Διαβήτης τύπου 2: Ύφεση στο 54% των νεότερων ενηλίκων σε έξι μήνες με διατροφή και άσκηση

Ένα εντατικό πρόγραμμα διατροφής και άσκησης οδήγησε σε ύφεση του διαβήτη τύπου 2 μέσα σε έξι μήνες σε περισσότερους από τους μισούς νεότερους ενήλικες που συμμετείχαν σε κλινική δοκιμή. Συγκεκριμένα, ύφεση πέτυχε το 54% της ομάδας που ακολούθησε το πρόγραμμα, έναντι μόλις 4% όσων έλαβαν τη συνήθη φροντίδα.

Τα ευρήματα παρουσιάστηκαν στην ετήσια συνάντηση της Ευρωπαϊκής Εταιρείας για τη Μελέτη του Διαβήτη (EASD) και δημοσιεύθηκαν στο The Lancet Regional Health Americas. Υποδεικνύουν ότι ο συνδυασμός διατροφής χαμηλών θερμίδων και τακτικής άσκησης μπορεί να αλλάξει σημαντικά την πορεία του διαβήτη τύπου 2 πρώιμης έναρξης, δηλαδή όταν η διάγνωση γίνεται πριν από την ηλικία των 45 ετών.

Την έρευνα διεξήγαγαν η καθηγήτρια Kaberi Dasgupta, διευθύντρια του Τμήματος Γενικής Εσωτερικής Παθολογίας στο Πανεπιστήμιο McGill στο Μόντρεαλ του Καναδά, ο καθηγητής Thomas Yates από το Πανεπιστήμιο του Leicester στο Ηνωμένο Βασίλειο και οι συνεργάτες τους.

Γιατί ο διαβήτης τύπου 2 πρώιμης έναρξης είναι ιδιαίτερα επικίνδυνος

Ο διαβήτης τύπου 2 που διαγιγνώσκεται σε νεότερη ηλικία μπορεί να έχει πιο επιθετική πορεία. Τα άτομα με διαβήτη τύπου 2 πρώιμης έναρξης συχνά παρουσιάζουν ταχύτερη επιδείνωση του ελέγχου του σακχάρου, εμφανίζουν επιπλοκές νωρίτερα στη ζωή και έχουν μικρότερο προσδόκιμο ζωής σε σύγκριση με όσους διαγιγνώσκονται σε μεγαλύτερη ηλικία.

Προηγούμενες έρευνες έχουν δείξει ότι οι δίαιτες πολύ χαμηλών θερμίδων μπορούν να μειώσουν το σάκχαρο αρκετά ώστε ορισμένα άτομα να πετύχουν ύφεση χωρίς φάρμακα για τον διαβήτη. Ύφεση σημαίνει ότι το σάκχαρο έχει πέσει κάτω από το όριο που χρησιμοποιείται για τη διάγνωση του διαβήτη και παραμένει εκεί χωρίς φάρμακα που το μειώνουν. Δεν σημαίνει, ωστόσο, κατ’ ανάγκη ότι η νόσος έχει θεραπευτεί οριστικά.

Οι ερευνητές θέλησαν να εξετάσουν αν η προσθήκη οργανωμένης άσκησης θα έκανε την προσέγγιση πιο αποτελεσματική. Εκτός από τη συμβολή της στον έλεγχο του σακχάρου, η σωματική δραστηριότητα μπορεί να βελτιώσει τη φυσική κατάσταση, να προστατεύσει τους μύες κατά την απώλεια βάρους, να ενισχύσει την καρδιακή λειτουργία και να μειώσει την αντίσταση στην ινσουλίνη.

Η ομάδα εξέτασε αν ο συνδυασμός διατροφής χαμηλών θερμίδων και εποπτευόμενης άσκησης μπορούσε να οδηγήσει σε ύφεση μετά από 24 εβδομάδες, σε σύγκριση με τη συνήθη ιατρική φροντίδα.

Το εντατικό πρόγραμμα διατροφής και άσκησης

Η τυχαιοποιημένη κλινική δοκιμή πραγματοποιήθηκε σε τρία ερευνητικά κέντρα στην Αγγλία και τον Καναδά, τα οποία συνδέονται με το Πανεπιστήμιο του Leicester, το Πανεπιστήμιο McGill στο Μόντρεαλ και το Πανεπιστήμιο της Alberta στο Edmonton. Συμμετείχαν ενήλικες ηλικίας 18 έως 45 ετών με διαβήτη τύπου 2 πρώιμης έναρξης και παχυσαρκία, οι οποίοι δεν χρησιμοποιούσαν ινσουλίνη.

