Φρούτα και λαχανικά: Γιατί χάνουν τη θρεπτική τους αξία

Τα φρούτα και τα λαχανικά προσφέρουν πολλές βιταμίνες και άλλα θρεπτικά συστατικά, όμως η περιεκτικότητά τους σε αυτά μπορεί να μειωθεί εύκολα. Ποιοι είναι οι λόγοι;

Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η γεωργία μετασχηματίστηκε από τη λεγόμενη «πράσινη επανάσταση». Οι νέες ποικιλίες υψηλής απόδοσης, μαζί με την ευρεία χρήση συνθετικών λιπασμάτων και φυτοφαρμάκων, αύξησαν την παραγωγή και βοήθησαν στην κάλυψη των παγκόσμιων αναγκών σε τρόφιμα. Η μεγαλύτερη ποσότητα, ωστόσο, δεν σήμαινε κατ’ ανάγκη και καλύτερη ποιότητα.

Τα στοιχεία από έρευνα του 2004 σε 43 καλλιέργειες κηπευτικών είναι ενδεικτικά: οι ερευνητές συνέκριναν δεδομένα διατροφικής σύστασης του USDA για το 1950 και το 1999. Κατέγραψαν πτώση 16% στο ασβέστιο, 15% στον σίδηρο και 9% στον φώσφορο. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα θρεπτικά συστατικά ήταν μειωμένα έως και κατά 38%.

Διατροφή: Πώς επηρεάζει η κλιματική αλλαγή τη θρεπτική αξία

Η εντατική καλλιέργεια δεν είναι η μόνη αιτία που μπορεί να υποβαθμίσει τη θρεπτική αξία των φυτών. Η κλιματική αλλαγή και, ειδικότερα, η αύξηση του διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα φαίνεται επίσης να επηρεάζουν τη σύνθεση βασικών καλλιεργειών.

Έρευνα του 2018 συνέδεσε τις υψηλότερες συγκεντρώσεις διοξειδίου του άνθρακα με χαμηλότερα επίπεδα πρωτεΐνης, σιδήρου και ψευδαργύρου στο ρύζι. Πρόσθετες δυσκολίες είναι η επιδείνωση της ποιότητας του εδάφους, η χρήση εντομοκτόνων, μυκητοκτόνων και ζιζανιοκτόνων, αλλά και η εξάπλωση των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων.

Σε πρόσφατη έκθεσή της, η Deep Science Ventures αναφέρει ότι η θρεπτική πυκνότητα ορισμένων καλλιεργειών έχει μειωθεί, υπό συγκεκριμένες συνθήκες, σε ποσοστά που μπορεί να υπερβαίνουν το 40%.

Διατροφή: Τι σημαίνει «κρυφή πείνα» όταν οι θερμίδες επαρκούν

Η λεγόμενη «κρυφή πείνα» (hidden hunger) αποτελεί ένα από τα σοβαρότερα ζητήματα. Ο όρος αφορά την περίπτωση όπου κάποιος τρώει αρκετή τροφή και λαμβάνει επαρκείς θερμίδες, χωρίς όμως να προσλαμβάνει τις αναγκαίες βιταμίνες και τα μέταλλα.

Πάνω από δύο δισεκατομμύρια άνθρωποι παρουσιάζουν ανεπάρκεια θρεπτικών συστατικών, σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύτηκε το 2024 στο επιστημονικό περιοδικό Foods.

Οι συνέπειες ενδέχεται να είναι ιδιαίτερα σημαντικές για τα παιδιά, τις γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας, τους ηλικιωμένους και τους πληθυσμούς με διατροφή που στηρίζεται κυρίως στα δημητριακά. Όταν η πρόσληψη μικροθρεπτικών συστατικών δεν επαρκεί, μπορεί να επηρεαστούν η ανάπτυξη, η άμυνα του οργανισμού και η γενικότερη υγεία.

Διατροφή: Η βιοενίσχυση ως πιθανή λύση για τις ελλείψεις

Η βιοενίσχυση (biofortification) είναι μία από τις μεθόδους που διερευνά η επιστημονική κοινότητα. Στόχος της είναι να αυξηθούν συγκεκριμένα θρεπτικά συστατικά στα φυτά, με γενετικές παρεμβάσεις, επιλεκτικές διασταυρώσεις ή τη χρήση ειδικών λιπασμάτων.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) κάνει λόγο για ενθαρρυντικά ευρήματα από την καλλιέργεια ρυζιού εμπλουτισμένου με σίδηρο, που συνδέθηκε με βελτίωση των επιπέδων σιδήρου σε γυναίκες και παιδιά στις Φιλιππίνες και την Ινδία. Σε αφρικανικές χώρες, αντίστοιχα, οι γλυκοπατάτες με ενισχυμένη βιταμίνη Α συνέβαλαν στην αντιμετώπιση ελλείψεων της συγκεκριμένης βιταμίνης.

Η βιοενίσχυση, πάντως, έχει και περιορισμούς. Αν μειωθεί η απόδοση των καλλιεργειών ή αυξηθεί η γενετική ομοιομορφία τους, μπορεί να γίνουν πιο ευάλωτες στις ασθένειες.

Οι επιστήμονες τονίζουν πως η επάρκεια τροφής δεν συνεπάγεται αυτομάτως και διατροφική επάρκεια. Για την προστασία της δημόσιας υγείας και τη διασφάλιση επαρκούς διατροφής, σημαντικές προϋποθέσεις είναι να αναβαθμίζεται και να διατηρείται η ποιότητα των καλλιεργειών, να προστατεύεται η γονιμότητα του εδάφους και να αναπτύσσονται ποικιλίες με μεγαλύτερη ανθεκτικότητα και υψηλότερη θρεπτική αξία.