Ηλιακό έγκαυμα με συννεφιά: Συμπτώματα, προστασία και παράγοντες κινδύνου

Μπορείτε να πάθετε ηλιακό έγκαυμα ακόμη και μια συννεφιασμένη ημέρα, καθώς μεγάλο ποσοστό της υπεριώδους (UV) ακτινοβολίας διαπερνά τα σύννεφα. Η προστασία του δέρματος είναι σημαντική όπως και μια ηλιόλουστη ημέρα.

Το ηλιακό έγκαυμα προκαλείται από την υπερβολική έκθεση στον ήλιο, η οποία αποτελεί μία από τις κύριες αιτίες καρκίνων του δέρματος, όπως το βασικοκυτταρικό και το ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα, καθώς και το μελάνωμα. Η ηλιακή ακτινοβολία μπορεί να διαπεράσει το εξωτερικό στρώμα του δέρματος και να προκαλέσει αλλοιώσεις που οδηγούν σε έγκαυμα, ενώ μπορεί επίσης να επιταχύνει τη γήρανση του δέρματος.

Μπορεί να προκληθεί ηλιακό έγκαυμα με συννεφιά;

Ο ήλιος εκπέμπει UV ακτινοβολία ακόμη και τις συννεφιασμένες ημέρες. Πάνω από το 90% των ακτίνων UV μπορεί να διαπεράσει ένα λεπτό στρώμα σύννεφων και να προκαλέσει έγκαυμα.

Τα επίπεδα UV είναι συνήθως υψηλότερα όταν ο ουρανός είναι καθαρός, ενώ η νέφωση γενικά μειώνει την έκθεση. Ωστόσο, τα λεπτά σύννεφα προσφέρουν μικρή προστασία και ενδέχεται να ενισχύσουν τα επίπεδα UV λόγω ενός φαινομένου που ονομάζεται σκέδαση.

Πολλές επιφάνειες αντανακλούν επίσης την υπεριώδη ακτινοβολία, αυξάνοντας τη συνολική έκθεση:

• Το γρασίδι, το χώμα και το νερό αντανακλούν λιγότερο από το 10% της UV ακτινοβολίας.
• Η άμμος αντανακλά περίπου το 15%.
• Ο αφρός της θάλασσας αντανακλά περίπου το 25%.
• Το φρέσκο χιόνι σχεδόν διπλασιάζει την έκθεση στην UV ακτινοβολία.

Τύποι υπεριώδους ακτινοβολίας

Υπάρχουν τρεις τύποι UV ακτινοβολίας, με διαφορετικά μήκη κύματος και επιδράσεις στο δέρμα:

• Υπεριώδης Α (UVA): Έχει μήκος κύματος 315–399 νανόμετρα (nm) και συνδέεται με τη γήρανση του δέρματος.
• Υπεριώδης Β (UVB): Έχει μήκος κύματος 280–314 nm και συνδέεται με τα ηλιακά εγκαύματα.
• Υπεριώδης C (UVC): Έχει μήκος κύματος 100–279 nm.

Η UVA αποτελεί το 95% της UV ακτινοβολίας που φτάνει στη Γη. Η UVB είναι ο κύριος τύπος ακτινοβολίας που προκαλεί ηλιακά εγκαύματα, ενώ το στρώμα του όζοντος απορροφά πλήρως την UVC.

Η UVA μπορεί να διαπεράσει τα σύννεφα και τα παράθυρα και να προκαλέσει μαύρισμα. Συνδέεται με τη γήρανση του δέρματος, ενώ η UVB συνδέεται με το έγκαυμα. Και οι δύο τύποι μπορούν να προκαλέσουν βλάβες στο DNA των κυττάρων του δέρματος. Η παρατεταμένη έκθεση σε οποιονδήποτε από τους δύο μπορεί να οδηγήσει σε καρκίνο του δέρματος.

Ποια είναι τα συμπτώματα του ηλιακού εγκαύματος;

Το ηλιακό έγκαυμα μπορεί να προκαλέσει, ανεξάρτητα από τον τόνο του δέρματος:

• αίσθημα θερμότητας ή ζέστης
• ευαισθησία στην αφή
• πόνο
• ερεθισμό
• κνησμό
• ξεφλούδισμα του δέρματος
• ενδεχομένως φουσκάλες

Τα συμπτώματα συνήθως αρχίζουν περίπου 4 ώρες μετά την έκθεση στον ήλιο. Τείνουν να επιδεινώνονται μέσα σε 24–36 ώρες και συνήθως υποχωρούν σε 3–5 ημέρες.