Η δοκιμή ήταν ανοικτού τύπου: οι συμμετέχοντες και οι ερευνητές γνώριζαν ποια παρέμβαση ακολουθούσε κάθε άτομο, αλλά η αξιολόγηση του κύριου αποτελέσματος έγινε χωρίς γνώση της κατανομής.

Η μία ομάδα συνέχισε τη συνήθη φροντίδα. Η άλλη ακολούθησε εντατικό πρόγραμμα με ημερήσια πρόσληψη 800 έως 900 θερμίδων και εποπτευόμενη αερόβια άσκηση και προπόνηση με αντιστάσεις δύο φορές την εβδομάδα, καθώς και μία επιπλέον συνεδρία άσκησης χωρίς επίβλεψη κάθε εβδομάδα, κατά τις εβδομάδες 1 έως 12. Από την 13η έως την 24η εβδομάδα, οι συμμετέχοντες πέρασαν σε διατροφή με στόχο τη διατήρηση της απώλειας βάρους και συνέχισαν να ασκούνται ανεξάρτητα.

Οι ερευνητές μέτρησαν πόσοι συμμετέχοντες πέτυχαν ύφεση του διαβήτη μετά από 24 εβδομάδες. Για να θεωρηθεί ότι είχε επιτευχθεί ύφεση, έπρεπε η HbA1c να είναι κάτω από 6,5%, δηλαδή κάτω από 48 mmol/mol, και να μην έχει ληφθεί κανένα φάρμακο που μειώνει το σάκχαρο για τουλάχιστον 12 εβδομάδες. Η HbA1c είναι εξέταση αίματος που αποτυπώνει τον μέσο όρο των επιπέδων σακχάρου περίπου τους τελευταίους τρεις μήνες.

Στην ανάλυση συμπεριλήφθηκαν όλοι όσοι είχαν κατανεμηθεί σε μία από τις δύο ομάδες. Όταν έλειπαν στοιχεία για την ύφεση, οι ερευνητές υπολόγισαν συντηρητικά ότι οι συμμετέχοντες δεν είχαν πετύχει ύφεση. Εξέτασαν επίσης αλλαγές στην καρδιαγγειακή φυσική κατάσταση, στη σύσταση του σώματος και στη δομή της καρδιάς.

Τι περιλάμβανε η διατροφή

Στην έναρξη του εντατικού προγράμματος, οι συμμετέχοντες διέκοψαν, υπό ιατρική επίβλεψη, τα φάρμακα για τη μείωση του σακχάρου και της αρτηριακής πίεσης, εφόσον δεν είχαν λευκωματουρία. Η λευκωματουρία είναι η παρουσία της πρωτεΐνης λευκωματίνης στα ούρα και μπορεί να αποτελεί ένδειξη νεφρικής βλάβης.

Η περιορισμένη διατροφή παρείχε 800 έως 900 θερμίδες την ημέρα: 30% από πρωτεΐνη, 50% από υδατάνθρακες και 20% από λίπος. Οι συμμετέχοντες ενθαρρύνονταν να πίνουν τουλάχιστον δύο λίτρα υγρών χωρίς θερμίδες ημερησίως και είχαν στη διάθεσή τους καθαρτικό με βάση τις φυτικές ίνες, αν χρειαζόταν.

Τις πρώτες δύο εβδομάδες, όλα τα γεύματα αντικαταστάθηκαν από ειδικά σχεδιασμένα διατροφικά προϊόντα Optifast. Από την τρίτη έως τη 12η εβδομάδα, οι συμμετέχοντες διατήρησαν το ίδιο όριο θερμίδων, αλλά είχαν μεγαλύτερη ευελιξία στις επιλογές τους: Optifast στο Ηνωμένο Βασίλειο και ProtiDiet στον Καναδά.

Σε αυτή τη δεύτερη φάση επιτρεπόταν ένα κανονικό γεύμα την ημέρα, με ημερήσιους στόχους που περιλάμβαναν πρωτεΐνη, φρούτα και λαχανικά: συνολικά 60 έως 90 γραμμάρια πρωτεΐνης από όλες τις πηγές, μία μερίδα φρούτου και δύο μερίδες μη αμυλούχων λαχανικών.

