Με την επιστροφή στα σχολεία, πολλές οικογένειες βλέπουν να επαναλαμβάνεται το ίδιο σκηνικό: το παιδί παρουσιάζει καταρροή, βήχα ή πυρετό, μένει στο σπίτι για λίγες μέρες, αναρρώνει και γυρίζει στην τάξη. Έπειτα από λίγο, τα συμπτώματα κάνουν ξανά την εμφάνισή τους.
Για πολλούς γονείς, η επανεμφάνιση των συμπτωμάτων γεννά ερωτήματα και ανησυχία. Είναι αναμενόμενο να αρρωσταίνει ένα παιδί τόσο συχνά; Μπορεί να έχει αδύναμο ανοσοποιητικό; Πρέπει να υποβληθεί σε εξετάσεις ή να λάβει ειδική θεραπεία;
Οι επαναλαμβανόμενες λοιμώξεις του αναπνευστικού είναι συχνές στην παιδική ηλικία, κυρίως στα πρώτα χρόνια της επαφής με το σχολικό περιβάλλον.
Χρειάζεται, ωστόσο, να ξεχωρίζουμε τις επαναλαμβανόμενες ήπιες ιώσεις από τις περιπτώσεις παιδιών που παρουσιάζουν σοβαρές λοιμώξεις ή δεν αναρρώνουν εύκολα.
Για ποιους λόγους τα παιδιά αρρωσταίνουν τόσο συχνά;
Της Χρύσας Δέδε,
Νοσηλεύτριας ΕΣΥ,
μετεκπαίδευση σε ΜΕΘ, ΕΚΠΑ Αθηνών.
Παρέδρου στην
Εταιρεία Μελέτης Παραγόντων Κινδύνου Για Αγγειακά Νοσήματα – ΕΜΠαΚΑΝ.
Μέλους του Ομίλου Εθελοντών κατά του Καρκίνου – ΑγκαλιάΖΩ
Στις σχολικές αίθουσες πολλά παιδιά βρίσκονται μαζί καθημερινά. Η στενή συναναστροφή, η χρήση κοινών αντικειμένων και η παραμονή σε κλειστούς χώρους ευνοούν τη μετάδοση των αναπνευστικών ιών.
Την ίδια στιγμή, το ανοσοποιητικό των παιδιών εξακολουθεί να ωριμάζει. Η επαφή του με διαφορετικούς μικροοργανισμούς συμβάλλει στη σταδιακή δημιουργία ανοσολογικής μνήμης.
Όπως αναφέρει η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής (AAP), πολλά μικρά παιδιά μπορεί να κρυολογούν έξι έως οκτώ φορές τον χρόνο, ιδιαίτερα όταν πηγαίνουν σε παιδικούς σταθμούς ή σε άλλες δομές ομαδικής φροντίδας.
Παρότι ο αριθμός αυτός μοιάζει υψηλός, από μόνος του δεν δείχνει ότι υπάρχει πρόβλημα στο ανοσοποιητικό σύστημα.
Καθώς ένα κρυολόγημα είναι δυνατό να διαρκέσει αρκετές ημέρες, οι γονείς ενδέχεται να αισθάνονται πως το παιδί τους είναι άρρωστο διαρκώς.
Πότε είναι φυσιολογικές οι συχνές ιώσεις στα παιδιά;
Ο αριθμός των λοιμώξεων δεν αρκεί από μόνος του για να εκτιμηθεί η υγεία ενός παιδιού.
Καθοριστική είναι η συνολική του κατάσταση.
Όταν ένα παιδί αναπτύσσεται κανονικά, έχει ενέργεια και καλή διάθεση στα διαστήματα ανάμεσα στις λοιμώξεις, αναρρώνει χωρίς σοβαρές επιπλοκές και συνεχίζει τις καθημερινές του δραστηριότητες, η συχνότητα των ιώσεων από μόνη της συνήθως δεν αποτελεί ανησυχητικό σημάδι.
Αν, αντίθετα, οι λοιμώξεις είναι ασυνήθιστα βαριές ή παρατεταμένες, ή συνυπάρχουν με άλλα προβλήματα υγείας, απαιτείται πιο προσεκτική αξιολόγηση.
Πότε χρειάζονται διερεύνηση οι επαναλαμβανόμενες λοιμώξεις;
Το ότι ένα παιδί κρυολογεί πολλές φορές δεν συνεπάγεται αυτομάτως ανοσοανεπάρκεια.
