Επιληψία στη μέση ηλικία: Γιατί μπορεί να εμφανιστεί για πρώτη φορά σε μεγαλύτερους ενήλικες

Η επιληψία δεν εμφανίζεται μόνο στην παιδική ηλικία: μπορεί να εκδηλωθεί για πρώτη φορά σε οποιαδήποτε ηλικία. Οι ειδικοί αναφέρουν ότι οι νέες διαγνώσεις είναι συχνές σε μεγαλύτερους ενήλικες και έρευνα δείχνει πως η υγεία της καρδιάς και των αγγείων μπορεί να παίζει σημαντικό ρόλο.

Περισσότερα από έξι χρόνια έχουν περάσει από τότε που η Claire Barnard ξύπνησε φοβισμένη και μόνη σε ένα κρεβάτι νοσοκομείου, μετά από μια σοβαρή επιληπτική κρίση. Η εμπειρία εξακολουθεί να τη στοιχειώνει.

«Δεν μπορούσα να θυμηθώ τίποτα», λέει για τις πρώτες τρομακτικές στιγμές, όταν δεν ήξερε πού βρισκόταν ή πώς είχε φτάσει εκεί.

«Ήξερα ποια ήμουν, για ποιον δούλευα και ποια ήταν η οικογένειά μου, αλλά τίποτε άλλο. Ήταν σαν να είχε σβηστεί εντελώς η μνήμη μου».

Μέχρι εκείνο το καλοκαιρινό βράδυ του 2020, η μητέρα τριών παιδιών από το Μπάκιγχαμσαϊρ έδειχνε να βρίσκεται σε εξαιρετική φυσική κατάσταση. Στα 47 της, έκανε καθημερινά ποδήλατο για 21 χιλιόμετρα μέχρι τη δουλειά και έτρεχε τρεις φορές την εβδομάδα για να αποφορτίζεται από την απαιτητική εργασία της ως δημιουργική διευθύντρια σε ένα πολυάσχολο γραφείο σχεδιασμού.

Δεν είχε λόγο να υποψιαστεί ότι τα ασυνήθιστα επεισόδια που είχε αρχίσει να βιώνει στα τέλη του 2018 ήταν προειδοποιητικά σημάδια μιας σοβαρής νευρολογικής πάθησης.

Αυτό ακριβώς συνέβαινε: επρόκειτο για μικρές επιληπτικές κρίσεις, οι οποίες προμήνυαν την πολύ σοβαρότερη κρίση που θα ακολουθούσε. Ούτε η ίδια ούτε οι γιατροί της αναγνώρισαν τότε τι ήταν.

Η ιστορία της αναδεικνύει ένα λιγότερο γνωστό στοιχείο για την επιληψία: παρότι συχνά θεωρείται πάθηση που ξεκινά στην παιδική ηλικία, μπορεί να εμφανιστεί για πρώτη φορά σε οποιαδήποτε ηλικία.

Οι ειδικοί αναφέρουν ότι η επιληψία διαγιγνώσκεται όλο και συχνότερα σε μεγαλύτερους ενήλικες, με τα ποσοστά νέων διαγνώσεων να είναι ιδιαίτερα υψηλά μετά τα 60.

Τα πρώτα συμπτώματα που πέρασαν απαρατήρητα

Η Claire θυμάται καθαρά τις παράξενες αισθήσεις που άρχισαν όταν ήταν 45 ετών. Διαρκούσαν περίπου δέκα δευτερόλεπτα και της προκαλούσαν την ανησυχητική αίσθηση ότι «κάτι πρόκειται να συμβεί» στο σώμα της.

«Ένιωθα ότι κάτι δεν πήγαινε καλά. Με έπιανε ένα κύμα ζέστης και ναυτίας που ξεκινούσε από την κοιλιά και ανέβαινε προς το κεφάλι», εξηγεί.

Τα επεισόδια συνεχίστηκαν για περίπου 18 μήνες και εμφανίζονταν απροειδοποίητα, ακόμη κι όταν οδηγούσε έχοντας τα παιδιά της στο αυτοκίνητο.

