Η νέα μελέτη του Πανεπιστημίου Λίβερπουλ John Moores δείχνει ότι η κλιματική αλλαγή επηρεάζει σημαντικά τη θρεπτική αξία των λαχανικών. Η άνοδος της θερμοκρασίας και του διοξειδίου του άνθρακα επιταχύνει την ανάπτυξη των φυτών, παράλληλα όμως περιορίζει την περιεκτικότητά τους σε βασικά θρεπτικά συστατικά, μεταξύ των οποίων τα μεταλλικά στοιχεία και τα αντιοξειδωτικά.
Οι επιπτώσεις αυτές ενδέχεται να επιβαρύνουν τη δημόσια υγεία, αυξάνοντας τον κίνδυνο παχυσαρκίας και άλλων χρόνιων παθήσεων, κυρίως σε περιοχές που αντιμετωπίζουν ήδη διατροφικό στρες. Η μελέτη επισημαίνει ότι χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή στη διατροφή, με έμφαση τόσο στην ποιότητα των τροφίμων όσο και στην ποσότητά τους.
Αθόρυβα, η κλιματική αλλαγή «κλέβει» θρεπτικά συστατικά από τις τροφές μας. Νέα πρωτοποριακή έρευνα καταγράφει ότι τα υψηλότερα επίπεδα διοξειδίου του άνθρακα (CO2) και η άνοδος της θερμοκρασίας της ατμόσφαιρας μεταβάλλουν την ανάπτυξη των λαχανικών και ταυτόχρονα υποβαθμίζουν τη θρεπτική τους αξία. Η επίδραση αφορά ιδιαίτερα τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά, όπως το σπανάκι, η ρόκα και η λαχανίδα (κέιλ).
Λιγότερα μεταλλικά στοιχεία, πρωτεΐνες και αντιοξειδωτικά παρά την ταχύτερη ανάπτυξη
Οι μεταβολές αυτές ενδέχεται να επηρεάσουν ουσιαστικά την παγκόσμια υγεία, κυρίως σε περιοχές όπου υπάρχει ήδη διατροφικό στρες. Οι επιστήμονες του Πανεπιστημίου Λίβερπουλ John Moores, που εκπόνησαν τη μελέτη, προειδοποιούν ότι οι μελλοντικές σοδειές μπορεί να μεγαλώνουν ταχύτερα, αλλά να έχουν πολύ χαμηλότερη περιεκτικότητα σε μεταλλικά στοιχεία, πρωτεΐνες και αντιοξειδωτικά. Στην πράξη, αυτό συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο παχυσαρκίας, διαταραχών στο ανοσοποιητικό σύστημα και πολλών χρόνιων νόσων.
Η Τζιάτα Ουγάχ Εκέλε, υποψήφια διδάκτορας στο Πανεπιστήμιο Λίβερπουλ John Moores, ανέφερε: «Η έρευνά μας πηγαίνει ένα βήμα πέρα από την ποσότητα, στην ποιότητα της τροφής» και εξήγησε πως εξετάζει πώς τα αυξανόμενα επίπεδα CO2 στην ατμόσφαιρα και η άνοδος της παγκόσμιας θερμοκρασίας λόγω της κλιματικής αλλαγής ενδέχεται να μεταβάλουν το διατροφικό περιεχόμενο των λαχανικών.
«Αυτές οι περιβαλλοντικές αλλαγές μπορούν να επιδράσουν σε πλήθος διεργασιών, από τη φωτοσύνθεση και τον ρυθμό ανάπτυξης των φυτών ως τη σύνθεση και την αποθήκευση των θρεπτικών συστατικών εντός τους».
Τα φυτά ως βάση του διατροφικού δικτύου
Η ερευνήτρια σημείωσε: «είναι ζωτικής σημασίας να κατανοήσουμε αυτές τις επιδράσεις επειδή είμαστε ό,τι τρώμε ενώ τα φυτά αποτελούν τη βάση του διατροφικού δικτύου. Μελετώντας όλες αυτές τις αλληλεπιδράσεις θα μπορούμε να προβλέψουμε καλύτερα πώς η κλιματική αλλαγή θα διαμορφώσει το διατροφικό τοπίο του μέλλοντος και να αναλάβουμε δράση ώστε να περιορίσουμε τις αρνητικές επιδράσεις».