Υπάρχουν, παρ’ όλα αυτά, ορισμένα σημάδια που δικαιολογούν ιατρική διερεύνηση.
Στα σημάδια αυτά συγκαταλέγονται οι συχνές σοβαρές βακτηριακές λοιμώξεις, οι επαναλαμβανόμενες πνευμονίες, η ανεπαρκής αύξηση βάρους ή ανάπτυξη, οι λοιμώξεις που δεν βελτιώνονται με τη συνήθη θεραπεία, καθώς και η ανάγκη για επανειλημμένες νοσηλείες ή ενδοφλέβια αντιβιοτικά.
Ένδειξη που έχει επίσης σημασία είναι το οικογενειακό ιστορικό διαταραχών του ανοσοποιητικού.
Η Αμερικανική Ακαδημία Αλλεργίας, Άσθματος και Ανοσολογίας (AAAAI) επισημαίνει ότι συγκεκριμένα μοτίβα επαναλαμβανόμενων ή ασυνήθιστα σοβαρών λοιμώξεων ενδέχεται να αποτελούν λόγο διερεύνησης για πιθανή ανοσολογική διαταραχή.
Αυτό δεν συνεπάγεται, ωστόσο, ότι κάθε παιδί που αρρωσταίνει συχνά χρειάζεται εξειδικευμένο έλεγχο του ανοσοποιητικού.
Ο παιδίατρος θα συνεκτιμήσει το ιστορικό, την ανάπτυξη και την κλινική εικόνα του παιδιού, προκειμένου να κρίνει αν χρειάζονται εξετάσεις.
Ποια συμπτώματα χρειάζεται να προσέχουν οι γονείς;
Οι περισσότερες ιογενείς λοιμώξεις αντιμετωπίζονται με ξεκούραση, επαρκή ενυδάτωση και την κατάλληλη υποστηρικτική φροντίδα, και στη συνέχεια υποχωρούν.
Υπάρχουν, όμως, συμπτώματα ή καταστάσεις για τις οποίες οι γονείς πρέπει να ζητήσουν τη συμβουλή του παιδιάτρου.
Επικοινωνία με τον παιδίατρο χρειάζεται όταν ο πυρετός δεν υποχωρεί, τα συμπτώματα χειροτερεύουν μετά από αρχική βελτίωση, υπάρχει έντονος πόνος στο αυτί, ασυνήθιστη καταβολή ή μειωμένη πρόσληψη υγρών.
Άμεση ιατρική βοήθεια απαιτείται αν το παιδί δυσκολεύεται να αναπνεύσει, έχει κυάνωση στα χείλη, ανταποκρίνεται λιγότερο, παρουσιάζει έντονη υπνηλία ή εμφανίζει σοβαρά σημάδια αφυδάτωσης.
Για τα βρέφη που δεν έχουν συμπληρώσει τους τρεις μήνες, θερμοκρασία ίση ή πάνω από 38°C χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση.
Η αναγνώριση των προειδοποιητικών συμπτωμάτων εγκαίρως έχει ιδιαίτερη σημασία, επειδή βοηθά να αντιμετωπιστούν χωρίς καθυστέρηση ενδεχόμενες επιπλοκές.
Πότε μπορεί να γυρίσει το παιδί στο σχολείο;
Οι γονείς συχνά αναρωτιούνται για πόσες ημέρες πρέπει να κρατήσουν το παιδί στο σπίτι αφού περάσει μια ίωση.
Το πότε μπορεί να επιστρέψει εξαρτάται από το είδος της λοίμωξης και την εξέλιξη των συμπτωμάτων.
Για τις συνηθισμένες λοιμώξεις του αναπνευστικού, οι γενικές οδηγίες του CDC αναφέρουν ότι το παιδί μπορεί να επιστρέψει στις καθημερινές δραστηριότητες εφόσον τα συμπτώματα βελτιώνονται συνολικά για τουλάχιστον 24 ώρες και δεν έχει πυρετό χωρίς αντιπυρετικά.
Επιπλέον, χρειάζεται να αισθάνεται αρκετά καλά ώστε να μπορεί να συμμετέχει στις δραστηριότητες του σχολείου.
Για κάποιες λοιμώξεις, ωστόσο, οι συστάσεις είναι διαφορετικές.
Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι η ιογενής γαστρεντερίτιδα. Ο ΕΟΔΥ συστήνει το παιδί να μένει εκτός σχολείου όσο έχει διάρροια ή εμετούς, καθώς και για 48 ώρες αφότου σταματήσουν τα συμπτώματα.
Όταν ένα άρρωστο παιδί μένει στο σπίτι, προστατεύεται τόσο το ίδιο όσο και οι συμμαθητές και οι εκπαιδευτικοί του, καθώς περιορίζεται η εξάπλωση των λοιμώξεων.
Είναι απαραίτητη η αντιβίωση σε κάθε ίωση;
Η χορήγηση αντιβιοτικών παραμένει ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα στη διαχείριση των λοιμώξεων.
Όταν ο βήχας δεν υποχωρεί ή οι ρινικές εκκρίσεις γίνονται κίτρινες ή πράσινες, κάποιοι γονείς πιστεύουν ότι το παιδί πρέπει να πάρει αντιβίωση.
Στην πραγματικότητα, οι περισσότερες λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού οφείλονται σε ιούς, στους οποίους τα αντιβιοτικά δεν είναι αποτελεσματικά.
Το χρώμα των εκκρίσεων από τη μύτη, ακόμη κι αν αλλάξει, δεν αρκεί από μόνο του για να δείξει ότι υπάρχει βακτηριακή λοίμωξη.
Το CDC επισημαίνει ότι η αδικαιολόγητη χρήση αντιβιοτικών ενδέχεται να προκαλέσει παρενέργειες και να ενισχύσει την ανάπτυξη μικροβιακής αντοχής.
Η ανάγκη για αντιβιοτική αγωγή κρίνεται από την κλινική εικόνα και την αξιολόγηση του παιδιάτρου.
Ο ρόλος της νοσηλευτικής επιστήμης στην πρόληψη
Η πρόληψη των λοιμώξεων εντάσσεται στα βασικά πεδία της νοσηλευτικής επιστήμης και της αγωγής υγείας.
Η νοσηλευτική φροντίδα δεν αφορά μόνο το παιδί αφού εκδηλώσει συμπτώματα. Περιλαμβάνει την ενημέρωση της οικογένειας, τον εντοπισμό παραγόντων κινδύνου και την εκμάθηση καθημερινών συνηθειών που συμβάλλουν στην προστασία της υγείας.
Στο σχολείο, μέτρα ουσιαστικής πρόληψης είναι το σωστό πλύσιμο των χεριών, ο τακτικός αερισμός των τάξεων, η κάλυψη στόματος και μύτης όταν κάποιος βήχει ή φτερνίζεται και η τήρηση των συστάσεων για εμβολιασμό.
Είναι εξίσου σημαντικό τα παιδιά να εξοικειώνονται από νωρίς με το σωστό πλύσιμο των χεριών, να μην αγγίζουν το πρόσωπό τους με άπλυτα χέρια και να μη μοιράζονται προσωπικά είδη, όπως τα μπουκάλια νερού.
Η σύμπραξη γονέων, εκπαιδευτικών, σχολικών νοσηλευτών και παιδιάτρων μπορεί να βοηθήσει ουσιαστικά ώστε το σχολείο να γίνει ασφαλέστερο περιβάλλον.
Σημαντικό μέρος της νοσηλευτικής προσέγγισης είναι η έγκυρη ενημέρωση των γονέων, για να αναγνωρίζουν πότε πρόκειται για μια συνηθισμένη ίωση και πότε χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση.
Επιδίωξη δεν είναι να φοβούνται οι οικογένειες τις λοιμώξεις, αλλά να ενισχυθούν η γνώση και η υπεύθυνη φροντίδα της υγείας των παιδιών.
Πώς συνδέεται η διατροφή με το ανοσοποιητικό σύστημα;
Η διατροφή παίζει σημαντικό ρόλο στη φυσιολογική λειτουργία του σώματος, καθώς και του ανοσοποιητικού συστήματος.
Για την υγεία και την ανάπτυξη του παιδιού συμβάλλει μια ισορροπημένη διατροφή με διαφορετικές τροφές, όπως φρούτα, λαχανικά και πηγές πρωτεΐνης, που παρέχει τα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά.
Σημαντικές συνήθειες για την καθημερινότητα είναι επίσης ο επαρκής ύπνος, η σωματική άσκηση και η απομάκρυνση από τον καπνό.
