθημα μιας «γροθιάς στο στομάχι» όταν κάτι μοιάζει ανήθικο μπορεί να εκφράζει, μέσω του σώματος, την ηθική που έχουμε αφομοιώσει από την κοινωνία όπου ζούμε.
Πότε μπορούμε να εμπιστευόμαστε το ένστικτο;
Στα ηθικά διλήμματα, η διαίσθηση μπορεί να αξίζει την εμπιστοσύνη μας, αλλά όχι χωρίς επιφυλάξεις. Οι εσωτερικές παρορμήσεις δεν είναι πάντοτε σωστές· ωστόσο, όσοι έχουν μεγαλύτερη επίγνωση του σώματός τους μοιάζουν ικανότεροι να αντιληφθούν και να ερμηνεύσουν κατάλληλα τα σήματά του.
Η διαίσθηση δεν αποτελεί, όπως φαίνεται, μυστήριο ή πρόβλεψη του μέλλοντος. Πρόκειται για μια εσωτερική λειτουργία — τη «φωνή» του σώματος, η οποία διαμορφώνεται από τις εμπειρίες και τις μνήμες μας, καθώς και από κοινωνικούς κανόνες και βιολογικές διεργασίες.
Την επόμενη φορά που, μπροστά σε μια δύσκολη επιλογή, νιώσεις κόμπο στο στομάχι ή σφίξιμο στην καρδιά, ίσως έχει νόημα να κάνεις μια παύση και να δώσεις προσοχή. Το σώμα σου μπορεί να γνωρίζει κάτι που ο νους σου ακόμη επεξεργάζεται.
Τα βασικά συμπεράσματα
- Η έρευνα του Πανεπιστημίου της Κορέας εξετάζει τη συμβολή του ενστίκτου στις ηθικές επιλογές και δείχνει ότι η διαίσθηση ίσως επηρεάζει περισσότερο τις αποφάσεις από τη λογική.
- Όσοι είχαν μεγαλύτερη επίγνωση των σωματικών τους σημάτων, όπως των καρδιακών παλμών, συχνότερα επέλεγαν με τρόπο που συνέπιπτε με την άποψη της πλειοψηφίας.
- Τα ευρήματα αμφισβητούν την κυριαρχία της λογικής στις ηθικές αποφάσεις και προτείνουν ότι το σώμα μπορεί να προσφέρει ενστικτώδη καθοδήγηση.
- Οι κοινωνικοί κανόνες φαίνεται να ενσωματώνονται στο νευροβιολογικό σύστημα και να συμμετέχουν στη διαμόρφωση των ηθικών κρίσεων.
- Η διαίσθηση μπορεί να είναι χρήσιμη, αλλά χρειάζεται προσοχή, αφού οι εσωτερικές παρορμήσεις δεν είναι όλες αξιόπιστες.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/psychologia/synaisthima-i-logiki-oi-epistimones-apokalyptoyn-ti-dynami-toy-enstiktoy/6183