Επανειλημμένες καρδιολογικές εξετάσεις και απεικονιστικοί έλεγχοι δεν έδειξαν κάτι ανησυχητικό. Η επιληψία, λέει, δεν αναφέρθηκε ποτέ από τους γιατρούς. Αντίθετα, της είπαν ότι μπορεί να επρόκειτο για εξάψεις που σχετίζονταν με την εμμηνόπαυση.

«Προσπαθούσα σχεδόν να πείσω τον εαυτό μου ότι ήταν αυτό. Έπαιρνα ορμονική θεραπεία υποκατάστασης και δεν είχα ποτέ συμπτώματα, αλλά σκέφτηκα ότι ίσως άρχιζαν τώρα», θυμάται.

Με τον καιρό άρχισε να αντιμετωπίζει τα επεισόδια με χιούμορ, λέγοντας σε φίλους και συναδέλφους «μου συμβαίνει πάλι» κάθε φορά που ένιωθε αυτές τις παράξενες αισθήσεις.

Τον Απρίλιο του 2020, όμως, κατέρρευσε ξαφνικά. Χτύπησε το ισχίο της και τραυμάτισε σοβαρά το χέρι της, καθώς έπεσε στο πάτωμα της κουζίνας μπροστά στην κόρη της.

Δύο μήνες αργότερα υπέστη την κρίση που τελικά αποκάλυψε τι της συνέβαινε.

Την περίοδο του πρώτου lockdown για την Covid-19 στη Βρετανία, η Claire φρόντιζε για την εκπαίδευση των παιδιών στο σπίτι μαζί με τον πατέρα τους, ενώ παράλληλα εργαζόταν κατά τη διάρκεια της ημέρας για απαιτητικούς πελάτες.

Ένα βράδυ, εξαντλημένη και αδιάθετη, πήγε νωρίς για ύπνο, ελπίζοντας ότι θα ένιωθε καλύτερα μετά από μια καλή νύχτα ξεκούρασης.

Αντί γι’ αυτό, ξύπνησε μόνη στο King’s College Hospital του Λονδίνου. Ο σύζυγός της είχε ανέβει αργότερα στο δωμάτιο και τη βρήκε αναίσθητη στο κρεβάτι, με τα χέρια και τα πόδια της να σπάζουν ανεξέλεγκτα. Κάλεσε αμέσως ασθενοφόρο, αλλά οι περιορισμοί λόγω Covid δεν επέτρεψαν στην οικογένειά της να παραμείνει μαζί της στο νοσοκομείο.

«Θυμάμαι ότι ξύπνησα στον θάλαμο. Ήμουν πολύ αναστατωμένη. Οι γιατροί με ρωτούσαν αν ήξερα τι είχε συμβεί και απαντούσα ότι δεν είχα ιδέα. Είχα δαγκώσει το εσωτερικό του στόματός μου και η γλώσσα μου είχε πρηστεί από την κρίση. Ένιωθα απόλυτη σύγχυση», λέει.

Όταν πέρασε το αρχικό σοκ, συνειδητοποίησε κάτι ακόμη πιο οδυνηρό: είχαν χαθεί χρόνια αναμνήσεων.

Επιληψία του κροταφικού λοβού και απώλεια μνήμης

Ακόμη και σήμερα, η Claire λέει ότι θυμάται ελάχιστα ή τίποτε από μεγάλο μέρος των τεσσάρων έως έξι ετών πριν από την κρίση.

Οικογενειακές διακοπές, γενέθλια και χρόνια εργασίας με συναδέλφους και πελάτες εξαφανίστηκαν από τη μνήμη της. Οδυνηρό ήταν και το γεγονός ότι κάποιοι γνωστοί της είχαν πεθάνει, χωρίς εκείνη να θυμάται την απώλειά τους.

Μετά από περαιτέρω εξετάσεις, διαγνώστηκε με επιληψία του κροταφικού λοβού, μια μορφή της πάθησης που επηρεάζει περιοχές του εγκεφάλου οι οποίες σχετίζονται με τη μνήμη.

Ο καθηγητής Tony Marson, ειδικός στην επιληψία και επίτιμος σύμβουλος νευρολόγος στο The Walton Centre NHS Foundation Trust στο Λίβερπουλ, αναφέρει ότι η αμνησία είναι ιδιαίτερα συχνή σε ασθενείς με αυτή τη μορφή επιληψίας.