Δεν υπάρχει, ωστόσο, συγκεκριμένη τροφή, βιταμίνη ή συμπλήρωμα που να εγγυάται ότι το παιδί δεν θα αρρωστήσει.
Τα συμπληρώματα διατροφής, όταν δεν υπάρχει αποδεδειγμένη ανάγκη, δεν αποτελούν εναλλακτική στην ισορροπημένη διατροφή, τον εμβολιασμό και τα άλλα μέτρα πρόληψης.
Αν υπάρχει πιθανότητα διατροφικής έλλειψης, ο παιδίατρος μπορεί να κρίνει εάν απαιτείται πρόσθετος έλεγχος ή η χορήγηση συγκεκριμένων θρεπτικών συστατικών.
Ποια είναι τα βασικά σημεία για τους γονείς;
Οι συχνές ιώσεις στην παιδική ηλικία αποτελούν πολλές φορές φυσιολογικό μέρος της επαφής με το σχολικό περιβάλλον.
Αυτό δεν υποδηλώνει κατ’ ανάγκη αδύναμο ανοσοποιητικό σύστημα ούτε σημαίνει ότι χρειάζονται διαρκώς φάρμακα ή εξετάσεις.
Μεγαλύτερη σημασία έχουν η συνολική υγεία του παιδιού, η ομαλή ανάπτυξή του, το πόσο σοβαρές είναι οι λοιμώξεις και η πορεία της ανάρρωσης.
Για την οικογένεια, βασικοί σύμμαχοι είναι η πρόληψη, η έγκυρη πληροφόρηση και η συνεργασία με τον παιδίατρο.
Η φροντίδα της παιδικής υγείας, άλλωστε, δεν ξεκινά όταν παρουσιαστεί πυρετός. Θεμελιώνεται νωρίτερα, με τις καθημερινές πρακτικές, τη γνώση και την εκπαίδευση.
Ίσως αυτό να είναι το πιο ουσιαστικό μήνυμα για τους γονείς: δεν χρειάζεται να ανησυχούν για κάθε ίωση, αλλά να ξέρουν ποια συμπτώματα είναι αναμενόμενα και ποια απαιτούν περισσότερη προσοχή.
Επιστημονικές πηγές
- Για τη συχνότητα των παιδικών λοιμώξεων και την αντιμετώπιση του κοινού κρυολογήματος: 10 Common Childhood Illnesses and Their Treatments. American Academy of Pediatrics (AAP) – HealthyChildren.org.
https://www.healthychildren.org/english/health-issues/conditions/treatments/pages/10-common-childhood-illnesses-and-their-treatments.aspx - Ενημερωτικό υλικό σχετικά με τις πρωτοπαθείς ανοσοανεπάρκειες και τις επαναλαμβανόμενες λοιμώξεις: American Academy of Allergy, Asthma & Immunology (AAAAI).
https://www.aaaai.org - Οδηγίες για την επιστροφή στις καθημερινές δραστηριότητες και την παραμονή στο σπίτι: Preventing Spread of Respiratory Viruses When You’re Sick. Centers for Disease Control and Prevention (CDC).
https://www.cdc.gov/respiratory-viruses/prevention/precautions-when-sick.html - Για την πρόληψη της μικροβιακής αντοχής και την ορθολογική χρήση αντιβιοτικών: Healthy Habits: Antibiotic Do’s and Don’ts. Centers for Disease Control and Prevention (CDC).
https://www.cdc.gov/antibiotic-use/about/ - Πληροφορίες για τα συμπτώματα, τη μετάδοση, την πρόληψη και την αποχή από το σχολείο: Νοροϊός / Ιογενής γαστρεντερίτιδα. Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ).
https://eody.gov.gr/el/nosimata/metadotika/nosimata-kai-themata-ygeias/noroios-iogenis-gastrenteritida.html - Οι βασικές αρχές ελέγχου και πρόληψης των λοιμώξεων: Infection Prevention and Control. World Health Organization (WHO).
https://www.who.int/health-topics/infection-prevention-and-control
Φωτογραφία: iStock
Το άρθρο στο ygeiax.gr: https://www.ygeiax.gr/paidi-goneis/to-paidi-arrostainei-sychna-sto-scholeio-pote-einai-fysiologiko-kai-pote-prepei-na-anisychisoyn-oi-goneis/27001