Το έγκαυμα είναι συχνά ευκολότερο να εντοπιστεί σε ανοιχτόχρωμο δέρμα, όπου μπορεί να εμφανιστεί κοκκινίλα και φλεγμονή. Σε άτομα με σκουρόχρωμο δέρμα, η διακριτική ερυθρότητα ή ροζ απόχρωση ενδέχεται να είναι δυσκολότερο να γίνει αντιληπτή.

Καθώς το δέρμα επουλώνεται, μπορεί να ξεφλουδίσει στην περιοχή που έχει επηρεαστεί. Είναι σημαντικό να το φροντίζετε κατά την επούλωση, αν και το ίδιο το έγκαυμα συνήθως υποχωρεί μέσα σε λίγες ημέρες.

Γιατί είναι σημαντικό το αντηλιακό;

Υπάρχουν δύο τύποι αντηλιακών: τα φυσικά και τα χημικά. Τα φυσικά αντηλιακά, που ονομάζονται και αντηλιακά φραγμού, περιέχουν συνήθως συστατικά όπως οξείδιο του ψευδαργύρου ή διοξείδιο του τιτανίου.

Τα χημικά αντηλιακά περιέχουν ουσίες που απορροφούν τις ακτίνες UVA και UVB. Στις ΗΠΑ, συνήθως περιλαμβάνουν ένα από τα παρακάτω δραστικά συστατικά:

• αμινοβενζοϊκό οξύ
• αβοβενζόνη
• οκτισαλάτη
• οκτοκρυλένιο
• οξυβενζόνη

Ο Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA) εξετάζει την απορρόφηση των δραστικών συστατικών των χημικών αντηλιακών από τον οργανισμό, καθώς και τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις αυτής της απορρόφησης.

Τα αντηλιακά ευρέος φάσματος περιέχουν συστατικά που απορροφούν τόσο τις ακτίνες UVA όσο και τις UVB. Στη συσκευασία αναγράφεται συνήθως ο δείκτης αντηλιακής προστασίας (SPF). Όσο υψηλότερος είναι ο αριθμός SPF, τόσο μεγαλύτερη είναι η προστασία από το ηλιακό έγκαυμα.

Το αντηλιακό μειώνει την ποσότητα της UV ακτινοβολίας που διεισδύει στο δέρμα και, κατ’ επέκταση, τον κίνδυνο καρκίνου του δέρματος. Τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των ΗΠΑ (CDC) συνιστούν αντηλιακό ευρέος φάσματος με SPF 15 ή υψηλότερο.

Σύμφωνα με το Skin Cancer Foundation, η τακτική καθημερινή χρήση αντηλιακού SPF 15 μπορεί να μειώσει κατά περίπου 40% τον κίνδυνο ακανθοκυτταρικού καρκινώματος, ενός τύπου καρκίνου του δέρματος. Μπορεί επίσης να μειώσει κατά 50% τον κίνδυνο μελανώματος.

Επειδή η UV ακτινοβολία διαπερνά τα σύννεφα, είναι σημαντικό να χρησιμοποιείτε αντηλιακό και με συννεφιά.

Πώς να προστατευτείτε από την UV ακτινοβολία

Υπάρχουν αρκετοί τρόποι να προστατεύσετε το δέρμα σας, να περιορίσετε την έκθεση στις ακτίνες UV και να προλάβετε το ηλιακό έγκαυμα. Η Αμερικανική Αντικαρκινική Εταιρεία (American Cancer Society) συνιστά:

• Να αποφεύγετε την παραμονή σε εξωτερικούς χώρους όταν η UV ακτινοβολία είναι ισχυρότερη, όπως μεταξύ 10 π.μ. και 4 μ.μ.
• Να φοράτε ρούχα που καλύπτουν επαρκώς το δέρμα.
• Να χρησιμοποιείτε αντηλιακό.
• Να φοράτε καπέλο με γείσο τουλάχιστον 5–8 εκ.
• Να φοράτε γυαλιά ηλίου που μπλοκάρουν τις ακτίνες UV.
• Να εξετάζετε το ενδεχόμενο να φοράτε ρούχα με δείκτη προστασίας από την υπεριώδη ακτινοβολία (UPF).

Η Αμερικανική Ακαδημία Δερματολογίας (AAD) συνιστά αντηλιακό ευρέος φάσματος, ανθεκτικό στο νερό για 40–80 λεπτά, με SPF 30 ή υψηλότερο.

Εφαρμόστε επαρκή ποσότητα αντηλιακού σε όλες τις ακάλυπτες περιοχές του σώματος. Η AAD συνιστά περίπου 28 γραμμάρια —ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου σε ένα σφηνάκι— για την κάλυψη ολόκληρου του σώματος.