«Οι αλλαγές στον εγκέφαλο που τον καθιστούν ευάλωτο στις κρίσεις προκαλούν επίσης δυσκολίες στη μνήμη, ιδιαίτερα όταν επηρεάζεται ο κροταφικός λοβός», εξηγεί.

Η διάγνωση ξάφνιασε την Claire. Δεν είχε οικογενειακό ιστορικό επιληψίας και δεν είχε φανταστεί ποτέ ότι θα μπορούσε να εμφανίσει την πάθηση στη μέση ηλικία. Οι ειδικοί, ωστόσο, λένε ότι περιπτώσεις σαν τη δική της δεν είναι ασυνήθιστες.

Τι είναι η επιληψία

Η επιληψία είναι πάθηση του εγκεφάλου που προκαλεί επαναλαμβανόμενες κρίσεις. Στη Βρετανία, την έχει περίπου ένας στους 100 ανθρώπους.

Τα εγκεφαλικά κύτταρα επικοινωνούν κανονικά μέσω ηλεκτρικών σημάτων. Στην επιληψία, τα σήματα αυτά αποδιοργανώνονται και ξαφνικές εκρήξεις ηλεκτρικής δραστηριότητας διαταράσσουν προσωρινά τη λειτουργία του εγκεφάλου, προκαλώντας κρίση.

Δεν συνεπάγονται όλες οι κρίσεις πτώση και σπασμούς. Σε μια κρίση απουσίας, το άτομο μπορεί να «αποσυνδεθεί» για λίγο και να κοιτάζει στο κενό έως και 15 δευτερόλεπτα, χωρίς να θυμάται στη συνέχεια τι συνέβη.

Οι μυοκλονικές κρίσεις περιλαμβάνουν ξαφνικά τινάγματα, συχνά λίγο μετά το ξύπνημα. Στις ατονικές κρίσεις οι μύες χαλαρώνουν απότομα και το άτομο πέφτει, ενώ στις τονικές οι μύες σκληραίνουν ξαφνικά.

Τα γονίδια μπορεί να παίζουν ρόλο: περίπου ένας στους τρεις ανθρώπους με επιληψία έχει συγγενή με την πάθηση. Η επιληψία μπορεί επίσης να εμφανιστεί έπειτα από εγκεφαλική βλάβη. Η διάγνωση βασίζεται συνήθως στην περιγραφή των κρίσεων και σε εξετάσεις, όπως το ηλεκτροεγκεφαλογράφημα (EEG), το οποίο καταγράφει την ηλεκτρική δραστηριότητα του εγκεφάλου.

Η επιληψία δεν θεραπεύεται οριστικά. Η βασική αντιμετώπιση είναι τα αντιεπιληπτικά φάρμακα, τα οποία είναι αποτελεσματικά για τους περισσότερους ανθρώπους. Αν δεν αποδώσουν, επιλογές περιλαμβάνουν χειρουργική επέμβαση στον εγκέφαλο ή μια συσκευή παρόμοια με βηματοδότη, η οποία διεγείρει το πνευμονογαστρικό νεύρο στον λαιμό.

Ο νευροεπιστήμονας Dr Felix Chan, επίκουρος καθηγητής Φαρμακολογίας στο Πανεπιστήμιο του Μπέρμιγχαμ, λέει ότι η επιληψία της Claire θεωρείται «ιδιοπαθής», δηλαδή οι γιατροί δεν μπορούν να εντοπίσουν υποκείμενη αιτία. Σύμφωνα με τον ίδιο, τέτοιες περιπτώσεις αντιστοιχούν περίπου στο ένα τρίτο των διαγνώσεων επιληψίας σε ενήλικες. Παραμένει έτσι ένα από τα μεγαλύτερα αναπάντητα ερωτήματα: γιατί εμφανίζεται ξαφνικά σε έναν άνθρωπο που κατά τα άλλα είναι υγιής;

«Δεν ήξερα τίποτα για την επιληψία», παραδέχεται η Claire. Δεν είχε, ωστόσο, πολύ χρόνο να επεξεργαστεί τη διάγνωση, καθώς επέστρεψε γρήγορα στη δουλειά.

