Το γαργαλητό προκαλεί γέλιο και ακούσιες, σπασμωδικές κινήσεις, όμως η επιστήμη δεν έχει ακόμη εξηγήσει πλήρως αυτή την ανθρώπινη εμπειρία. Σε πρόσφατη ανασκόπηση στο περιοδικό *Science Advances*, η νευροεπιστήμονας Κωνσταντίνα Κίλτενη εξετάζει το φαινόμενο, καθώς και το γιατί δεν μπορούμε να γαργαλήσουμε τον εαυτό μας, κάτι που σχετίζεται με μηχανισμούς του εγκεφάλου.
Οι επιστήμονες δεν έχουν καταλήξει σε ξεκάθαρη ερμηνεία για την αντίδραση στο γαργαλητό, παρότι οι μασχάλες και τα πέλματα είναι τα σημεία όπου το αισθανόμαστε περισσότερο. Το γέλιο, άλλωστε, δεν αποτελεί κατ’ ανάγκην ένδειξη ευχαρίστησης. Η μελέτη του φαινομένου μπορεί ακόμη να συμβάλει στην κατανόηση τόσο της ανθρώπινης συμπεριφοράς όσο και της αλληλεπίδρασής μας με την τεχνολογία.
Όταν σε γαργαλά κάποιος άλλος, γελάς και αντιδράς με σπασμωδικές κινήσεις· αν όμως προσπαθήσεις να το κάνεις μόνος σου, το σώμα σου δεν ανταποκρίνεται. Αυτό το παράδοξο απασχολεί φιλοσόφους και νευροεπιστήμονες εδώ και αιώνες και φανερώνει πόσα παραμένουν άγνωστα για το γαργαλητό, μια εμπειρία κοινή σε όλους τους ανθρώπους.
Παρά το γεγονός ότι το γαργαλητό εμφανίζεται διαχρονικά στη συμπεριφορά των ανθρώπων και άλλων ειδών, έχει ερευνηθεί πολύ λιγότερο από αισθήσεις όπως ο πόνος, η φαγούρα και η αφή, σύμφωνα με εκτενή ανασκόπηση στο Science Advances. Η συντάκτριά της, Κωνσταντίνα Κίλτενη, νευροεπιστήμονας στα πανεπιστήμια Radboud και Karolinska, αναγνωρίζει ότι «η επιστημονική κατανόηση του gargalesis είναι εξαιρετικά φτωχή».
Πώς εκδηλώνεται το γαργαλητό: gargalesis
Με τον όρο gargalesis περιγράφεται το έντονο γαργαλητό, το οποίο συνοδεύεται από γέλιο και αντίδραση, όταν συνήθως κάποιος αγγίζει γρήγορα και επανειλημμένα περιοχές όπως οι μασχάλες ή τα πέλματα. Διαφορετική είναι η knismesis: μια σύντομη, ήπια αίσθηση που μας κάνει να ξύνουμε το δέρμα όταν ερεθιστεί, όπως από μια τρίχα στο μπράτσο ή από ένα έντομο στο πόδι.
Ποιες περιοχές του σώματος γαργαλιούνται περισσότερο
Οι μασχάλες και τα πέλματα είναι από τα σημεία που γαργαλιούνται ευκολότερα, χωρίς να ξεχωρίζουν για την ευαισθησία τους στην αφή ή για τον αριθμό των νευρικών απολήξεων. Ούτε έχουν την πιο λεπτή επιδερμίδα ούτε έρχονται συχνότερα σε επαφή με το περιβάλλον. Τι εξηγεί, λοιπόν, την έντονη αντίδρασή τους;
Κατά μία θεωρία, πρόκειται για περιοχές που είναι στρατηγικά «ευάλωτες»: ένα ισχυρό χτύπημα στη μασχάλη ενδέχεται να προκαλέσει σοβαρή βλάβη, οπότε το σώμα ίσως εξελίχθηκε ώστε να αντιδρά έντονα όταν αγγίζεται εκεί. Η εξήγηση αυτή, ωστόσο, δεν απαντά γιατί τα χέρια και τα πόδια, που είναι επίσης «ευπαθή», δεν προκαλούν εξίσου έντονο γαργαλητό.
