Το ένστικτο και οι ασυνείδητες μνήμες που επηρεάζουν τη συμπεριφορά μας βρίσκονται στο επίκεντρο αυτού του άρθρου.
Πολλές καθημερινές αντιδράσεις μας φαίνονται φυσικές ή λογικές, όμως αρκετές σχετικές γνώσεις προκύπτουν από εμπειρίες που αποκτούμε από μικρή ηλικία, χωρίς να μας καθοδηγεί συνειδητά κάποιος.
Στη διαδικασία εμπλέκονται εγκεφαλικές περιοχές, αλλά και όργανα όπως το έντερο και η καρδιά. Αυτό δείχνει πως το ένστικτο δεν αφορά αποκλειστικά τον εγκέφαλο, αλλά αποτελεί μια πολυδιάστατη εμπειρία με αντίκτυπο στη ζωή μας.
Έχετε σκεφτεί ποτέ πώς μάθαμε να πιέζουμε με το δάχτυλό μας ένα ψίχουλο πάνω στον πάγκο της κουζίνας για να το μαζέψουμε ή ότι φυσώντας τη σούπα μπορούμε να την κρυώσουμε; Πιθανότατα δεν θυμόμαστε κάποιον να μας το διδάσκει. Απλώς το γνωρίζουμε — αυτό αποκαλούμε ένστικτο!
Σήμερα, βέβαια, βρίσκουμε τέτοιες πληροφορίες ακόμη και στο διαδίκτυο. Ωστόσο, πολλά από αυτά τα ανακαλύψαμε μόνοι μας, διαισθητικά, όταν ήμασταν μικροί: σε μια περίσταση, το σώμα μας αντιδρούσε με τον κατάλληλο τρόπο, χωρίς να γνωρίζουμε το γιατί. Μερικά ακόμη παραδείγματα είναι τα εξής:
- Η ζάχαρη ή το αλάτι μαζεύονται ευκολότερα με ένα βρεγμένο πανί.
- Σε εσωτερικούς χώρους το μέταλλο μοιάζει πιο κρύο από το ξύλο, ενώ στον ήλιο γίνεται πιο καυτό.
- Η πόρτα σπρώχνεται πιο εύκολα με τον ώμο παρά με τα χέρια.
- Στο πάτωμα τα βαριά κουτιά μετακινούνται ευκολότερα με σύρσιμο παρά με ανύψωση.
- Η ανηφόρα ανεβαίνεται ευκολότερα όταν γέρνουμε μπροστά.
- Το φαγητό διατηρείται περισσότερο όταν το σκεπάζουμε.
- Η ζάχαρη διαλύεται ταχύτερα αν την ανακατεύουμε.
- Στον πάγο είναι ασφαλέστερο να περπατάμε με μικρά βήματα και λυγισμένα γόνατα.
Τα παραδείγματα αυτά ενδέχεται να εξηγούνται από τη φυσική ή τη λογική, αλλά δεν μας τα δίδαξε κάποιος συγκεκριμένα.
Πώς αποκτήσαμε αυτές τις πρακτικές γνώσεις;
Η γνώση αυτή διαμορφώνεται από την άμεση εμπειρία ή την παρατήρηση και μίμηση, χωρίς να αντιλαμβανόμαστε τη διαδικασία. Ονομάζεται ασυνείδητη ή εμπειρική μνήμη. Αρχίζει να αναπτύσσεται νωρίς: τα μωρά και τα μικρά παιδιά εξερευνούν διαρκώς, αγγίζουν, γλείφουν και κινούνται, σχηματίζοντας ασυνείδητες μνήμες πριν ολοκληρωθεί η ανάπτυξη του εγκεφάλου τους.
Ορισμένες εγκεφαλικές περιοχές δρουν σχεδόν… αυτόματα, σαν να γνωρίζουν εκ των προτέρων τι πρέπει να συμβεί, και στέλνουν ανάλογες εντολές στο σώμα.
Το ένστικτο και η γρήγορη αντίδραση
Η ασυνείδητη γνώση πρέπει να ενεργοποιείται άμεσα. Αν, για παράδειγμα, κάποιος πλησιάσει από πίσω, τον αντιλαμβανόμαστε και γυρίζουμε απότομα. Δεν προηγάζεται σκέψη: το σώμα μας γνωρίζει πώς να αντιδράσει.
Σε ποια σημεία του σώματος βρίσκεται το ένστικτο;
Οι έρευνες υποδεικνύουν ότι η μάθηση χωρίς συνειδητή επίγνωση δεν συμβαίνει μόνο στον εγκέφαλο. Το έντερο και η καρδιά έχουν νευρικά δίκτυα που μαθαίνουν και προσαρμόζουν τη λειτουργία τους με βάση τις εμπειρίες. Παράλληλα, το ανοσοποιητικό σύστημα «μαθαίνει» από τους παθογόνους μικροοργανισμούς που αντιμετωπίζει. Ακόμη και το μικροβίωμα του εντέρου επηρεάζει κάποιες ασυνείδητες αποφάσεις μας.
Τα στοιχεία αυτά υποδηλώνουν ότι το «ένστικτό» μας —ή αυτό που συχνά ονομάζουμε διαίσθηση— δεν βρίσκεται αποκλειστικά στον εγκέφαλο. Ένα μέρος του εντοπίζεται στο σώμα.
Συνοπτικά
- Το κείμενο εξετάζει το ένστικτο και τον ρόλο των ασυνείδητων μνημών στη διαμόρφωση της συμπεριφοράς.
- Πολλές αντιδράσεις της καθημερινότητας βασίζονται σε εμπειρική μάθηση από μικρή ηλικία, η οποία έγινε χωρίς συνειδητή καθοδήγηση.
- Στη μάθηση αυτή συμμετέχουν όχι μόνο ο εγκέφαλος, αλλά και όργανα όπως το έντερο και η καρδιά.
- Η ασυνείδητη γνώση μπορεί να ενεργοποιηθεί γρήγορα, συμβάλλοντας σε άμεσες αντιδράσεις όταν υπάρχει κίνδυνος ή ανάγκη.
- Έρευνες δείχνουν ότι η ασυνείδητη μάθηση σχετίζεται επίσης με το ανοσοποιητικό σύστημα και το μικροβίωμα του εντέρου, αναδεικνύοντας τις πολλαπλές διαστάσεις του ενστίκτου.
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/health/enstikto-poy-foliazoyn-oi-mnimes-tis-psychis-mas/15173