Ο σύζυγός της είχε μόλις αποχωρήσει οικειοθελώς από την εργασία του και εκείνη ανησυχούσε για τα οικονομικά της οικογένειας. Παρά τη συμβουλή του εργοδότη της να «μη βιαστεί», επέστρεψε στη δουλειά και έκρυψε την έκταση των προβλημάτων μνήμης της.

«Δεν ήθελα να με θεωρήσουν ανίκανη. Προσπάθησα απλώς να συνεχίσω», λέει.

Χρειάστηκε να μάθει ξανά να χρησιμοποιεί τον φορητό υπολογιστή της, να ανακτήσει παλιούς κωδικούς πρόσβασης και να ξανασυνθέσει έργα που δεν θυμόταν ότι είχε ξεκινήσει.

«Κάπως κατάφερα να βρω την άκρη, ψάχνοντας τα email μου και διαβάζοντας», λέει.

Τα παιδιά της τη βοήθησαν πολύ στην προσωπική της ζωή, αφηγούμενα ξανά ιστορίες και δείχνοντάς της φωτογραφίες από στιγμές που είχαν ζήσει μαζί τα προηγούμενα χρόνια.

«Εκείνα με βοήθησαν να τα καταφέρω, επειδή έδειξαν τόση υπομονή. Με βοήθησαν πολύ να ανακτήσω τις αναμνήσεις μου. Όταν μιλούσαμε για διάφορα πράγματα, ο εγκέφαλός μου άρχιζε να σχηματίζει αναμνήσεις, μόνο και μόνο από τον τρόπο που μου τα περιέγραφαν».

Ακόμη και τώρα υπάρχουν δύσκολες στιγμές, κυρίως όταν συναντά ανθρώπους που έχει χρόνια να δει και δυσκολεύεται να τους αναγνωρίσει.

Τι μπορεί να συνδέεται με την εμφάνιση επιληψίας αργότερα στη ζωή

Στη Βρετανία, περισσότεροι από 28.000 άνθρωποι διαγιγνώσκονται με επιληψία κάθε χρόνο, περίπου 80 την ημέρα. Παρά την κοινή αντίληψη ότι πρόκειται για πάθηση που εμφανίζεται στην παιδική ηλικία, σήμερα διαγιγνώσκεται συχνότερα σε ενήλικες παρά σε παιδιά. Μάλιστα, μία στις τέσσερις νέες διαγνώσεις αφορά άτομο άνω των 65 ετών.

Έρευνα αρχίζει να φωτίζει τους λόγους για τους οποίους η επιληψία μπορεί να εμφανιστεί ξαφνικά αργότερα στη ζωή και δείχνει ότι η κακή καρδιαγγειακή υγεία μπορεί να αποτελεί σημαντικό παράγοντα.

Μελέτη που δημοσιεύτηκε την περασμένη εβδομάδα στο περιοδικό JAMA Neurology διαπίστωσε ότι οι μεγαλύτεροι σε ηλικία ενήλικες με παθήσεις όπως η υψηλή αρτηριακή πίεση και ο διαβήτης είχαν σημαντικά περισσότερες πιθανότητες να εμφανίσουν επιληψία.

Και οι δύο παθήσεις επηρεάζουν εκατομμύρια ανθρώπους στη Βρετανία και συνδέονται στενά με παράγοντες του τρόπου ζωής, όπως η παχυσαρκία, η κακή διατροφή και η σωματική αδράνεια.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης αυξημένο κίνδυνο στους καπνιστές, ενώ όσοι είχαν ιστορικό εγκεφαλικού επεισοδίου είχαν σχεδόν διπλάσιες πιθανότητες να εμφανίσουν επιληψία. Οι ειδικοί θεωρούν ότι η σύνδεση μπορεί να εξηγείται από βλάβες στα αιμοφόρα αγγεία του εγκεφάλου, οι οποίες διαταράσσουν τη φυσιολογική ηλεκτρική δραστηριότητα των εγκεφαλικών κυττάρων και αυξάνουν την πιθανότητα κρίσεων.