Ο Κάρολος Δαρβίνος υποστήριζε ότι περισσότερο γαργαλιόμαστε σε σημεία που σπάνια δέχονται εξωτερικά ερεθίσματα. Η άποψη αυτή, όμως, δεν εξηγεί όλες τις περιπτώσεις: η πλάτη και οι γλουτοί, για παράδειγμα, δεν αγγίζονται συχνά, αλλά το άγγιγμά τους δεν μας κάνει να ξεκαρδιζόμαστε.
Γιατί δεν γαργαλιόμαστε όταν αγγίζουμε τον εαυτό μας
Το μεγαλύτερο μυστήριο είναι ότι δεν μπορούμε να προκαλέσουμε μόνοι μας γαργαλητό. Οι επιστήμονες θεωρούν πως, όταν αντιλαμβάνεται ότι η κίνηση ξεκινά από εμάς, ο εγκέφαλος προβλέπει την αίσθηση και την «ακυρώνει». Έτσι ενεργοποιείται ένας μηχανισμός πρόβλεψης στην παρεγκεφαλίδα, ο οποίος περιορίζει την αντίδραση στο ερέθισμα.
Τα ευρήματα από μαγνητικές τομογραφίες στηρίζουν αυτή την υπόθεση: όταν αγγίζουμε οι ίδιοι τον εαυτό μας, η δραστηριότητα στις εγκεφαλικές περιοχές που επεξεργάζονται την αφή είναι μειωμένη σε σχέση με την περίπτωση που μας αγγίζει κάποιος άλλος.
Είναι το γαργαλητό ευχάριστο για όλους;
Το γέλιο που προκαλεί το γαργαλητό δεν αποδεικνύει ότι το απολαμβάνουμε. Αρκετοί το περιγράφουν ως βασανιστικό ή ανεπιθύμητο, παρότι γελούν χωρίς να το θέλουν. Οι επιστήμονες εξηγούν ότι πρόκειται για αντανακλαστική αντίδραση και όχι για ένδειξη ευχαρίστησης. Ο ήχος του διαφέρει από εκείνον του «κανονικού» γέλιου, ενώ συνοδεύεται από μεγαλύτερη σωματική ένταση και αυξημένη δραστηριότητα σε άλλες περιοχές του εγκεφάλου.
Τα παιδιά συχνά περιγράφονται ως πιο ευαίσθητα στο γαργαλητό. Παραμένει, ωστόσο, ασαφές αν αυτό εξηγείται από διαφορές στη νευρολογία τους ή από το ότι εκφράζουν εντονότερα τις αντιδράσεις τους.
Πώς μπορεί η έρευνα για το γαργαλητό να επηρεάσει επιστήμη και τεχνολογία
Το γαργαλητό έχει ενδιαφέρον πέρα από την ψυχαγωγική του πλευρά. Η μελέτη του μπορεί να φωτίσει τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος ξεχωρίζει τον εαυτό μας από τους άλλους, την ανάπτυξη κοινωνικών συμπεριφορών και την επεξεργασία της αφής, ενώ μπορεί να βοηθήσει στον σχεδιασμό ρομπότ και συσκευών αφής που αλληλεπιδρούν με πιο «ανθρώπινο» τρόπο.
Η επιστήμη δεν έχει ακόμη εξηγήσει γιατί γελάμε ακατάσχετα όταν μας γαργαλούν. Μια απάντηση, ωστόσο, ίσως μας προσφέρει καλύτερη κατανόηση του εαυτού μας.
Συνοπτικά
- Το γαργαλητό οδηγεί σε γέλιο και ακούσιες, σπασμωδικές κινήσεις, όμως η επιστημονική γνώση γύρω από αυτό παραμένει περιορισμένη.
- Τα πέλματα και οι μασχάλες αντιδρούν εντονότερα στο γαργαλητό, παρότι δεν συγκαταλέγονται στα πιο ευαίσθητα σημεία στην αφή.
- Κατά την εκτίμηση των επιστημόνων, ο εγκέφαλος διαθέτει μηχανισμούς που «ακυρώνουν» την αίσθηση και γι’ αυτό δεν μπορούμε να γαργαλήσουμε τον εαυτό μας.
- Το γέλιο κατά το γαργαλητό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι νιώθουμε ευχαρίστηση· μπορεί να αποτελεί αντανακλαστική αντίδραση.
- Η μελέτη του γαργαλητού ενδέχεται να συμβάλει στην ανάπτυξη πιο «ανθρώπινων» ρομπότ και στην έρευνα των κοινωνικών συμπεριφορών.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/psychologia/ta-mystika-tis-epistimis-piso-apo-to-gargalito/9053