Μετά τις πρώτες 12 εβδομάδες, οι συμμετέχοντες έστρεψαν την προσοχή τους στη διατήρηση της απώλειας βάρους και όχι στη συνεχιζόμενη ταχεία απώλεια.

Ύφεση του διαβήτη τύπου 2 για περισσότερους από τους μισούς

Από τις 24 Σεπτεμβρίου 2021 έως τις 6 Ιουνίου 2025, οι ερευνητές ενέταξαν και κατανεμήθηκαν τυχαία 96 συμμετέχοντες: 40 στο Ηνωμένο Βασίλειο και 56 στον Καναδά. Από αυτούς, 50 εντάχθηκαν στην εντατική παρέμβαση και 46 στη συνήθη φροντίδα. Στην ομάδα της παρέμβασης υπήρχαν 24 γυναίκες και 26 άνδρες, ενώ στην ομάδα ελέγχου 21 γυναίκες και 25 άνδρες. Η μέση ηλικία ήταν 38 έτη και ο μέσος δείκτης μάζας σώματος 35,2 kg/m².

Από το σύνολο των συμμετεχόντων, 86 άτομα, δηλαδή το 90%, ολοκλήρωσαν τις τελικές αξιολογήσεις.

Μετά από 24 εβδομάδες, 27 από τους 50 συμμετέχοντες στο πρόγραμμα διατροφής και άσκησης είχαν πετύχει ύφεση, ποσοστό 54%. Στην ομάδα της συνήθους φροντίδας, ύφεση πέτυχαν μόλις δύο από τους 46 συμμετέχοντες, δηλαδή περίπου 4%.

Αφού συνυπολόγισαν σχετικούς στατιστικούς παράγοντες, οι ερευνητές υπολόγισαν ότι οι συμμετέχοντες στο εντατικό πρόγραμμα είχαν 21 φορές περισσότερες πιθανότητες να πετύχουν ύφεση σε σχέση με όσους έλαβαν τη συνήθη φροντίδα.

Η απώλεια βάρους ήταν επίσης σημαντικά μεγαλύτερη στην ομάδα που ακολούθησε το συνδυασμένο πρόγραμμα.

Μεταξύ των 47 συμμετεχόντων της παρέμβασης για τους οποίους υπήρχαν διαθέσιμα στοιχεία βάρους, ο μέσος όρος μειώθηκε από 100,7 σε 92,3 κιλά, δηλαδή κατά 8,4 κιλά σε 24 εβδομάδες. Οι 43 συμμετέχοντες της ομάδας ελέγχου για τους οποίους υπήρχαν στοιχεία ξεκίνησαν από μέσο βάρος 103,2 κιλά και έχασαν μόλις 1,2 κιλά, φτάνοντας τα 102,0 κιλά.

Μετά τη στατιστική προσαρμογή, η ομάδα παρέμβασης έχασε κατά μέσο όρο 7,5 κιλά περισσότερα από την ομάδα ελέγχου. Η διαφορά περιλάμβανε επιπλέον απώλεια 6,6 κιλών λίπους, γεγονός που δείχνει ότι μεγάλο μέρος της οφειλόταν στη μείωση του σωματικού λίπους.

Θετικά αποτελέσματα με διαχειρίσιμες παρενέργειες

Κατά τη διάρκεια της δοκιμής δεν αναφέρθηκαν σοβαρά ανεπιθύμητα συμβάντα. Οι παρενέργειες, ωστόσο, ήταν συχνότερες στους συμμετέχοντες που ακολούθησαν την εντατική διατροφή.

Τουλάχιστον ένα ανεπιθύμητο συμβάν εμφάνισαν 43 από τους 50 συμμετέχοντες στην ομάδα παρέμβασης, έναντι έξι από τους 46 στην ομάδα της συνήθους φροντίδας. Τα περισσότερα προβλήματα παρουσιάστηκαν στην αρχή της περιοριστικής διατροφής και περιλάμβαναν δυσκοιλιότητα, πονοκέφαλο, ζάλη και κόπωση. Σε γενικές γραμμές, υποχώρησαν.