Η καρδιαγγειακή νόσος δεν είναι η μόνη πιθανή εξήγηση. Ο Dr Chan αναφέρει ότι και η ίδια η διαδικασία της γήρανσης φαίνεται να αυξάνει τον κίνδυνο.

«Κάτι στη φυσική διαδικασία της γήρανσης συνδέεται με μεγαλύτερο κίνδυνο εμφάνισης επιληψίας», εξηγεί.

Ένας πιθανός παράγοντας είναι ο νευροεκφυλισμός, δηλαδή η σταδιακή βλάβη και απώλεια εγκεφαλικών κυττάρων που συνδέεται με παθήσεις όπως η νόσος Αλτσχάιμερ, η συχνότερη αιτία άνοιας.

Ρόλο παίζει και η γήρανση του πληθυσμού. Καθώς περισσότεροι άνθρωποι ζουν έως τα 70 και τα 80 τους χρόνια, αυξάνεται ο αριθμός όσων εμφανίζουν επιληψία σε μεγαλύτερη ηλικία, παρότι το συνολικό ποσοστό νέων περιστατικών παραμένει σε γενικές γραμμές σταθερό.

Επιληψία μετά από εγκεφαλικό επεισόδιο

Για τη Hilary Pegg, η επιληψία εμφανίστηκε μετά από εγκεφαλικό επεισόδιο. Η πρώην εκπαιδευτικός, η οποία διαγνώστηκε στα 66 της και είναι σήμερα 75 ετών, λέει ότι ξαφνιάστηκε όταν έμαθε πως είχε επιληψία. Η διάγνωση έχει επηρεάσει βαθιά τη ζωή της.

«Ο σύζυγός μου δεν θέλει να βγαίνω μόνη μου. Έχω μία κρίση κάθε χρόνο από τότε που διαγνώστηκα», λέει.

Ανησυχεί επειδή πλέον δεν έχει καμία ένδειξη ότι πρόκειται να ακολουθήσει κρίση και βασίζεται στη λήψη αντιεπιληπτικών φαρμάκων δύο φορές την ημέρα για να τις περιορίζει.

Οι ειδικοί τονίζουν ότι δεν υπάρχει ένας ενιαίος τρόπος πρόληψης της επιληψίας. Ο Dr Chan, ωστόσο, επισημαίνει ότι πολλές συνήθειες που προστατεύουν την καρδιά μπορεί να ωφελούν και τον εγκέφαλο, όπως η υγιεινή, ισορροπημένη διατροφή και η τακτική άσκηση.

Δημόσια πρόσωπα που έχουν μιλήσει για την επιληψία

Πολλά δημόσια πρόσωπα έχουν αποκαλύψει ότι ζουν με επιληψία. Μερικά, όπως ο μουσικός και ηθοποιός Martin Kemp, εμφάνισαν την πάθηση στην ενήλικη ζωή.

Ο σταρ των Spandau Ballet διαγνώστηκε το 1995, σε ηλικία 34 ετών, μετά από χειρουργική επέμβαση στον εγκέφαλο για την αφαίρεση όγκων. «Έχω ακόμη μερικές ουλές, όχι μόνο σωματικές αλλά και ψυχικές, από όσα συνέβησαν», έχει πει.

Ο 65χρονος Kemp έχει αποδώσει μεγάλο μέρος της ανάρρωσής του στη στήριξη της συζύγου του, Shirlie. «Είναι το πιο κλισέ πράγμα που μπορείς να πεις για κάποιον, αλλά η Shirlie ήταν το στήριγμά μου και το σημείο αναφοράς μου», έχει δηλώσει.

Ο εκλιπών Rik Mayall ήταν επίσης γνωστός άνθρωπος που ζούσε με επιληψία. Ο κωμικός, ο οποίος πέθανε το 2014, εμφάνισε την πάθηση το 1998, σε ηλικία 40 ετών, έπειτα από ένα σχεδόν θανατηφόρο ατύχημα με τετράτροχη μοτοσικλέτα που τον άφησε σε κώμα για αρκετές ημέρες. Έπαιρνε καθημερινά φάρμακα για τον έλεγχο των κρίσεων.