Η έρευνα της κυρίας Εκέλε επικεντρώνεται σε συνηθισμένα φυλλώδη λαχανικά, όπως η λαχανίδα, η ρόκα και το σπανάκι. Για τις ανάγκες της μελέτης, η ομάδα του John Moores τα καλλιέργησε σε ειδικούς θαλάμους, μεταβάλλοντας τις συγκεντρώσεις CO2 και τη θερμοκρασία, ώστε να προσομοιώσει κλιματικά σενάρια για το Ηνωμένο Βασίλειο.
Πώς εξετάστηκε η θρεπτική αξία των λαχανικών
Αφού καλλιεργήθηκαν στο εργαστήριο, τα λαχανικά υποβλήθηκαν σε ανάλυση της διατροφικής τους αξίας με υγρή χρωματογραφία υψηλής απόδοσης και φθορισμό ακτίνων Χ. Οι μετρήσεις αφορούσαν τις συγκεντρώσεις σακχάρων, πρωτεϊνών, φαινολών, φλαβονοειδών, βιταμινών και αντιοξειδωτικών.
Σοδειές με χαμηλότερη θρεπτική ποιότητα
Τα πρώτα ευρήματα παρουσιάστηκαν στις 8 Ιουλίου, στο ετήσιο συνέδριο της Εταιρείας Πειραματικής Βιολογίας, στην Αμβέρσα του Βελγίου. Έδειξαν ότι τα αυξημένα επίπεδα CO2 στην ατμόσφαιρα ενισχύουν την ανάπτυξη των σοδειών και την κάνουν ταχύτερη, χωρίς όμως να τις καθιστούν «υγιέστερες». Η κυρία Εκέλε τόνισε: «Μετά από κάποιο διάστημα εμφανίστηκε μείωση σε μεταλλικά στοιχεία-‘‘κλειδιά’’ των λαχανικών όπως το ασβέστιο αλλά και σε αντιοξειδωτικά».
Η άνοδος της θερμοκρασίας φάνηκε να ενισχύει αυτές τις μεταβολές. Η ερευνήτρια ανέφερε: «Η αλληλεπίδραση μεταξύ του CO2 και του θερμικού στρες είχε πολύπλοκες επιδράσεις – τα φυτά σταμάτησαν να μεγαλώνουν τόσο γρήγορα ενώ εντάθηκε η μείωση της διατροφικής ποιότητάς τους» .
Τα ευρήματα διαφέρουν ανά είδος
Ένα βασικό συμπέρασμα της μελέτης είναι ότι τα διαφορετικά είδη λαχανικών δεν αποκρίθηκαν με τον ίδιο τρόπο στην κλιματική αλλαγή που προσομοιώθηκε στο εργαστήριο. Ορισμένα επηρεάστηκαν περισσότερο από άλλα. Όπως εξήγησε η κυρία Εκέλε, αυτό σημαίνει ότι οι επιδράσεις της κλιματικής αλλαγής δεν μπορούν να γενικευτούν για όλα τα λαχανικά.
Διατροφή με περισσότερες θερμίδες και μικρότερη θρεπτική αξία
Η διατροφική ανισορροπία που προκύπτει απειλεί σοβαρά την ανθρώπινη υγεία. Τα αυξημένα επίπεδα CO2 ενδέχεται να ανεβάζουν τα σάκχαρα στα λαχανικά, παράλληλα όμως περιορίζουν πολύτιμες πρωτεΐνες, μέταλλα και αντιοξειδωτικά.
«Αυτό πρακτικά σημαίνει διατροφή πιο πλούσια σε θερμίδες αλλά πιο φτωχή σε διατροφική αξία. Η αυξημένη συγκέντρωση σακχάρων κυρίως στα φρούτα και τα λαχανικά μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο παχυσαρκίας και διαβήτη τύπου 2 – ιδίως σε πληθυσμούς που ήδη παλεύουν με μη μεταδοτικές νόσους» τόνισε η ερευνήτρια.