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι τα ευρήματα δείχνουν πως ο συνδυασμός διατροφής και άσκησης μπορεί να προσφέρει ουσιαστικά οφέλη πέρα από τον έλεγχο του σακχάρου.

Οι συγγραφείς αναφέρουν: «Τα ευρήματά μας αποδεικνύουν ότι είναι εφικτός και αποτελεσματικός ο συνδυασμός οργανωμένης αερόβιας άσκησης και προπόνησης με αντιστάσεις με διατροφή χαμηλής ενεργειακής πρόσληψης για τον διαβήτη τύπου 2 πρώιμης έναρξης. Υποστηρίζουν τη δυνατότητα της προσέγγισης να προσφέρει σημαντικά και συνολικά οφέλη για την υγεία και την ευεξία, παράλληλα με την ύφεση του διαβήτη».

«Τα ποσοστά ύφεσης που καταγράψαμε βρίσκονται στο ανώτερο όριο όσων έχουν αναφερθεί έως τώρα στη βιβλιογραφία για δοκιμές παρόμοιας διάρκειας. Αυτό ενισχύει τη δυνατότητα των οργανωμένων παρεμβάσεων στον τρόπο ζωής να συμβάλουν σε κλινικά σημαντική ύφεση, ενώ για πρώτη φορά δείχνει ότι τέτοια αποτελέσματα μπορούν να επιτευχθούν σε πολυεθνοτικό πληθυσμό με διαβήτη τύπου 2 πρώιμης έναρξης, μέσω συνδυασμού διατροφής χαμηλής ενεργειακής πρόσληψης και οργανωμένης άσκησης».

Γιατί είναι σημαντική η διατήρηση των μυών κατά την απώλεια βάρους

Ένα ιδιαίτερα σημαντικό στοιχείο της μελέτης ήταν η έμφαση στην προστασία της μυϊκής μάζας κατά τη γρήγορη απώλεια βάρους.

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι οι περισσότεροι άνθρωποι που ολοκληρώνουν προγράμματα απώλειας βάρους τελικά ανακτούν μέρος ή όλο το βάρος που έχασαν. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία όταν χρησιμοποιούνται δίαιτες πολύ χαμηλών θερμίδων για την επίτευξη ύφεσης του διαβήτη.

Η απώλεια βάρους μόνο μέσω περιορισμού των θερμίδων συνήθως μειώνει τόσο το λίπος όσο και την άλιπη μάζα, στην οποία περιλαμβάνονται οι μύες. Υπάρχουν ενδείξεις ότι, όταν το βάρος επανέρχεται, το σώμα μπορεί να ανακτήσει αναλογικά περισσότερο λίπος από άλιπο ιστό.

Έτσι, οι επαναλαμβανόμενοι κύκλοι απώλειας και επανάκτησης βάρους ενδέχεται με την πάροδο του χρόνου να συμβάλουν στη σταδιακή μείωση της μυϊκής μάζας και να αυξήσουν τον κίνδυνο σαρκοπενίας, μιας κατάστασης που χαρακτηρίζεται από μείωση της μυϊκής μάζας και δύναμης.

Για να αντιμετωπίσουν αυτό το ζήτημα, οι ερευνητές ενέταξαν προπόνηση με αντιστάσεις στην πιο εντατική φάση της απώλειας βάρους. Τα αποτελέσματα υποδεικνύουν ότι είναι δυνατό να χαθεί σημαντική ποσότητα λίπους με παράλληλη διατήρηση των μυών, κάτι που ενδεχομένως ωφελεί περισσότερο τη μακροπρόθεσμη μεταβολική υγεία.

Οι ερευνητές αναφέρουν: «Η μελέτη μας RESET for Remission στόχευσε στους μυς κατά τη φάση της εντατικής απώλειας βάρους, μέσω προπόνησης με αντιστάσεις. Τα ευρήματά μας δείχνουν ότι είναι δυνατό να διατηρηθούν η άλιπη μάζα και οι μύες κατά τη γρήγορη απώλεια βάρους. Η διατήρηση των μυών κατά την απώλεια βάρους με στόχο την ύφεση μπορεί να έχει σημαντικές επιπτώσεις στη μακροπρόθεσμη μεταβολική υγεία, τη σωματική λειτουργία και την πορεία της νόσου. Αυτό χρειάζεται να εξεταστεί σε μελέτη μεγαλύτερης διάρκειας».

