Ο εγκέφαλος συγκρατεί καλύτερα όσα μαθαίνουμε όταν η διαδικασία περιλαμβάνει προκλήσεις, αφού η προσπάθεια για την κατάκτηση νέων γνώσεων ενδυναμώνει τη μνήμη και την κατανόησή τους. Η μάθηση χωρίς ιδιαίτερο κόπο μπορεί να μοιάζει δελεαστική, όμως συχνά προσφέρει μόνο επιφανειακή γνώση που ξεχνιέται σύντομα.
Μελέτες υποδεικνύουν ότι οι σκόπιμες επαναλήψεις και οι διαδραστικές τεχνικές διδασκαλίας συμβάλλουν σε πιο διαρκή αποτελέσματα. Επομένως, όταν η μάθηση φαίνεται δύσκολη, αυτό δεν σημαίνει ότι αποτυγχάνουμε· μπορεί να δείχνει πως η μαθησιακή διαδικασία βρίσκεται σε εξέλιξη.
Συχνά χρειάζεται να επιμείνουμε για ώρες ώστε να μάθουμε κάτι, αφιερώνοντας περισσότερο χρόνο και ενέργεια σε επαναλαμβανόμενες προσπάθειες, ενώ η πλήρης κατανόηση ενδέχεται να αργήσει. Αυτό δεν αποτελεί κατ’ ανάγκην ένδειξη ότι οι μαθησιακές μας ικανότητες είναι περιορισμένες· μπορεί, αντίθετα, να σημαίνει ότι μαθαίνουμε αποτελεσματικότερα. Η εξήγηση βρίσκεται στον εγκέφαλό μας.
Ο ανθρώπινος εγκέφαλος συχνά λειτουργεί καλύτερα όταν κάτι γίνεται με απαιτητικό τρόπο, και αυτό ισχύει και για τη μάθηση. Η προσπάθεια που καταβάλλουμε για να αποκτήσουμε μια γνώση σηματοδοτεί στο μυαλό ότι αξίζει να τη διατηρήσει. Αντίθετα, πληροφορίες που λαμβάνονται χωρίς πνευματική εμπλοκή μπορεί να ξεχαστούν εξίσου γρήγορα.
Όταν μια πληροφορία γίνεται κτήμα μας χωρίς να χρειαστεί κόπος, ο εγκέφαλος συχνά την αντιμετωπίζει ως κάτι που μπορεί να απομακρύνει χωρίς συνέπειες.
Πότε η μάθηση είναι πιο αποτελεσματική
Μετά από δεκαετίες έρευνας γύρω από τις συνθήκες που ενισχύουν την απόδοση και την απομνημόνευση σε βάθος χρόνου, ειδικοί μελέτησαν το φαινόμενο και διαπίστωσαν ότι ορισμένες δυσκολίες στη μάθηση είναι επιθυμητές.
Τα ευρήματα δείχνουν, λοιπόν, ότι η ευκολία μπορεί να εμποδίσει την ουσιαστική μάθηση: όταν η απομνημόνευση, η κατανόηση και η εκμάθηση δεν απαιτούν κάποια δυσκολία, μέσα σε λογικά όρια, οι γνώσεις που μελετήθηκαν δεν διατηρούνται μακροπρόθεσμα.
Οι σκόπιμες επαναλήψεις και τα τακτικά τεστ αποτελούν παραδείγματα στρατηγικών που μοιάζουν απαιτητικές και ενδέχεται να έχουν χαμηλότερη άμεση απόδοση, γι’ αυτό συχνά αποφεύγονται. Ωστόσο, με τον χρόνο οδηγούν σε βαθύτερη και πιο σταθερή μάθηση. Η γνωστική προσπάθεια που χρειάζονται ενισχύει την ικανότητα του εγκεφάλου να αποθηκεύει κάθε πληροφορία.
Σε μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Proceedings of the National Academy of Sciences, οι φοιτητές που συμμετείχαν σε διαδραστικά μαθήματα θυμούνταν πολύ περισσότερα από όσους παρακολούθησαν διαλέξεις, μολονότι οι τελευταίοι πίστευαν ότι είχαν μάθει περισσότερα. Όταν η μάθηση είναι εύκολη, η αίσθηση ότι έχουμε μάθει μπορεί να είναι ισχυρότερη από την πραγματικότητα. Παρ’ όλα αυτά, τα εκπαιδευτικά συστήματα συχνά προωθούν αυτή την προσέγγιση,
Πώς η δυσκολία στη μάθηση επηρεάζει τον εγκέφαλο
Είναι ανακουφιστικό για πολλούς να γνωρίζουν πως το να δυσκολεύονται να μάθουν δεν συνιστά αποτυχία, αλλά μπορεί να δείχνει ότι η μάθηση πράγματι συντελείται. Ο εγκέφαλός μας δεν διαμορφώθηκε για να μαθαίνει μόνο σε συνθήκες απόλυτης ηρεμίας, αλλά και μέσα σε περιβάλλοντα με αναστάτωση και πολλές δυσκολίες.
Η εξελικτική οπτική εξηγεί ότι η προσπάθεια κάνει μια πληροφορία να φαίνεται σημαντική, γι’ αυτό και τείνουμε να θυμόμαστε καλύτερα όσα απαιτούν μεγαλύτερη προσπάθεια. Παράλληλα, έχει διαπιστωθεί πως οι πληροφορίες που σχετίζονται με συναισθήματα έχουν αυξημένες πιθανότητες να αποθηκευτούν μόνιμα.
Πληροφορίες που ανακαλούνται κάτω από πίεση αποτυπώνονται καλύτερα στον εγκέφαλο, όπως συμβαίνει σε περιόδους εξετάσεων ή σε καταστάσεις με συνέπειες, όπως η επιβράβευση και η τιμωρία. Πολλοί ενήλικες εξακολουθούν να βλέπουν εφιάλτες για διαγωνίσματα στα οποία είχαν κακή επίδοση. Αυτό οφείλεται στο ότι ο εγκέφαλος έχει καταγράψει αυτές τις στιγμές ως ιδιαίτερα σημαντικές.
Για να συγκρατείτε περισσότερα, να βελτιώνετε την απόδοσή σας και να αναπτύσσετε τη σκέψη σας, μην επιλέγετε διαρκώς την εύκολη λύση!
Συνοπτικά
- Όταν ο εγκέφαλος συναντά προκλήσεις, η προσπάθεια ενισχύει τη μνήμη και την κατανόηση, βελτιώνοντας τη μάθηση.
- Η μάθηση που γίνεται εύκολα ενδέχεται να μείνει επιφανειακή και να ξεχαστεί γρήγορα.
- Οι σκόπιμες επαναλήψεις και οι διαδραστικές μέθοδοι μπορούν να ενισχύσουν τα μακροπρόθεσμα μαθησιακά αποτελέσματα.
- Η δυσκολία δεν αποτελεί αποτυχία· μπορεί να φανερώνει ότι η μάθηση βρίσκεται σε εξέλιξη και είναι αποτελεσματική.
- Ο εγκέφαλος συγκρατεί καλύτερα γνώσεις που αποκτώνται υπό πίεση ή σε συνθήκες με έντονο συναισθηματικό φορτίο.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/egkefalos-ta-mathisiaka-epiteygmata-apaitoyn-prospatheia/7469