Βάλτε αντηλιακό περίπου 15 λεπτά πριν βγείτε έξω, καθώς τόσος χρόνος χρειάζεται περίπου για να απορροφηθεί από το δέρμα. Δεν είναι όλα τα αντηλιακά αδιάβροχα ή ανθεκτικά στον ιδρώτα. Ανεξάρτητα από τον δείκτη SPF, ανανεώνετε την εφαρμογή κάθε 2 ώρες.

Μην παραλείπετε περιοχές του σώματος που συχνά μένουν ακάλυπτες:

• τις κορυφές των αυτιών
• το πίσω μέρος του λαιμού
• τη χωρίστρα στο τριχωτό της κεφαλής
• το πάνω μέρος των ποδιών
• την περιοχή πίσω από τα γόνατα

Αλλαγές στο δέρμα και μαύρισμα

Η μελανίνη είναι χρωστική ουσία που υπάρχει στο δέρμα, στα μαλλιά και στα μάτια. Τα μελανοκύτταρα είναι κύτταρα που παράγουν μελανίνη. Όταν απορροφούν ακτίνες UV, αυξάνουν την παραγωγή μελανίνης σε μια προσπάθεια να προστατεύσουν το δέρμα από βλάβες. Τα άτομα με σκουρόχρωμο δέρμα έχουν περισσότερα κύτταρα που παράγουν μελανίνη.

Οι γιατροί θεωρούν το μαύρισμα ένδειξη βλάβης του DNA. Όσο μεγαλύτερη είναι η βλάβη στο δέρμα, τόσο πιθανότερο είναι το DNA να αντιγραφεί λανθασμένα, με ενδεχόμενο αποτέλεσμα την εμφάνιση προκαρκινικής αλλοίωσης ή καρκίνου.

Η μελανίνη συμβάλλει στην προστασία από την UV ακτινοβολία, αλλά μόνο μέχρι ενός σημείου. Τα άτομα με σκουρόχρωμο δέρμα έχουν μικρότερο κίνδυνο ηλιακού εγκαύματος, ωστόσο θα πρέπει να χρησιμοποιούν αντηλιακό και να περιορίζουν την έκθεσή τους στον ήλιο, ώστε να μειώσουν τον κίνδυνο καρκίνου του δέρματος.

Παράγοντες κινδύνου για ηλιακό έγκαυμα

Ορισμένοι παράγοντες μπορεί να αυξήσουν την πιθανότητα ηλιακού εγκαύματος:

• ανοιχτόχρωμο δέρμα
• ανοιχτόχρωμα μάτια, όπως μπλε ή πράσινα
• ανοιχτόχρωμα μαλλιά, όπως ξανθά, κόκκινα ή ανοιχτά καστανά
• παραμονή σε μεγάλο υψόμετρο
• λήψη φαρμάκων που κάνουν το δέρμα πιο ευαίσθητο στο φως, όπως το βαλσαμόχορτο (St. John’s wort)
• λήψη φαρμάκων όπως τετρακυκλίνες, θειαζιδικά διουρητικά, σουλφοναμίδες και φθοριοκινολόνες
• λήψη μη στεροειδών αντιφλεγμονωδών φαρμάκων
• χρήση ρετινοειδών
• διαβίωση σε τροπικό ή υποτροπικό κλίμα

Η UV ακτινοβολία μπορεί να διαπεράσει τα σύννεφα και να προκαλέσει ηλιακό έγκαυμα ακόμη και με συννεφιά. Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν αίσθημα θερμότητας, κνησμό, πόνο, ενδεχομένως φουσκάλες και ξεφλούδισμα. Για να μειώσετε τον κίνδυνο, χρησιμοποιείτε αντηλιακό SPF 30 ή υψηλότερο, φοράτε κατάλληλα ρούχα, περιορίζετε τον χρόνο στον ήλιο και αποφεύγετε την έκθεση όταν η UV ακτινοβολία είναι ισχυρότερη, μεταξύ 10 π.μ. και 4 μ.μ. Ο κίνδυνος είναι αυξημένος για άτομα με ανοιχτόχρωμο δέρμα, για όσους λαμβάνουν ορισμένα φάρμακα και για όσους περνούν παρατεταμένο χρόνο σε εξωτερικούς χώρους.

Η προστασία του δέρματος με αντηλιακό και άλλα μέτρα είναι σημαντική ανεξάρτητα από τον τόνο του δέρματος, ώστε να μειωθεί ο κίνδυνος καρκίνου του δέρματος.