Κίνδυνοι για την υγεία από διατροφικά φτωχές σοδειές
Οι σοδειές με μειωμένα θρεπτικά συστατικά ενδέχεται να προκαλέσουν ελλείψεις σε απαραίτητες πρωτεΐνες και βιταμίνες, να επηρεάσουν το ανοσοποιητικό σύστημα και να επιβαρύνουν προϋπάρχοντα προβλήματα υγείας. «Το θέμα δεν είναι μόνο πόση τροφή παράγουμε αλλά και ποιο είναι το περιεχόμενο αυτής της τροφής καθώς και το πώς η τροφή ενισχύει μακροπρόθεσμα την υγεία και την ευζωία» ανέφερε η κυρία Εκέλε.
Η διεθνής σημασία των επιστημονικών ευρημάτων
Η μελέτη εξέτασε τις αναμενόμενες κλιματικές συνθήκες στο Ηνωμένο Βασίλειο λόγω της κλιματικής αλλαγής, ωστόσο τα συμπεράσματά της αφορούν όλο τον κόσμο, σύμφωνα με την ερευνήτρια. «Στον Βορρά της Γης ήδη η παραγωγή τροφής συναντά μεγάλες προκλήσεις εξαιτίας της αλλαγής των καιρικών μοτίβων και των πιο συχνών καυσώνων» δήλωσε η κυρία Εκέλε. Συμπλήρωσε ότι «στις τροπικές και υποτροπικές περιοχές εμφανίζονται ξηρασίες, υποβάθμιση του εδάφους καθώς και σοβαρές ασθένειες των φυτών – και πρέπει να λάβουμε υπόψη ότι οι συγκεκριμένες περιοχές είναι το σπίτι εκατομμυρίων ανθρώπων που εξαρτώνται αποκλειστικά από τη γεωργία για τροφή αλλά και για εισόδημα».
Κλείνοντας, η ερευνήτρια επισήμανε ότι «η τροφή δεν είναι μόνο θερμίδες. Αποτελεί τη βάση για την ανθρώπινη ανάπτυξη και την προσαρμογή στις κλιματικές συνθήκες». Πρόκειται για μήνυμα που αξίζει να πάρουμε όλοι στα σοβαρά…
Πηγή: To Βήμα
*Από τη Θεοδώρα Ν. Τσώλη
Τα βασικά σημεία της μελέτης
- Μελέτη του Πανεπιστημίου Λίβερπουλ John Moores διαπιστώνει ότι η κλιματική αλλαγή περιορίζει τη θρεπτική αξία των λαχανικών, παρά την ταχύτερη ανάπτυξή τους.
- Με την άνοδο του CO2 και της θερμοκρασίας, μειώνονται σημαντικά θρεπτικά στοιχεία, μεταξύ των οποίων τα μέταλλα και τα αντιοξειδωτικά.
- Οι μεταβολές αυτές μπορεί να αυξήσουν την πιθανότητα παχυσαρκίας και χρόνιων παθήσεων, ιδίως σε περιοχές με διατροφικό στρες.
- Η έρευνα αναδεικνύει ότι για τη δημόσια υγεία μετρά η ποιότητα των τροφίμων και όχι μόνο η διαθέσιμη ποσότητα.
- Διαφορετική απόκριση στην κλιματική αλλαγή παρουσιάζουν ορισμένα είδη λαχανικών, κάτι που δείχνει ότι τα συμπεράσματα δεν μπορούν να γενικευτούν ώστε να καλύπτουν όλα τα είδη.
- Η σημασία των ευρημάτων είναι παγκόσμια, αφού οι μεταβολές του καιρού επηρεάζουν τη γεωργική δραστηριότητα σε πολλές περιοχές του πλανήτη.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/diatrofi/klimatiki-allagi-apeilei-ti-threptiki-dynami-ton-lachanikon/14402