Μια πιθανή νέα προσέγγιση για τον διαβήτη τύπου 2

Τα ευρήματα μπορεί να έχουν ιδιαίτερη σημασία, καθώς ο διαβήτης τύπου 2 γίνεται ολοένα συχνότερος στους νεότερους ενήλικες παγκοσμίως.

Όσοι εμφανίζουν τη νόσο νωρίτερα στη ζωή εκτίθενται για περισσότερα χρόνια σε αυξημένο σάκχαρο, γεγονός που αυξάνει τον συνολικό κίνδυνο καρδιαγγειακής νόσου και άλλων επιπλοκών. Επομένως, η εύρεση αποτελεσματικών τρόπων επίτευξης ύφεσης σε πρώιμο στάδιο θα μπορούσε να έχει σημαντικά οφέλη για την υγεία.

Οι ερευνητές τονίζουν ότι η παρέμβαση δεν μείωσε μόνο το σάκχαρο. Συνέβαλε επίσης στη μείωση του σωματικού λίπους με διατήρηση των μυών, βελτίωσε την ποιότητα και τη λειτουργία των μυών, υποστήριξε την καρδιαγγειακή υγεία και οδήγησε σε βελτίωση της ευεξίας που ανέφεραν οι συμμετέχοντες.

Προσθέτουν ότι η στρατηγική θα μπορούσε να είναι ιδιαίτερα σχετική για άτομα που σχεδιάζουν εγκυμοσύνη ή ενδέχεται να μείνουν έγκυες.

Οι ερευνητές επισημαίνουν, ωστόσο, ότι χρειάζονται μελέτες μεγαλύτερης διάρκειας για να διαπιστωθεί αν τα οφέλη διατηρούνται. Μελλοντικές έρευνες θα πρέπει ειδικότερα να εξετάσουν πόσο καλά διατηρούν οι συμμετέχοντες την απώλεια βάρους, τη μυϊκή μάζα και την ύφεση του διαβήτη όταν επιστρέφουν στην καθημερινότητα, έξω από το στενά ελεγχόμενο πλαίσιο μιας κλινικής δοκιμής.

Οι συγγραφείς καταλήγουν: «Εστιάζοντας ειδικά στον διαβήτη τύπου 2 πρώιμης έναρξης, η δοκιμή μας αφορά έναν αυξανόμενο κλινικό πληθυσμό, ο οποίος χαρακτηρίζεται από αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακής νόσου, μεγαλύτερο σωρευτικό φορτίο επιπλοκών και δυσμενή μακροπρόθεσμα αποτελέσματα… Συνολικά, η RESET for Remission έδειξε ότι στον διαβήτη τύπου 2 πρώιμης έναρξης ο συνδυασμός οργανωμένης αερόβιας άσκησης και προπόνησης με αντιστάσεις με διατροφή χαμηλών θερμίδων επιτυγχάνει υψηλά ποσοστά ύφεσης, προκαλεί απώλεια λίπους διατηρώντας τη μυϊκή μάζα, βελτιώνει την ποιότητα και τη λειτουργία των μυών, ενισχύει την καρδιαγγειακή υγεία και οδηγεί σε ουσιαστικές βελτιώσεις στα αποτελέσματα που αναφέρουν οι ασθενείς. Καθώς ο διαβήτης τύπου 2 πρώιμης έναρξης γίνεται παγκοσμίως συχνότερος, τα ευρήματά μας αναδεικνύουν την ευκαιρία να επανεξεταστούν τα θεραπευτικά πρότυπα και να υποστηριχθεί η ευρύτερη εφαρμογή ολοκληρωμένων παρεμβάσεων διατροφής και άσκησης με στόχο την ύφεση. Η προσέγγισή μας μπορεί να είναι ιδιαίτερα πολύτιμη για όσους επιδιώκουν ή ενδέχεται να επιδιώξουν εγκυμοσύνη. Χρειάζεται να αξιολογηθεί περαιτέρω σε μελέτες μεγαλύτερης διάρκειας και σε πραγματικές συνθήκες».

Οι αλλαγές στη διατροφή, την άσκηση ή τη φαρμακευτική αγωγή πρέπει να αποφασίζονται σε συνεννόηση με τον γιατρό.