Άλλα γνωστά πρόσωπα που διαγνώστηκαν με επιληψία είναι ο εκλιπών τραγουδιστής Prince, ο οποίος είχε κρίσεις από παιδί, και η Susan Boyle, γνωστή από το Britain’s Got Talent. Έμαθε ότι είχε επιληψία όταν ήταν νέα, έπειτα από χρόνια κατά τα οποία της έλεγαν ότι είχε υποστεί εγκεφαλική βλάβη κατά τη γέννηση.

Ο ηθοποιός της Disney Cameron Boyce πέθανε σε ηλικία 20 ετών, το 2019, από αιφνίδιο απροσδόκητο θάνατο στην επιληψία (SUDEP).

Ύπνος και αναγνώριση των συμπτωμάτων

Ο Dr Chan υπογραμμίζει επίσης τη σημασία του καλού ύπνου. «Ο ύπνος και η επιληψία συνδέονται. Ο καλός ύπνος είναι σίγουρα βασικός για να διατηρείται ο εγκέφαλος υγιής, και δεν μιλάμε αρκετά γι’ αυτό», λέει.

Παρότι η επιληψία αναγνωρίζεται όλο και περισσότερο στους μεγαλύτερους ενήλικες, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι τα συμπτώματα μπορεί να παραμένουν αδιάγνωστα για χρόνια.

Ο Dr Chan λέει ότι ένα πρόβλημα είναι πως οι γενικοί γιατροί δεν έχουν πάντα επαρκή εκπαίδευση για να αναγνωρίσουν την πάθηση, ιδιαίτερα όταν οι ασθενείς εμφανίζουν ήπιες κρίσεις και όχι τους σπασμούς που συνήθως συνδέονται με την επιληψία.

«Προς το παρόν, εξακολουθούμε να βασιζόμαστε σε μεγάλο βαθμό στην εμπειρία των νευρολόγων για τη διάγνωση της επιληψίας», λέει.

Στην περίπτωση της Claire, υπήρχε και ένας ακόμη παράγοντας που περιέπλεκε την εικόνα. Όταν άρχισε να καταγράφει τα συμπτώματά της σε ημερολόγιο, παρατήρησε ότι οι παράξενες αισθήσεις εμφανίζονταν συχνά λίγο πριν ή κατά τη διάρκεια της περιόδου της.

«Στις γυναίκες, οι κρίσεις συχνά εμφανίζονται σε συστάδες γύρω από την έμμηνο ρύση. Αυτό συμβαίνει επειδή οι μεταβολές των οιστρογόνων κατά τη διάρκεια του κύκλου μπορούν να κάνουν τις κρίσεις πιθανότερες σε ορισμένες χρονικές στιγμές», εξηγεί ο καθηγητής Marson.

Αυτό μπορεί να εξηγεί γιατί τα πρώτα συμπτώματα της Claire συγχέονταν με εξάψεις της εμμηνόπαυσης. Όπως λέει, μετά την αύξηση της δόσης της ορμονικής θεραπείας υποκατάστασης από τον ειδικό εμμηνόπαυσης, τα επεισόδια έγιναν λιγότερο συχνά.

Από τότε που ξεκίνησε να παίρνει λεβετιρακετάμη, ένα αντιεπιληπτικό φάρμακο, δεν έχει εμφανίσει κρίση από το 2022.

Πλέον δίνει προτεραιότητα στον ύπνο, ασκείται τακτικά και αποφεύγει το άγχος όσο μπορεί. Τα προβλήματα μνήμης, όμως, δεν έχουν εξαφανιστεί εντελώς.

Για προληπτικούς λόγους, αναρτά καθημερινά περιεχόμενο στο Instagram, περιγράφοντάς το ως το δικό της «εφεδρικό αντίγραφο μνήμης».

«Το πρόβλημα με τη μνήμη θα υπάρχει πάντα, αλλά κάνω ό,τι μπορώ για να το ελέγχω. Νιώθω καλύτερα από ποτέ», λέει.

Οι αποφάσεις για τη διάγνωση και την αντιμετώπιση της επιληψίας πρέπει να λαμβάνονται σε συνεννόηση με τον γιατρό.